HG-172
Gurdwara Baoli Sahib Guru Arjan Dev Ji, Lahoreਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਲਾਹੌਰGurdwara Baoli Sahib Guru Arjan Dev Ji, Lahore
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਲਾਹੌਰ
Lahore, Punjab, Pakistanਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨलाहौर, पंजाब, पाकिस्तान
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Arjan Dev Ji; Bhai Chhajju Bhagat Ji in Sikh historical tradition; Maharaja Ranjit Singh; Lahore Singh Sabhaਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਜੀ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ; ਲਾਹੌਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾगुरु अर्जन देव जी; सिख ऐतिहासिक परंपरा में भाई छज्जू भगत जी; महाराजा रणजीत सिंह; लाहौर सिंह सभा
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Arjan Lahore period; Sikh Empire restoration; Singh Sabha and Partition historyਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲ; ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ; ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸगुरु अर्जन का लाहौर काल; सिख राज का जीर्णोद्धार; सिंह सभा और विभाजन का इतिहास
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Baoli / historical residence and public-water siteਬਾਉਲੀ / ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਜਨਤਕ-ਪਾਣੀ ਅਸਥਾਨबावली · ऐतिहासिक निवास और सार्वजनिक जल स्थान
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Historic site survives primarily as Baoli Bagh / garden. Walled City Lahore Authority states that the baoli has been lost/desecrated, with a thara remnant and garden remaining.ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਾਉਲੀ ਬਾਗ਼ / ਬਗ਼ੀਚੇ ਵਜੋਂ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਉਲੀ ਗੁਆਚ / ਬੇਅਦਬ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਥੜ੍ਹੇ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਬਗ਼ੀਚਾ ਬਾਕੀ ਹੈ।यह ऐतिहासिक स्थान मुख्यतः बावली बाग · उद्यान के रूप में बचा है। वॉल्ड सिटी लाहौर अथॉरिटी बताती है कि यह बावली लुप्त · अपवित्र हो चुकी है, और एक थड़ा तथा उद्यान बचे हैं।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact Pothi map verification
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Baoli Sahib in Lahore's Dabbi Bazaar preserves Guru Arjan Dev Ji's constructive Lahore legacy. SGPC states that Guru Ji stayed at this place during Lahore visits and had a stepped well built here.
ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਡੱਬੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚਲੀ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਾਹੌਰ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। SGPC ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਫੇਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਥਾਂ ਠਹਿਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੌੜੀਦਾਰ ਖੂਹ ਬਣਵਾਇਆ।
लाहौर के डब्बी बाजार की बावली साहिब गुरु अर्जन देव जी की रचनात्मक लाहौर विरासत सुरक्षित रखती है। शिरोमणि कमेटी बताती है कि गुरु जी लाहौर यात्राओं में इसी स्थान पर ठहरते थे और उन्होंने यहाँ एक सीढ़ीदार कुआँ बनवाया।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The site is a counterpoint to Lahore's shaheedi geography. Guru Arjan Dev Ji's Lahore history was not only imprisonment and death; it also included sangat, public works, water provision and religious activity.
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ-ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਉਲਟ ਇੱਕ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਦ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ, ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
यह स्थान लाहौर के शहीदी भूगोल का प्रतिबिंदु है। गुरु अर्जन देव जी का लाहौर इतिहास केवल कैद और शहादत का नहीं था; उसमें संगत, लोक-कार्य, जल की व्यवस्था और धार्मिक गतिविधि भी थी।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
SGPC places Baoli Sahib in Dabbi Bazaar in central Lahore and states that Guru Arjan Dev Ji preferred to stay there during visits to the city.
The Guru had a baoli, or stepped well, constructed at the site. SGPC's biographical account also lists the Lahore baoli among Guru Arjan Dev Ji's public works.
A detailed Sikh tradition connects construction with Bhai Chhajju Bhagat Ji and a Pathan who disputed ownership of a purse of gold coins and finally offered the money for a religious purpose. SGPC's current page gives 282 mohars, while Walled City Lahore Authority also reproduces a version giving 142 coins in part of its account. The moral story may be retained, but the numerical disagreement should be explicit.
SGPC says the shrine was later demolished and the baoli filled during a period of hostility. Maharaja Ranjit Singh restored the site in 1834, built new structures and a sarovar and created shops whose revenue supported the shrine.
The Lahore Singh Sabha began weekly congregations there in 1903. Sant Attar Singh Ji is remembered as starting daily Asa di Var recitation in 1911, and SGPC took management in 1927.
Partition brought violence and loss. SGPC records the martyrdom of Bhai Dalip Singh Ji on 11 August 1947. The Walled City Lahore Authority says the baoli has again been lost, a thara remains, and the site is now known as Baoli Bagh, a garden or park surrounded by shops.
This entry should therefore be classified as a surviving historical location with lost/desecrated water architecture, not as a fully functioning historical gurdwara.
SGPC ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਡੱਬੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਖੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਫੇਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਇੱਕ ਬਾਉਲੀ, ਭਾਵ ਪੌੜੀਦਾਰ ਖੂਹ, ਬਣਵਾਇਆ। SGPC ਦਾ ਜੀਵਨੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਾਹੌਰ ਬਾਉਲੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਠਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਥੈਲੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਧਨ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮਕਸਦ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। SGPC ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਨਾ 282 ਮੋਹਰਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 142 ਸਿੱਕੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵੀ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੈਤਿਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਵਖਰੇਵਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦੱਸਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
SGPC ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਉਲੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1834 ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ, ਨਵੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਲਾਹੌਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਨੇ 1903 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਦੀਵਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ 1911 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ SGPC ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਵੰਡ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਿਆਂਦਾ। SGPC ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ 11 ਅਗਸਤ 1947 ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਉਲੀ ਫਿਰ ਗੁਆਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਥੜ੍ਹਾ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਹੁਣ ਬਾਉਲੀ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਬਗ਼ੀਚਾ ਜਾਂ ਪਾਰਕ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਇੰਦਰਾਜ ਨੂੰ ਗੁਆਚੀ / ਬੇਅਦਬ ਹੋਈ ਪਾਣੀ-ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕਾਇਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ।
शिरोमणि कमेटी बावली साहिब को मध्य लाहौर के डब्बी बाजार में रखती है और बताती है कि गुरु अर्जन देव जी नगर की यात्राओं में वहीं ठहरना पसंद करते थे।
गुरु जी ने उस स्थान पर एक बावली, अर्थात सीढ़ीदार कुआँ, बनवाई। शिरोमणि कमेटी का जीवनी विवरण लाहौर की बावली को गुरु अर्जन देव जी के लोक-कार्यों में भी गिनता है।
एक विस्तृत सिख परंपरा इस निर्माण को भाई छज्जू भगत जी और एक पठान से जोड़ती है, जिनके बीच सोने की मुहरों की एक थैली के स्वामित्व पर विवाद हुआ और अंततः वह धन एक धार्मिक कार्य के लिए भेंट किया गया। शिरोमणि कमेटी का वर्तमान पृष्ठ 282 मुहरें बताता है, जबकि वॉल्ड सिटी लाहौर अथॉरिटी अपने विवरण के एक भाग में 142 सिक्कों वाला संस्करण भी दोहराती है। यह नैतिक कथा रखी जा सकती है, परंतु यह संख्यात्मक मतभेद स्पष्ट रहना चाहिए।
शिरोमणि कमेटी कहती है कि बाद में शत्रुता के एक काल में यह गुरुद्वारा ढहा दिया गया और बावली भर दी गई। महाराजा रणजीत सिंह ने 1834 में इस स्थान का जीर्णोद्धार किया, नए ढाँचे तथा एक सरोवर बनवाया और ऐसी दुकानें बनवाईं जिनकी आय इस गुरुद्वारे को सहारा देती थी।
लाहौर सिंह सभा ने 1903 में वहाँ साप्ताहिक समागम आरंभ किए। संत अतर सिंह जी को 1911 में दैनिक आसा दी वार का पाठ आरंभ करते स्मरण किया जाता है, और 1927 में शिरोमणि कमेटी ने प्रबंध लिया।
विभाजन हिंसा और हानि लाया। शिरोमणि कमेटी 11 अगस्त 1947 को भाई दलीप सिंह जी की शहादत अंकित करती है। वॉल्ड सिटी लाहौर अथॉरिटी कहती है कि वह बावली फिर लुप्त हो गई है, एक थड़ा बचा है, और यह स्थान अब बावली बाग के नाम से जाना जाता है, जो दुकानों से घिरा एक उद्यान या पार्क है।
इसलिए इस प्रविष्टि को पूर्णतः चालू ऐतिहासिक गुरुद्वारे के बजाय लुप्त · अपवित्र जल स्थापत्य वाला एक बचा हुआ ऐतिहासिक स्थान वर्गीकृत करना चाहिए।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Arjan Dev Ji stayed at this Lahore site and had a baoli constructed for religious and public use. The shrine was restored under Maharaja Ranjit Singh but the baoli was again lost after Partition.
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਇਸ ਲਾਹੌਰ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਜਨਤਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਉਲੀ ਮੁੜ ਗੁਆਚ ਗਈ।
गुरु अर्जन देव जी लाहौर के इस स्थान पर ठहरे और उन्होंने धार्मिक तथा सार्वजनिक उपयोग के लिए एक बावली बनवाई। महाराजा रणजीत सिंह के अधीन इस गुरुद्वारे का जीर्णोद्धार हुआ परंतु विभाजन के बाद वह बावली फिर लुप्त हो गई।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Arjan Dev Ji; Bhai Chhajju Bhagat Ji and a Pathan in Sikh tradition; Maharaja Ranjit Singh; Bhai Nihal Singh Ji; Sant Attar Singh Ji; Bhai Dalip Singh Ji.
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਠਾਣ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ; ਭਾਈ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ।
गुरु अर्जन देव जी; सिख परंपरा में भाई छज्जू भगत जी और एक पठान; महाराजा रणजीत सिंह; भाई निहाल सिंह जी; संत अतर सिंह जी; भाई दलीप सिंह जी।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic Dabbi Bazaar / Rang Mahal location.
• Lost stepped-well or baoli.
• Surviving thara/remnant reported by Lahore heritage authority.
• Modern Baoli Bagh garden setting.
• ਇਤਿਹਾਸਕ ਡੱਬੀ ਬਜ਼ਾਰ / ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਸਥਿਤੀ।
• ਗੁਆਚੀ ਪੌੜੀਦਾਰ ਖੂਹ ਜਾਂ ਬਾਉਲੀ।
• ਲਾਹੌਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਥਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਬਚਿਆ ਥੜ੍ਹਾ / ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ।
• ਆਧੁਨਿਕ ਬਾਉਲੀ ਬਾਗ਼ ਬਗ਼ੀਚੇ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ।
• ऐतिहासिक डब्बी बाजार · रंग महल का स्थान।
• लुप्त सीढ़ीदार कुआँ या बावली।
• लाहौर धरोहर प्राधिकरण द्वारा बताया गया बचा हुआ थड़ा · अवशेष।
• आधुनिक बावली बाग उद्यान परिवेश।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The Guru-period baoli no longer survives intact. Maharaja Ranjit Singh restored and rebuilt the site in 1834, but post-1947 loss transformed it again. The present heritage should be described as remnant landscape, not an intact 1599 gurdwara.
ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਬਾਉਲੀ ਹੁਣ ਸਾਬਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਚੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1834 ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਾਰਿਆ, ਪਰ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਚਿਆ-ਖੁਚਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੱਸਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ 1599 ਦਾ ਸਾਬਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।
गुरु-कालीन बावली अब अक्षुण्ण नहीं बची। महाराजा रणजीत सिंह ने 1834 में इस स्थान का जीर्णोद्धार और पुनर्निर्माण किया, परंतु 1947 के बाद की हानि ने उसे फिर बदल दिया। वर्तमान धरोहर को 1599 के अक्षुण्ण गुरुद्वारे के बजाय अवशेष भूदृश्य बताना चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1599 tradition: SGPC connects Guru Arjan Dev Ji's baoli construction with this period and the Bhai Chhajju Bhagat story. • Later Mughal period tradition: Shrine is demolished and the baoli filled. • 1834: Maharaja Ranjit Singh restores the baoli site and sponsors new construction. • 1903: Lahore Singh Sabha begins weekly congregations. • 1911: Sant Attar Singh Ji is remembered as starting daily Asa di Var recitation. • 1927: Gurdwara enters SGPC management. • 11 August 1947: SGPC records the martyrdom of Bhai Dalip Singh Ji during Partition violence. • Present: Walled City Lahore Authority describes the baoli as lost and the area as Baoli Bagh with a surviving thara remnant.
• 1599 ਪਰੰਪਰਾ: SGPC ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਉਲੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਪਰੰਪਰਾ: ਅਸਥਾਨ ਢਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਉਲੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। • 1834: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਉਲੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। • 1903: ਲਾਹੌਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਦੀਵਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। • 1911: ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 1927: ਗੁਰਦੁਆਰਾ SGPC ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। • 11 ਅਗਸਤ 1947: SGPC ਵੰਡ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਬਾਉਲੀ ਨੂੰ ਗੁਆਚੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਬਾਉਲੀ ਬਾਗ਼ ਵਜੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੜ੍ਹਾ ਬਾਕੀ ਹੈ।
• 1599 की परंपरा: शिरोमणि कमेटी गुरु अर्जन देव जी द्वारा बावली निर्माण को इसी काल और भाई छज्जू भगत की कथा से जोड़ती है। • बाद के मुगल काल की परंपरा: यह गुरुद्वारा ढहाया जाता है और बावली भर दी जाती है। • 1834: महाराजा रणजीत सिंह बावली स्थल का जीर्णोद्धार करते हैं और नए निर्माण का संरक्षण करते हैं। • 1903: लाहौर सिंह सभा साप्ताहिक समागम आरंभ करती है। • 1911: संत अतर सिंह जी को दैनिक आसा दी वार का पाठ आरंभ करते स्मरण किया जाता है। • 1927: यह गुरुद्वारा शिरोमणि कमेटी के प्रबंध में आता है। • 11 अगस्त 1947: शिरोमणि कमेटी विभाजन की हिंसा में भाई दलीप सिंह जी की शहादत अंकित करती है। • वर्तमान: वॉल्ड सिटी लाहौर अथॉरिटी इस बावली को लुप्त और इस क्षेत्र को बचे हुए थड़े वाला बावली बाग बताती है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Arjan Dev Ji's public works
• Guru Arjan Dev Ji in Lahore
• HG-175 Dehra Sahib
• HG-174 Lal Khooh
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮ
• ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ
• HG-175 ਦੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ
• HG-174 ਲਾਲ ਖੂਹ
• गुरु अर्जन देव जी के लोक-कार्य
• लाहौर में गुरु अर्जन देव जी
• HG-175 डेहरा साहिब
• HG-174 लाल खूह
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Pothi should classify this as a historical remnant / lost-baoli site. Current visitor access should be checked against the Walled City of Lahore and local authorities before directions are published.
ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ / ਗੁਆਚੀ-ਬਾਉਲੀ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
पोथी को इसे एक ऐतिहासिक अवशेष · लुप्त-बावली स्थान वर्गीकृत करना चाहिए। मार्ग प्रकाशित करने से पहले वर्तमान दर्शक पहुँच वॉल्ड सिटी ऑफ लाहौर और स्थानीय अधिकारियों से जाँची जानी चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• The Chhajju Bhagat purse story survives in multiple forms. SGPC gives 282 mohars, while other Lahore heritage retellings include 142. Pothi should not silently choose one number.
• The SGPC page continues to call the place a gurdwara, while Walled City Lahore Authority describes the baoli as lost and the area as Baoli Bagh. Both the historical identity and current physical loss should be shown.
• ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। SGPC 282 ਮੋਹਰਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ 142 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਕੋਈ ਇੱਕ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਚੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
• SGPC ਦਾ ਪੰਨਾ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਬਾਉਲੀ ਨੂੰ ਗੁਆਚੀ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਬਾਉਲੀ ਬਾਗ਼ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਭੌਤਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦੋਵੇਂ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
• छज्जू भगत की थैली वाली कथा अनेक रूपों में बची है। शिरोमणि कमेटी 282 मुहरें देती है, जबकि लाहौर के अन्य धरोहर पुनर्कथनों में 142 आता है। पोथी को चुपचाप कोई एक संख्या नहीं चुननी चाहिए।
• शिरोमणि कमेटी का पृष्ठ इस स्थान को अब भी गुरुद्वारा कहता है, जबकि वॉल्ड सिटी लाहौर अथॉरिटी बावली को लुप्त और इस क्षेत्र को बावली बाग बताती है। ऐतिहासिक पहचान और वर्तमान भौतिक हानि, दोनों दिखानी चाहिए।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- SGPC - Gurdwara Baoli Sahib Guru Arjan Dev Ji Lahore https://sgpc.net/gurdwara-baoli-sahib-guru-arjan-dev-ji-lahore/
- Walled City Lahore Authority - Baoli Sahib (Roofed Well) https://walledcitylahore.gop.pk/baoli-sahib-roofed-well/
- SGPC - Sri Guru Arjan Dev Ji https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-arjan-sahib/
- SGPC historical publication - Sikh Shrines in Pakistan https://library.gurmat.info/download/sikh-shrines-in-pakistan-gurdware-gurdham-jinha-ton-panth-nu-vichhodia-gia-dharam-parchar-committee-sgpc-amritsar.pdf