HG-119
Gurdwara Sri Rakab Ganj Sahib, Delhiਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ, ਦਿੱਲੀGurdwara Sri Rakab Ganj Sahib, Delhi
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ, ਦਿੱਲੀ
New Delhi, Delhi, Indiaਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤनई दिल्ली, दिल्ली, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Tegh Bahadur Sahib Ji; Bhai Lakhi Shah Vanjara; Bhai Nagahia / Nigahia; later Delhi Sikh communityਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ; ਭਾਈ ਨਗਾਹੀਆ / ਨਿਗਾਹੀਆ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤगुरु तेग बहादुर साहिब जी; भाई लखी शाह वणजारा; भाई नगाहिया · निगाहिया; बाद का दिल्ली सिख समुदाय
- Periodਸਮਾਂकाल
- Cremation of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji’s body after martyrdom, November 1675; later memorial developmentਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ, ਨਵੰਬਰ 1675; ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਉਸਾਰੀशहादत के बाद गुरु तेग बहादुर साहिब जी की देह का अंतिम संस्कार, नवंबर 1675; बाद का स्मारक विकास
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Cremation / shaheedi aftermath memorialਸਸਕਾਰ · ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੰਤ ਯਾਦਗਾਰअंतिम संस्कार · शहादत के बाद का स्मारक
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active major historical gurdwara under DSGMC, opposite the Parliament complex area.ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਪਰਿਸਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ DSGMC ਅਧੀਨ ਸਰਗਰਮ ਵੱਡਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।संसद परिसर क्षेत्र के सामने दिल्ली कमेटी के अधीन सक्रिय बड़ा ऐतिहासिक गुरुद्वारा।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Exact public entrance pin pending Pothi verification against current security and visitor access.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Rakab Ganj Sahib marks the place where Bhai Lakhi Shah Vanjara cremated the body of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji after the Guru’s execution at Chandni Chowk. Sikh tradition remembers that open cremation was impossible under Mughal surveillance, so Lakhi Shah burned his own house to conceal the rite.
ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਨੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਸਕਾਰ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹੀ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
रकाब गंज साहिब उस स्थान को अंकित करता है जहाँ चाँदनी चौक में गुरु तेग बहादुर साहिब जी की शहादत के बाद भाई लखी शाह वणजारा ने उनकी देह का अंतिम संस्कार किया। सिख परंपरा स्मरण करती है कि मुगल निगरानी में खुला अंतिम संस्कार असंभव था, इसलिए लखी शाह ने उस संस्कार को छिपाने के लिए अपना ही घर जला दिया।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
This site preserves one of the most consequential acts of Sikh seva and courage following the Ninth Guru’s martyrdom. Together with Sis Ganj Delhi, it makes the geography of the martyrdom historically tangible rather than abstract.
ਇਹ ਸਥਾਨ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੀਸ ਗੰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਅਮੂਰਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੋਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
यह स्थान नौवें गुरु की शहादत के बाद की सिख सेवा और साहस के सर्वाधिक परिणामकारी कार्यों में से एक सुरक्षित रखता है। दिल्ली के सीस गंज के साथ मिलकर यह उस शहादत के भूगोल को अमूर्त के बजाय ऐतिहासिक रूप से मूर्त बनाता है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
After Guru Tegh Bahadur Sahib Ji was executed in Chandni Chowk on 11 November 1675, the Guru’s body remained under conditions of fear and official repression.
DSGMC and The Sikh Encyclopedia record that Bhai Lakhi Shah Vanjara, assisted by his family, brought the headless body to his residence in the Raisina area. Since a public cremation would have exposed them, the house itself was set on fire to perform the cremation.
Later Sikh memory preserved the place. The Sikh Encyclopedia records later memorial phases, including Guru Gobind Singh Ji’s identification of the site and the construction struggles of subsequent centuries.
The modern gurdwara stands in a transformed New Delhi urban landscape. Its historical importance derives from the 1675 cremation site, not from a claim that the present structure is seventeenth-century.
11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਹ ਡਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ ਰਹੀ।
DSGMC ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਸੀਸ-ਰਹਿਤ ਦੇਹ ਨੂੰ ਰਾਇਸੀਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਤਕ ਸਸਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੜਾਅ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ 1675 ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈ।
11 नवंबर 1675 को चाँदनी चौक में गुरु तेग बहादुर साहिब जी की शहादत के बाद गुरु जी की देह भय और शासकीय दमन की परिस्थितियों में रही।
दिल्ली कमेटी और सिख विश्वकोश अंकित करते हैं कि भाई लखी शाह वणजारा ने अपने परिवार की सहायता से वह देह रायसीना क्षेत्र स्थित अपने निवास तक पहुँचाई। चूँकि सार्वजनिक अंतिम संस्कार उन्हें उजागर कर देता, इसलिए अंतिम संस्कार करने के लिए स्वयं उस घर में आग लगा दी गई।
बाद की सिख स्मृति ने इस स्थान को सुरक्षित रखा। सिख विश्वकोश बाद के स्मारक चरण अंकित करता है, जिनमें गुरु गोबिंद सिंह जी द्वारा इस स्थान की पहचान और आगे की सदियों के निर्माण संघर्ष शामिल हैं।
आधुनिक गुरुद्वारा एक बदले हुए नई दिल्ली नगरीय भूदृश्य में खड़ा है। इसका ऐतिहासिक महत्व 1675 के अंतिम संस्कार स्थल से आता है, इस दावे से नहीं कि वर्तमान ढाँचा सत्रहवीं सदी का है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Bhai Lakhi Shah Vanjara brought Guru Tegh Bahadur Sahib Ji’s body to his home and cremated it by setting the house on fire, preventing the body from being dishonoured by Mughal authorities.
ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਗ਼ਲ ਹਾਕਮ ਦੇਹ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ।
भाई लखी शाह वणजारा गुरु तेग बहादुर साहिब जी की देह अपने घर लाए और घर में आग लगाकर उसका अंतिम संस्कार किया, जिससे मुगल अधिकारियों द्वारा उस देह का अपमान नहीं हो सका।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Tegh Bahadur Sahib Ji; Bhai Lakhi Shah Vanjara; Bhai Nagahia / Nigahia; Lakhi Shah’s household; later Sikh builders and Delhi sangat.
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ; ਭਾਈ ਨਗਾਹੀਆ / ਨਿਗਾਹੀਆ; ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੰਗਤ।
गुरु तेग बहादुर साहिब जी; भाई लखी शाह वणजारा; भाई नगाहिया · निगाहिया; लखी शाह का परिवार; बाद के सिख निर्माता और दिल्ली की संगत।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Memorial to the cremation of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji’s body.
• Major present-day gurdwara complex serving the Delhi Sikh community.
• Historical relationship to nearby central-government district should not obscure the older Raisina-village landscape.
• ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ।
• ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਵੱਡਾ ਅਜੋਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਰਿਸਰ।
• ਨੇੜਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਇਸੀਨਾ-ਪਿੰਡ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
• गुरु तेग बहादुर साहिब जी की देह के अंतिम संस्कार का स्मारक।
• दिल्ली की सिख संगत की सेवा करता वर्तमान बड़ा गुरुद्वारा परिसर।
• निकटवर्ती केंद्रीय सरकारी क्षेत्र से ऐतिहासिक संबंध पुराने रायसीना गाँव के भूदृश्य को धुँधला न करे।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The sacred historical layer is the site of Bhai Lakhi Shah Vanjara’s residence and the concealed cremation in 1675. The present monumental gurdwara is much later.
ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਤ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ 1675 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਗੁਪਤ ਸਸਕਾਰ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੈ।
पवित्र ऐतिहासिक स्तर भाई लखी शाह वणजारा के निवास और 1675 के छिपे हुए अंतिम संस्कार का स्थान है। वर्तमान विशाल गुरुद्वारा कहीं बाद का है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 11 Nov 1675: Guru Tegh Bahadur Sahib Ji is martyred at Chandni Chowk. • Nov 1675: Bhai Lakhi Shah Vanjara removes the body and cremates it at his house by burning the dwelling. • 18th century onward: Sikh memorial claims and construction develop at the site. • Modern New Delhi era: The surrounding Raisina landscape is radically transformed while the gurdwara remains a major Sikh memorial. • Present: Rakab Ganj Sahib functions as an active DSGMC historical gurdwara.
• 11 ਨਵੰਬਰ 1675: ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। • ਨਵੰਬਰ 1675: ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਦੇਹ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਸਾੜ ਕੇ ਸਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। • 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ: ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। • ਆਧੁਨਿਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਯੁਗ: ਆਸ-ਪਾਸ ਦਾ ਰਾਇਸੀਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ DSGMC ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।
• 11 नवंबर 1675: गुरु तेग बहादुर साहिब जी चाँदनी चौक में शहीद होते हैं। • नवंबर 1675: भाई लखी शाह वणजारा देह ले जाते हैं और अपने घर को जलाकर वहीं अंतिम संस्कार करते हैं। • 18वीं सदी से आगे: इस स्थान पर सिख स्मारक दावे और निर्माण विकसित होते हैं। • आधुनिक नई दिल्ली काल: आसपास का रायसीना भूदृश्य पूरी तरह बदल जाता है जबकि यह गुरुद्वारा एक बड़ा सिख स्मारक बना रहता है। • वर्तमान: रकाब गंज साहिब एक सक्रिय दिल्ली कमेटी ऐतिहासिक गुरुद्वारे के रूप में कार्य करता है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-118 - Sis Ganj Sahib, Delhi (execution site)
• HG-339 - Bibangarh Sahib, Kiratpur (sacred-head reception route)
• HG-338 - Sis Ganj Sahib, Anandpur (sacred-head cremation)
• Guru Tegh Bahadur Sakhi collection: Bhai Lakhi Shah Vanjara and the cremation of Guru Sahib’s body.
• HG-118 · ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ, ਦਿੱਲੀ (ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਥਾਨ)
• HG-339 · ਬਿਬਾਂਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ (ਪਵਿੱਤਰ-ਸੀਸ ਸੁਆਗਤ ਰਸਤਾ)
• HG-338 · ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ, ਆਨੰਦਪੁਰ (ਪਵਿੱਤਰ-ਸੀਸ ਸਸਕਾਰ)
• ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਖੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ।
• HG-118, सीस गंज साहिब, दिल्ली (शहादत स्थल)
• HG-339, बिबानगढ़ साहिब, कीरतपुर (पवित्र सीस के स्वागत का मार्ग)
• HG-338, सीस गंज साहिब, आनंदपुर (पवित्र सीस का अंतिम संस्कार)
• गुरु तेग बहादुर साखी संग्रह: भाई लखी शाह वणजारा और गुरु साहिब की देह का अंतिम संस्कार।
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Visitors see a large active gurdwara in central New Delhi. Pothi should use the current visitor entrance rather than a generic Parliament-area centroid and should not map the old Raisina village as though its seventeenth-century street plan survives.
ਦਰਸ਼ਕ ਕੇਂਦਰੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰਗਰਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਸੰਸਦ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੌਜੂਦਾ ਯਾਤਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਇਸੀਨਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਗਲੀ-ਬਣਤਰ ਬਚੀ ਹੋਵੇ।
दर्शक मध्य नई दिल्ली में एक बड़ा सक्रिय गुरुद्वारा देखते हैं। पोथी को संसद क्षेत्र के किसी सामान्य केंद्र बिंदु के बजाय वर्तमान दर्शक प्रवेश द्वार का प्रयोग करना चाहिए और पुराने रायसीना गाँव को इस तरह नक्शे पर नहीं दिखाना चाहिए मानो उसकी सत्रहवीं सदी की गली-योजना बची हो।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• The spelling Rakab/Rikab varies in English sources; retain Rakab Ganj Sahib as canonical Pothi display and list Rikabganj as an alias.
• The core cremation tradition is stable across DSGMC and standard Sikh references.
• Do not state that the present building is the house burned in 1675. The physical landscape and architecture are later.
• ਰਕਾਬ/ਰਿਕਾਬ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹੈ; ਪੋਥੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਰਿਕਾਬਗੰਜ ਨੂੰ ਬਦਲਵੇਂ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰੋ।
• ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾ DSGMC ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ।
• ਇਹ ਨਾ ਕਹੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1675 ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ ਘਰ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ।
• अंग्रेजी स्रोतों में रकाब · रिकाब की वर्तनी भिन्न है; पोथी के मानक प्रदर्शन में रकाब गंज साहिब रखें और रिकाबगंज को उपनाम के रूप में सूचीबद्ध करें।
• अंतिम संस्कार की मूल परंपरा दिल्ली कमेटी और मानक सिख संदर्भों में स्थिर है।
• यह न कहें कि वर्तमान इमारत ही वह घर है जो 1675 में जलाया गया। भौतिक भूदृश्य और स्थापत्य बाद के हैं।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. Delhi Sikh Gurdwara Management Committee - Gurdwara Rakab Ganj Sahib - https://www.dsgmc.in/DharmParchar/GurdwaraRakabGanjSahib2. The Sikh Encyclopedia - Delhi - https://www.thesikhencyclopedia.com/delhi/3. The Sikh Encyclopedia - Guru Tegh Bahadur - https://www.thesikhencyclopedia.com/tegh-bahadur-guru/