Sakhi 97
The Robe and Broken Flowersਚੋਲਾ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲचोला और टूटे हुए फूल
A popular sakhi remembers young Guru Har Rai Sahib Ji walking through a garden while his robe brushed against flowers. When the flowers were damaged, he became deeply sad. Guru Hargobind Sahib Ji taught him to walk carefully through life.
ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਖੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇੱਕ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੋਲਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਲ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ।
एक प्रसिद्ध साखी याद दिलाती है कि बाल गुरु हरि राइ साहिब जी एक बगीचे में से गुज़र रहे थे और उनका चोला फूलों से छू गया। जब फूल टूट गए, तो वे बहुत उदास हो गए। गुरु हरगोबिंद साहिब जी ने उन्हें जीवन में सँभल कर चलना सिखाया।
The Sakhiਸਾਖੀसाखी
A beautiful popular tradition tells of Guru Har Rai Sahib Ji as a young child in a garden. He was wearing a flowing robe. As he walked, the edge of his robe brushed against flowers and damaged some of them. When young Har Rai Ji noticed the broken flowers, his heart became sad. He had not harmed them on purpose, but his careless movement had still caused damage. Guru Hargobind Sahib Ji saw this and gave him a gentle lesson. He taught him that when we wear a long robe, we must gather it carefully while walking. The meaning was deeper than clothing. Guru Hargobind Sahib Ji was teaching that life must be lived with awareness. Even when we do not mean to harm, carelessness can still hurt others. Our words can hurt. Our actions can hurt. Our habits can damage people, animals, and nature. Guru Har Rai Sahib Ji took this lesson deeply into his heart. He became known for great compassion toward nature and living beings. This sakhi is powerful for children. Sometimes we say, “I did not mean it.” But even if we did not mean harm, we should still learn to be careful. A Sikh should walk through the world gently. We should be aware of how our actions affect people, plants, animals, and the environment. The broken flowers teach us to live with attention and compassion.
ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਵਾਇਤ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬਾਲਕ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਚੋਲਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੁਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਲੇ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਬਾਲ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੰਮਾ ਚੋਲਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨਾ ਨਾ ਵੀ ਚਾਹੀਏ, ਬੇਧਿਆਨੀ ਫਿਰ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬੋਲ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਲੋਕਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਵਸਾ ਲਈ। ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਦਇਆ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਸਾਖੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, “ਮੇਰਾ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।” ਪਰ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਲੋਕਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਉੱਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਸਾਨੂੰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
एक सुंदर प्रसिद्ध परंपरा बताती है कि गुरु हरि राइ साहिब जी जब एक छोटे बालक थे, तब वे एक बगीचे में थे। उन्होंने एक लंबा चोला पहना हुआ था। जब वे चले, तो उनके चोले का किनारा फूलों से छू गया और कुछ फूल टूट गए। जब बाल हरि राइ जी ने टूटे हुए फूल देखे, तो उनका दिल उदास हो गया। उन्होंने जानबूझकर फूलों को नुकसान नहीं पहुँचाया था, फिर भी उनकी असावधानी से नुकसान हो गया था। गुरु हरगोबिंद साहिब जी ने यह देखा और उन्हें एक प्यारी शिक्षा दी। उन्होंने सिखाया कि जब हम लंबा चोला पहनते हैं, तो चलते समय हमें उसे ध्यान से सँभालना चाहिए। इसका अर्थ कपड़ों से भी गहरा था। गुरु हरगोबिंद साहिब जी यह सिखा रहे थे कि जीवन सजग होकर जीना चाहिए। भले ही हम नुकसान न करना चाहें, फिर भी असावधानी दूसरों को दुख पहुँचा सकती है। हमारे शब्द दुख दे सकते हैं। हमारे कर्म दुख दे सकते हैं। हमारी आदतें लोगों, जानवरों और प्रकृति को नुकसान पहुँचा सकती हैं। गुरु हरि राइ साहिब जी ने इस शिक्षा को अपने दिल में गहराई से बसा लिया। वे प्रकृति और जीवों के प्रति बड़ी दया के लिए जाने जाने लगे। यह साखी बच्चों के लिए बहुत प्रभावशाली है। कई बार हम कहते हैं, “मेरा यह इरादा नहीं था।” पर भले ही हमने नुकसान का इरादा न रखा हो, फिर भी हमें सँभल कर रहना सीखना चाहिए। एक सिख को दुनिया में नरमी से चलना चाहिए। हमें सजग रहना चाहिए कि हमारे कर्म लोगों, पौधों, जानवरों और पर्यावरण पर क्या असर डालते हैं। टूटे हुए फूल हमें ध्यान और दया के साथ जीना सिखाते हैं।
Moralਸਿੱਖਿਆशिक्षा
Carelessness can cause harm, so live with awareness.
ਬੇਧਿਆਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਓ।
असावधानी नुकसान पहुँचा सकती है, इसलिए सजग होकर जियो।
Life lessonਜੀਵਨ ਸਬਕजीवन सीख
Be careful with your words, actions, and surroundings. Even small actions can affect others.
ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ, ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
अपने शब्दों, कर्मों और आसपास के प्रति सावधान रहो। छोटे-छोटे कर्म भी दूसरों पर असर डाल सकते हैं।
Gurbani connectionਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧगुरबाणी संबंध
This sakhi connects with daya, humility, awareness, respect for nature, self control, and compassion.
ਇਹ ਸਾਖੀ ਦਇਆ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸੁਚੇਤਤਾ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਤਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
यह साखी दया, विनम्रता, सजगता, प्रकृति के सम्मान, संयम और करुणा से जुड़ती है।
Reflectਵਿਚਾਰविचार
Have you ever hurt something or someone by accident? What did you learn?
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ?
क्या तुमने कभी अनजाने में किसी चीज़ या किसी को दुख पहुँचाया है? तुमने इससे क्या सीखा?
Questions & answersਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰप्रश्न उत्तर
What did young Guru Har Rai Sahib Ji’s robe touch?
ਬਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਚੋਲਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ?
बाल गुरु हरि राइ साहिब जी का चोला किससे छू गया?
His robe touched and damaged some flowers.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੋਲਾ ਕੁਝ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਟੁੱਟ ਗਏ।
उनका चोला कुछ फूलों से छू गया और वे टूट गए।
How did Guru Har Rai Sahib Ji feel?
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ?
गुरु हरि राइ साहिब जी को कैसा महसूस हुआ?
He felt sad because the flowers were harmed.
ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ।
वे उदास हो गए क्योंकि फूल टूट गए थे।
What did Guru Hargobind Sahib Ji teach?
ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਸਿਖਾਇਆ?
गुरु हरगोबिंद साहिब जी ने क्या सिखाया?
He taught him to walk carefully and live with awareness.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੁਰੋ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਓ।
उन्होंने सिखाया कि ध्यान से चलो और सजग होकर जियो।
What moral does this sakhi teach?
ਇਹ ਸਾਖੀ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
यह साखी क्या शिक्षा देती है?
It teaches that carelessness can cause harm.
ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
यह सिखाती है कि असावधानी नुकसान पहुँचा सकती है।
What Sikh value connects with this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਗੁਣ ਜੁੜਦਾ ਹੈ?
इस साखी से कौन सा सिख गुण जुड़ता है?
This sakhi connects with daya, awareness, humility, and respect for nature.
ਇਹ ਸਾਖੀ ਦਇਆ, ਸੁਚੇਤਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
यह साखी दया, सजगता, विनम्रता और प्रकृति के सम्मान से जुड़ती है।
How can children practise this lesson?
ਬੱਚੇ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
बच्चे इस शिक्षा को कैसे अपना सकते हैं?
Children can walk carefully, speak gently, protect plants, and think before acting.
ਬੱਚੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੁਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।
बच्चे ध्यान से चल सकते हैं, नरमी से बोल सकते हैं, पौधों की रक्षा कर सकते हैं, और कुछ करने से पहले सोच सकते हैं।