HG-027
Gurdwara Sri Darbar Sahib, Dera Baba Nanakਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕGurdwara Sri Darbar Sahib, Dera Baba Nanak
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ
Gurdaspur, Punjab, Indiaਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤगुरदासपुर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Nanak Dev Ji; Baba Sri Chand Ji; Baba Dharam Das Ji; Guru Arjan Dev Ji; Maharaja Ranjit Singhਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਧਰਮ ਦਾਸ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘगुरु नानक देव जी; बाबा श्री चंद जी; बाबा धरम दास जी; गुरु अर्जन देव जी; महाराजा रणजीत सिंह
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Nanak Kartarpur period; early post-Guru family history; Sikh Empireਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਮਾਂ; ਮੁੱਢਲਾ ਗੁਰੂ-ਉਪਰੰਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ; ਸਿੱਖ ਰਾਜगुरु नानक का करतारपुर काल; गुरु-काल के तुरंत बाद का पारिवारिक इतिहास; सिख राज
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Guru-visit, memorial and family-heritage gurdwaraਗੁਰੂ-ਯਾਤਰਾ, ਯਾਦਗਾਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ-ਵਿਰਾਸਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾगुरु यात्रा, स्मारक और पारिवारिक धरोहर गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical gurdwara; SGPC-associated management in standard historical referencesਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਮਿਆਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ SGPC-ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧसक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा; मानक ऐतिहासिक संदर्भों में शिरोमणि कमेटी से जुड़ा प्रबंध
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact Pothi map point
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Sri Darbar Sahib at Dera Baba Nanak stands on the Indian side of the Ravi opposite the Kartarpur landscape. It preserves Guru Nanak Dev Ji's association with the area, the memory of his family after Kartarpur and several later Sikh historical layers.
ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਰਾਵੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸੇ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਕਈ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਤਾਂ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
डेरा बाबा नानक का गुरुद्वारा श्री दरबार साहिब रावी के भारतीय ओर, करतारपुर के भूदृश्य के सामने स्थित है। यह इस क्षेत्र से गुरु नानक देव जी के संबंध, करतारपुर के बाद उनके परिवार की स्मृति और बाद के कई सिख ऐतिहासिक स्तर सुरक्षित रखता है।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
Dera Baba Nanak links the final Kartarpur period of Guru Nanak Dev Ji with the continuing memory kept by his descendants and later Gurus. It is also the principal Indian-side historical town connected with the Ravi landscape facing Kartarpur Sahib.
ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ-ਪਾਸੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਵੀ ਹੈ।
डेरा बाबा नानक गुरु नानक देव जी के अंतिम करतारपुर काल को उनके वंशजों और बाद के गुरुओं द्वारा रखी गई निरंतर स्मृति से जोड़ता है। यह करतारपुर साहिब के सामने रावी के भूदृश्य से जुड़ा भारतीय ओर का प्रमुख ऐतिहासिक नगर भी है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
After his travels, Guru Nanak Dev Ji established Kartarpur on the Ravi and lived there during the final phase of his life. Across the river lay Pakhoke and the family network of Mata Sulakhni Ji. The Dera Baba Nanak tradition developed from this wider cross-river landscape rather than from a completely separate phase of Guru Nanak Dev Ji's life.
The Sikh Encyclopedia records that Guru Nanak Dev Ji had sat near a well belonging to Bhai Ajitta Randhawa in the area. After Guru Nanak Dev Ji's death at Kartarpur in 1539, tradition says Baba Sri Chand Ji reinterred ashes salvaged from a flood-affected Kartarpur memorial near this site. Baba Dharam Das Ji, a grandson of Guru Nanak Dev Ji, later developed the settlement remembered as Dera Baba Nanak.
The present Darbar Sahib complex contains three principal historical memories in the standard reference account: Ajitta Randhawa's well, a Kirtan Asthan associated with Guru Arjan Dev Ji's later visit, and Thara Sahib, the platform associated with Guru Nanak Dev Ji and the ashes tradition.
Maharaja Ranjit Singh became an important later patron. The Sikh Encyclopedia records gilding work carried out in 1827 and endowments for the shrine. The current complex therefore contains nineteenth-century and later fabric around an earlier sacred site.
Dera Baba Nanak is sometimes described loosely as the place where Guru Nanak Dev Ji himself finally settled, but the principal settlement founded by Guru Nanak Dev Ji was Kartarpur across the Ravi. Pothi should keep these two places distinct while explaining their intimate geographic and family relationship.
ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਵੀ ਉੱਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਉੱਥੇ ਰਹੇ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਪਖੋਕੇ ਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਿਆ-ਪਾਰ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ, ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ।
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਸਨ। 1539 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਹੜ੍ਹ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਯਾਦਗਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਈਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਇਸ ਥਾਂ ਨੇੜੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਬਾਬਾ ਧਰਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਸੇਬਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਾਂ ਹਨ: ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਖੂਹ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੀਰਤਨ ਅਸਥਾਨ, ਤੇ ਥੜਾ ਸਾਹਿਬ, ਉਹ ਥੜਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੇ ਅਸਥੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣੇ। ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ 1827 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸੋਨੇ-ਪਾਲਿਸ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਅਸਥਾਨ ਲਈ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੁਆਲੇ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ।
ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਢਿੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਖ਼ੁਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਸੇ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਮੁੱਖ ਵਸੇਬਾ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪਾਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸੀ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
अपनी यात्राओं के बाद गुरु नानक देव जी ने रावी पर करतारपुर बसाया और अपने जीवन के अंतिम चरण में वहीं रहे। नदी के पार पखोके और माता सुलक्खनी जी का पारिवारिक जाल था। डेरा बाबा नानक की परंपरा गुरु नानक देव जी के जीवन के किसी पूर्णतः अलग चरण से नहीं, बल्कि इसी व्यापक नदी-पार भूदृश्य से विकसित हुई।
सिख विश्वकोश अंकित करता है कि गुरु नानक देव जी इस क्षेत्र में भाई अजित्ता रंधावा के एक कुएँ के पास बैठे थे। 1539 में करतारपुर में गुरु नानक देव जी के चलाणे के बाद परंपरा कहती है कि बाबा श्री चंद जी ने बाढ़ से प्रभावित करतारपुर के स्मारक से बचाई गई भस्म को इस स्थान के निकट पुनः स्थापित किया। गुरु नानक देव जी के पौत्र बाबा धरम दास जी ने बाद में उस बस्ती को विकसित किया जिसे डेरा बाबा नानक के रूप में स्मरण किया जाता है।
मानक संदर्भ विवरण में वर्तमान दरबार साहिब परिसर तीन प्रमुख ऐतिहासिक स्मृतियाँ रखता है: अजित्ता रंधावा का कुआँ, गुरु अर्जन देव जी की बाद की यात्रा से जुड़ा कीर्तन अस्थान, और थड़ा साहिब, वह चबूतरा जो गुरु नानक देव जी तथा भस्म की परंपरा से जुड़ा है।
महाराजा रणजीत सिंह बाद के एक महत्वपूर्ण संरक्षक बने। सिख विश्वकोश 1827 में हुए स्वर्णजड़ाव कार्य और गुरुद्वारे के लिए जागीरों को अंकित करता है। इसलिए वर्तमान परिसर में एक पुराने पवित्र स्थान के चारों ओर उन्नीसवीं सदी और बाद का निर्माण है।
डेरा बाबा नानक को कभी-कभी शिथिल रूप से वह स्थान बताया जाता है जहाँ गुरु नानक देव जी स्वयं अंततः बसे, परंतु गुरु नानक देव जी द्वारा बसाई गई मुख्य बस्ती रावी के पार करतारपुर थी। पोथी को इन दोनों स्थानों को अलग रखना चाहिए और साथ ही उनके घनिष्ठ भौगोलिक तथा पारिवारिक संबंध को समझाना चाहिए।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
The gurdwara preserves Guru Nanak Dev Ji's connection with the Ravi-side area, a platform and well associated with his presence, and later family and Guru-period memorial history after Kartarpur.
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਵੀ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਥੜੇ ਤੇ ਖੂਹ, ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
यह गुरुद्वारा रावी के इस ओर के क्षेत्र से गुरु नानक देव जी के संबंध, उनकी उपस्थिति से जुड़े एक चबूतरे तथा कुएँ, और करतारपुर के बाद के पारिवारिक तथा गुरु-कालीन स्मारक इतिहास को सुरक्षित रखता है।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Nanak Dev Ji; Baba Sri Chand Ji; Baba Dharam Das Ji; Bhai Ajitta Randhawa; Guru Arjan Dev Ji; Maharaja Ranjit Singh.
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਧਰਮ ਦਾਸ ਜੀ; ਭਾਈ ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ।
गुरु नानक देव जी; बाबा श्री चंद जी; बाबा धरम दास जी; भाई अजित्ता रंधावा; गुरु अर्जन देव जी; महाराजा रणजीत सिंह।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Thara Sahib associated with Guru Nanak Dev Ji in Sikh tradition.
• Historic well of Bhai Ajitta Randhawa, known in shrine tradition as Sarji Sahib.
• Kirtan Asthan associated with Guru Arjan Dev Ji.
• Gilded work and patronage connected with Maharaja Ranjit Singh in 1827.
• Handwritten Guru Granth Sahib manuscript described in standard historical reference material.
• ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਥੜਾ ਸਾਹਿਬ।
• ਭਾਈ ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ, ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੀਰਤਨ ਅਸਥਾਨ।
• 1827 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੋਨੇ-ਪਾਲਿਸ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ।
• ਮਿਆਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਾ-ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਖਰੜਾ।
• सिख परंपरा में गुरु नानक देव जी से जुड़ा थड़ा साहिब।
• भाई अजित्ता रंधावा का ऐतिहासिक कुआँ, जो गुरुद्वारा परंपरा में सरजी साहिब के नाम से जाना जाता है।
• गुरु अर्जन देव जी से जुड़ा कीर्तन अस्थान।
• 1827 में महाराजा रणजीत सिंह से जुड़ा स्वर्णजड़ाव कार्य और संरक्षण।
• मानक ऐतिहासिक संदर्भ सामग्री में वर्णित हस्तलिखित गुरु ग्रंथ साहिब पांडुलिपि।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The sacred association belongs to the Guru Nanak and early post-Guru period, but much of the visible complex is later. Maharaja Ranjit Singh sponsored important gilding and endowment in 1827, and further construction followed in later periods.
ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਬੰਧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗੁਰੂ-ਉਪਰੰਤ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1827 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸੋਨੇ-ਪਾਲਿਸ਼ ਤੇ ਜਾਗੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ।
पवित्र संबंध गुरु नानक और गुरु-काल के तुरंत बाद के समय से है, परंतु दिखाई देने वाले परिसर का अधिकांश भाग बाद का है। महाराजा रणजीत सिंह ने 1827 में महत्वपूर्ण स्वर्णजड़ाव और जागीर का संरक्षण किया, और बाद के कालों में और निर्माण हुआ।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Guru Nanak Dev Ji's Kartarpur period: Guru Nanak Dev Ji is associated with the Ravi-side area and Bhai Ajitta Randhawa's well in Sikh historical tradition. • 1539: Guru Nanak Dev Ji passes away at Kartarpur across the Ravi. • After 1539: Tradition connects Baba Sri Chand Ji with relocating ashes from a flood-threatened Kartarpur memorial to the Dera Baba Nanak side. • Later sixteenth century: The settlement develops around the Guru family memory; Guru Arjan Dev Ji is also associated with a visit. • 1827: Maharaja Ranjit Singh sponsors gilding and endowment at the shrine. • Present: Darbar Sahib remains the central historical gurdwara of Dera Baba Nanak.
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਮਾਂ: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੇ ਭਾਈ ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਖੂਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। • 1539: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪਾਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। • 1539 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਯਾਦਗਾਰ ਤੋਂ ਅਸਥੀਆਂ ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਪਾਸੇ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। • ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ: ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਦੁਆਲੇ ਵਸੇਬਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੀ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। • 1827: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਸੋਨੇ-ਪਾਲਿਸ਼ ਤੇ ਜਾਗੀਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• गुरु नानक देव जी का करतारपुर काल: सिख ऐतिहासिक परंपरा में गुरु नानक देव जी रावी के इस ओर के क्षेत्र और भाई अजित्ता रंधावा के कुएँ से जुड़े हैं। • 1539: गुरु नानक देव जी रावी के पार करतारपुर में चलाणा करते हैं। • 1539 के बाद: परंपरा बाबा श्री चंद जी को बाढ़ से खतरे में पड़े करतारपुर के स्मारक से भस्म को डेरा बाबा नानक की ओर लाने से जोड़ती है। • सोलहवीं सदी के उत्तरार्ध में: गुरु परिवार की स्मृति के चारों ओर बस्ती विकसित होती है; गुरु अर्जन देव जी भी एक यात्रा से जुड़े हैं। • 1827: महाराजा रणजीत सिंह गुरुद्वारे में स्वर्णजड़ाव और जागीर का संरक्षण करते हैं। • वर्तमान: दरबार साहिब डेरा बाबा नानक का केंद्रीय ऐतिहासिक गुरुद्वारा बना हुआ है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Nanak Dev Ji: Founding Kartarpur
• Guru Nanak Dev Ji: Joti Jot at Kartarpur
• Baba Sri Chand Ji
• Guru Arjan Dev Ji: Dera Baba Nanak visit tradition
• Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਵਸੋਂ
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ
• ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ: ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਯਾਤਰਾ ਪਰੰਪਰਾ
• ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ
• गुरु नानक देव जी: करतारपुर की स्थापना
• गुरु नानक देव जी: करतारपुर में ज्योति जोत
• बाबा श्री चंद जी
• गुरु अर्जन देव जी: डेरा बाबा नानक यात्रा परंपरा
• गुरुद्वारा दरबार साहिब करतारपुर
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Dera Baba Nanak is the Indian-side anchor of the Kartarpur border landscape. Pothi should keep current corridor access and border-viewing arrangements in a live travel module because they can change quickly.
ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਰਹੱਦੀ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਭਾਰਤੀ-ਪਾਸੇ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਂਘਾ-ਪਹੁੰਚ ਤੇ ਸਰਹੱਦ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਯਾਤਰਾ-ਮਾਡਿਊਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
डेरा बाबा नानक करतारपुर सीमा भूदृश्य का भारतीय ओर का आधार है। पोथी को वर्तमान गलियारा पहुँच और सीमा-दर्शन की व्यवस्थाएँ एक जीवंत यात्रा मॉड्यूल में रखनी चाहिए क्योंकि वे शीघ्र बदल सकती हैं।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• The ashes-relocation account is an important Sikh historical tradition but should not be confused with archaeological proof of remains.
• A chola associated with Guru Nanak Dev Ji is preserved in the wider Dera Baba Nanak tradition, but claims about its origin in Mecca or Baghdad require separate provenance research and should not be merged into the Darbar Sahib history without qualification.
• Dera Baba Nanak and Kartarpur Sahib are distinct sites on opposite sides of the Ravi; popular summaries sometimes blur them.
• ਅਸਥੀ-ਤਬਾਦਲੇ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਰਲਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਚੋਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮੱਕਾ ਜਾਂ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਸਰੋਤ-ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
• ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰਾਵੀ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹਨ; ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਖੇਪ ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
• भस्म के स्थानांतरण का विवरण एक महत्वपूर्ण सिख ऐतिहासिक परंपरा है परंतु उसे अवशेषों के पुरातात्विक प्रमाण के साथ नहीं मिलाना चाहिए।
• गुरु नानक देव जी से जुड़ा एक चोला व्यापक डेरा बाबा नानक परंपरा में सुरक्षित है, परंतु उसके मक्का या बगदाद से आने के दावे अलग प्रामाणिकता शोध चाहते हैं और उन्हें बिना शर्त दरबार साहिब के इतिहास में नहीं मिलाना चाहिए।
• डेरा बाबा नानक और करतारपुर साहिब रावी के दो अलग किनारों पर स्थित भिन्न स्थान हैं; प्रचलित सारांश कभी-कभी उन्हें मिला देते हैं।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- SGPC legacy - Historical Gurdwaras of Guru Nanak Sahib https://old.sgpc.net/historical-gurdwaras/nanak.html
- The Sikh Encyclopedia - Dera Baba Nanak https://www.thesikhencyclopedia.com/dera-baba-nanak
- Prime Minister of India - Kartarpur Corridor background https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/cabinet-approves-commemoration-of-the-550th-birth-anniversary-of-shri-guru-nanak-devji/