HG-230
Gurdwara Thamm Sahib, Khem Karanਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਖੇਮਕਰਨGurdwara Thamm Sahib, Khem Karan
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਖੇਮਕਰਨ
Tarn Taran, Punjab, Indiaਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤतरन तारन, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Amar Das Ji; Bhai Kheda Ji; Guru Amar Das Ji’s manji systemਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ; ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀगुरु अमर दास जी; भाई खेड़ा जी; गुरु अमर दास जी की मंजी व्यवस्था
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Amar Das period; 1965 destruction and 1966 rebuildingਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਕਾਲ; 1965 ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ 1966 ਦੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀगुरु अमर दास काल; 1965 का विनाश और 1966 का पुनर्निर्माण
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Manji / preaching-centre historical gurdwaraਮੰਜੀ / ਪ੍ਰਚਾਰ-ਕੇਂਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾमंजी · प्रचार केंद्र ऐतिहासिक गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active local gurdwara. The old shrine and original thamm were destroyed in the 1965 India-Pakistan war; present building dates to 1966.ਸਰਗਰਮ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ। ਪੁਰਾਣਾ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਥੰਮ੍ਹ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ; ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1966 ਦੀ ਹੈ।सक्रिय स्थानीय गुरुद्वारा। पुराना गुरुद्वारा और मूल थम्म 1965 के भारत-पाकिस्तान युद्ध में नष्ट हो गए; वर्तमान इमारत 1966 की है।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Approximate town reference 31°08′N, 74°03′E in the Sikh Encyclopedia; exact shrine pin pending
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Thamm Sahib at Khem Karan marks a preaching centre associated with Guru Amar Das Ji’s manji system and Bhai Kheda Ji, a Sikh traditionally remembered as having turned from caste pride and goddess pilgrimage toward the Guru’s path.
ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਆਉਣ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
खेम करन का गुरुद्वारा थम्म साहिब गुरु अमर दास जी की मंजी व्यवस्था और भाई खेड़ा जी से जुड़े एक प्रचार केंद्र को अंकित करता है, जिन्हें परंपरा एक ऐसे सिख के रूप में स्मरण करती है जो जाति के अभिमान और देवी की तीर्थयात्रा से मुड़कर गुरु के मार्ग पर आए।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
This site gives physical form to Guru Amar Das Ji’s decentralised preaching system. The Guru did not build only one centre at Goindwal; he appointed Sikh leaders to serve sangats across regions.
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਥਾਪੇ।
यह स्थान गुरु अमर दास जी की विकेंद्रित प्रचार व्यवस्था को भौतिक रूप देता है। गुरु जी ने केवल गोइंदवाल में एक ही केंद्र नहीं बनाया; उन्होंने अलग-अलग क्षेत्रों की संगतों की सेवा के लिए सिख अगुवे नियुक्त किए।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The Sikh Encyclopedia identifies Gurdwara Thamm Sahib near Khem Karan’s historic Kasur Gate as a shrine associated with Guru Amar Das Ji.
The site marks a manji, or preaching centre, traditionally established through Bhai Kheda Ji. Later Sikh chronicles describe Kheda as a Brahman who initially refused to eat in Guru ka Langar because of caste pride, then returned to Goindwal, joined the pangat and became a devoted Sikh.
Guru Amar Das Ji is remembered as appointing Bhai Kheda Ji to lead a preaching district. The gurdwara’s name came from a wooden pillar or thamm traditionally given by the Guru to Bhai Kheda Ji.
The Sikh Encyclopedia states that the old shrine and original thamm were destroyed during the 1965 India-Pakistan war. The current small hall was built by the local sangat in 1966, and a replacement log from Goindwal stands in place of the lost relic.
An old well in the compound is believed locally to date from Bhai Kheda Ji’s time, but that dating should remain a tradition unless archaeological evidence is available.
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਖੇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸੂਰ ਗੇਟ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਇੱਕ ਮੰਜੀ, ਭਾਵ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਕੇਂਦਰ, ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੇੜਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਤ-ਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪਰਤਿਆ, ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਥਾਪਣ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਲੱਕੜ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣਾ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਥੰਮ੍ਹ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਛੋਟਾ ਹਾਲ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲਵਾਂ ਥੰਮ੍ਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸਮਾਂ-ਨਿਰਧਾਰਨ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
सिख विश्वकोश खेम करन के ऐतिहासिक कसूर गेट के निकट गुरुद्वारा थम्म साहिब को गुरु अमर दास जी से जुड़ा गुरुद्वारा बताता है।
यह स्थान एक मंजी, अर्थात प्रचार केंद्र, को अंकित करता है जो परंपरा के अनुसार भाई खेड़ा जी के माध्यम से स्थापित हुआ। बाद के सिख ग्रंथ खेड़ा को एक ब्राह्मण बताते हैं जिन्होंने पहले जाति के अभिमान में गुरु का लंगर छकने से इनकार किया, फिर गोइंदवाल लौटकर पंगत में बैठे और एक समर्पित सिख बने।
गुरु अमर दास जी को भाई खेड़ा जी को एक प्रचार क्षेत्र की अगुवाई सौंपते स्मरण किया जाता है। इस गुरुद्वारे का नाम उस लकड़ी के स्तंभ या थम्म से आया जो परंपरा के अनुसार गुरु जी ने भाई खेड़ा जी को दिया।
सिख विश्वकोश कहता है कि पुराना गुरुद्वारा और मूल थम्म 1965 के भारत-पाकिस्तान युद्ध में नष्ट हो गए। वर्तमान छोटा हॉल 1966 में स्थानीय संगत ने बनाया, और खोई हुई उस निशानी की जगह गोइंदवाल से लाया गया एक लट्ठा खड़ा है।
परिसर के एक पुराने खूह को स्थानीय स्तर पर भाई खेड़ा जी के समय का माना जाता है, परंतु पुरातात्विक साक्ष्य के बिना उस तिथि को परंपरा ही रहना चाहिए।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Amar Das Ji’s manji system is remembered at Khem Karan through Bhai Kheda Ji and Gurdwara Thamm Sahib.
ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
गुरु अमर दास जी की मंजी व्यवस्था खेम करन में भाई खेड़ा जी और गुरुद्वारा थम्म साहिब के माध्यम से स्मरण की जाती है।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Amar Das Ji; Bhai Kheda Ji; Khem Karan sangat.
ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ; ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ; ਖੇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਗਤ।
गुरु अमर दास जी; भाई खेड़ा जी; खेम करन की संगत।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Replacement wooden thamm brought from Goindwal after the original was lost in 1965.
• Small flat-roofed 1966 gurdwara hall.
• Old well traditionally associated with Bhai Kheda Ji.
• Direct connection with the Guru Amar Das Ji manji system.
• 1965 ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਥੰਮ੍ਹ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਬਦਲਵਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ।
• 1966 ਦਾ ਛੋਟਾ ਸਪਾਟ-ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਾਲ।
• ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
• ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ।
• 1965 में मूल थम्म खोने के बाद गोइंदवाल से लाया गया प्रतिस्थापित लकड़ी का थम्म।
• 1966 का छोटा सपाट छत वाला गुरुद्वारा हॉल।
• भाई खेड़ा जी से परंपरा में जुड़ा पुराना खूह।
• गुरु अमर दास जी की मंजी व्यवस्था से सीधा संबंध।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The Guru-period preaching-centre tradition is old, but the original shrine and thamm were destroyed in 1965. The present building dates to 1966.
ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਕੇਂਦਰ ਪਰੰਪਰਾ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਥੰਮ੍ਹ 1965 ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1966 ਦੀ ਹੈ।
गुरु-कालीन प्रचार केंद्र की परंपरा पुरानी है, परंतु मूल गुरुद्वारा और थम्म 1965 में नष्ट हो गए। वर्तमान इमारत 1966 की है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Guru Amar Das period: Bhai Kheda Ji is traditionally appointed to a manji/preaching district at Khem Karan. • 1965: The old shrine and original thamm are destroyed during the India-Pakistan war. • 1966: The local sangat constructs the present gurdwara and installs a replacement log from Goindwal. • Present: Thamm Sahib remains an active local historical shrine.
• ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਕਾਲ: ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮੰਜੀ/ਪ੍ਰਚਾਰ-ਖੇਤਰ ਲਈ ਥਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 1965: ਪੁਰਾਣਾ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਥੰਮ੍ਹ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। • 1966: ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਬਦਲਵਾਂ ਥੰਮ੍ਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• गुरु अमर दास काल: भाई खेड़ा जी परंपरा के अनुसार खेम करन में एक मंजी · प्रचार क्षेत्र के लिए नियुक्त होते हैं। • 1965: भारत-पाकिस्तान युद्ध में पुराना गुरुद्वारा और मूल थम्म नष्ट हो जाते हैं। • 1966: स्थानीय संगत वर्तमान गुरुद्वारा बनाती है और गोइंदवाल से लाया गया लट्ठा स्थापित करती है। • वर्तमान: थम्म साहिब एक सक्रिय स्थानीय ऐतिहासिक गुरुद्वारा बना हुआ है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Amar Das Ji and the 22 Manjis
• Bhai Kheda Ji
• Pangat before Sangat
• Guru Amar Das Ji’s preaching network
• ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ
• ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ
• ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਗਤ
• ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕ
• गुरु अमर दास जी और 22 मंजियाँ
• भाई खेड़ा जी
• पहले पंगत फिर संगत
• गुरु अमर दास जी का प्रचार तंत्र
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Thamm Sahib is an important smaller site for understanding how Guru Amar Das Ji’s organisation extended beyond Goindwal.
ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਛੋਟਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਿਆ।
थम्म साहिब यह समझने के लिए एक महत्वपूर्ण छोटा स्थान है कि गुरु अमर दास जी का प्रबंध गोइंदवाल से आगे कैसे फैला।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Bhai Kheda Ji’s goddess-vision conversion episode comes from later chronicles such as Mahima Prakash and should be labelled accordingly.
• The old well’s claimed Guru-period age has not been independently established.
• ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ ਦੀ ਦੇਵੀ-ਦਰਸ਼ਨ ਪਰਿਵਰਤਨ ਘਟਨਾ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਪੁਰਾਣੇ ਖੂਹ ਦੀ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੀ ਉਮਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
• भाई खेड़ा जी के देवी-दर्शन वाले हृदय-परिवर्तन का प्रसंग महिमा प्रकाश जैसे बाद के ग्रंथों से आता है और उसे वैसा ही अंकित करना चाहिए।
• उस पुराने खूह की दावा की गई गुरु-कालीन आयु स्वतंत्र रूप से स्थापित नहीं हुई है।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- The Sikh Encyclopedia, Khem Karan https://www.thesikhencyclopedia.com/khem-karan/
- The Sikh Encyclopedia, Kheda Bhai https://www.thesikhencyclopedia.com/kheda-bhai-2/
- SGPC, Sri Guru Amar Das Ji https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-amardas-sahib/