HG-344
Gurdwara Sri Guru Tegh Bahadur Sahib, Lehal Kalanਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਲਹਿਲ ਕਲਾਂGurdwara Sri Guru Tegh Bahadur Sahib, Lehal Kalan
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ
Sangrur, Punjab, Indiaਸੰਗਰੂਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤसंगरूर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Tegh Bahadur Sahib Ji; Bhai Arak; Bhai Mall Singh; Lehal Kalan sangatਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਭਾਈ ਅਰਕ; ਭਾਈ ਮੱਲ ਸਿੰਘ; ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤगुरु तेग बहादुर साहिब जी; भाई अरक; भाई माल सिंह; लहल कलां की संगत
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Tegh Bahadur Malwa preaching journeys; later memorial development in 1883 and 1980ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਮਾਲਵਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯਾਤਰਾਵਾਂ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1883 ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਿਕਾਸगुरु तेग बहादुर साहिब जी की मालवा प्रचार यात्राएं; 1883 और 1980 में बाद का स्मारक विकास
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Guru halt / preaching / village memorial shrineਗੁਰੂ ਪੜਾਅ · ਪ੍ਰਚਾਰ · ਪਿੰਡ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਸਥਾਨगुरु पड़ाव / प्रचार / गांव का स्मारक स्थल
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical gurdwara. The 1883 Manji Sahib is specifically recorded as surviving; current management arrangements should be rechecked before publication.ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ। 1883 ਦਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਮੁੜ-ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा। 1883 की मंजी साहिब का बचा रहना विशेष रूप से दर्ज है; प्रकाशन से पहले वर्तमान प्रबंध व्यवस्था की दोबारा जांच होनी चाहिए।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Historical reference locality approx. 29.9333, 75.8000; the shrine is about 400 m west of the village. Verify the exact entrance pin before app publication.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Sri Guru Tegh Bahadur Sahib at Lehal Kalan marks the sandy mound west of the village where Guru Tegh Bahadur Sahib Ji halted during a Malwa journey. An elderly farmer, Bhai Arak, served the Guru and later established a simple memorial.
ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉਸ ਰੇਤਲੇ ਟਿੱਬੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇੱਕ ਮਾਲਵਾ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਰੁਕੇ। ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿਸਾਨ, ਭਾਈ ਅਰਕ, ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।
लहल कलां का गुरुद्वारा श्री गुरु तेग बहादुर साहिब गांव के पश्चिम में उस रेतीले टीले को चिह्नित करता है जहां गुरु तेग बहादुर साहिब जी एक मालवा यात्रा के दौरान रुके थे। एक बुजुर्ग किसान भाई अरक ने गुरु जी की सेवा की और बाद में एक साधारण स्मारक बनवाया।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
Lehal Kalan preserves a strong village-level memory of the Ninth Guru’s travelling ministry and also retains a documented nineteenth-century Manji Sahib linked to the earlier sacred spot.
ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ-ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਯਾਦ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਦਰਜ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
लहल कलां नौवें गुरु की यात्रा-प्रचार सेवा की मजबूत गांव-स्तरीय स्मृति सहेजे हुए है, और साथ ही उन्नीसवीं सदी की एक प्रलेखित मंजी साहिब भी रखता है जो पहले के पवित्र स्थान से जुड़ी हुई है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The standard Sikh reference places Guru Tegh Bahadur Sahib Ji on a sandy mound roughly 400 metres west of Lehal Kalan during a Malwa preaching journey. Bhai Arak, an elderly farmer, served the Guru and received instruction from him.
Bhai Arak later raised a simple memorial. His descendants maintained the place until 1883, when Bhai Mall Singh of Dhamtan constructed a square domed Manji Sahib. A larger marble-floored hall was completed in 1980 for congregational use.
The compound also contains the samadh of Baba Arak. Pothi should distinguish the Guru-period halt, the 1883 Manji Sahib, and the modern hall as three different historical layers.
ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਲਵਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 400 ਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਰੇਤਲੇ ਟਿੱਬੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਅਰਕ, ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿਸਾਨ, ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਭਾਈ ਅਰਕ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ 1883 ਤੱਕ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਧਮਤਾਨ ਦੇ ਭਾਈ ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵਰਗਾਕਾਰ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ। ਸੰਗਤੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਗਮਰਮਰੀ-ਫ਼ਰਸ਼ ਵਾਲਾ ਹਾਲ 1980 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਅਰਕ ਦੀ ਸਮਾਧ ਵੀ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੇ ਪੜਾਅ, 1883 ਦੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਤਾਂ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
मानक सिख संदर्भ ग्रंथ गुरु तेग बहादुर साहिब जी को एक मालवा प्रचार यात्रा के दौरान लहल कलां से लगभग 400 मीटर पश्चिम एक रेतीले टीले पर रखता है। एक बुजुर्ग किसान भाई अरक ने गुरु जी की सेवा की और उनसे उपदेश प्राप्त किया।
भाई अरक ने बाद में एक साधारण स्मारक खड़ा किया। उनके वंशज 1883 तक इस स्थान की संभाल करते रहे, जब धमतान के भाई माल सिंह ने एक वर्गाकार गुंबददार मंजी साहिब का निर्माण कराया। संगत के लिए संगमरमर के फर्श वाला एक बड़ा हॉल 1980 में पूरा हुआ।
परिसर में बाबा अरक की समाध भी है। पोथी को गुरु-कालीन पड़ाव, 1883 की मंजी साहिब और आधुनिक हॉल को तीन अलग ऐतिहासिक परतों के रूप में अलग-अलग रखना चाहिए।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Tegh Bahadur Sahib Ji halted outside Lehal Kalan, received the service of Bhai Arak and instructed him and the local sangat.
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੁਕੇ, ਭਾਈ ਅਰਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
गुरु तेग बहादुर साहिब जी लहल कलां के बाहर रुके, भाई अरक की सेवा स्वीकार की और उन्हें तथा स्थानीय संगत को उपदेश दिया।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Tegh Bahadur Sahib Ji; Bhai Arak; Bhai Mall Singh of Dhamtan; descendants and local sangat.
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਭਾਈ ਅਰਕ; ਧਮਤਾਨ ਦੇ ਭਾਈ ਮੱਲ ਸਿੰਘ; ਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ।
गुरु तेग बहादुर साहिब जी; भाई अरक; धमतान के भाई माल सिंह; उनके वंशज और स्थानीय संगत।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic square domed Manji Sahib constructed in 1883.
• Modern congregational hall completed in 1980.
• Samadh of Baba Arak within the compound.
• 1883 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਗਾਕਾਰ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ।
• 1980 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗਤੀ ਹਾਲ।
• ਅਹਾਤੇ ਅੰਦਰ ਬਾਬਾ ਅਰਕ ਦੀ ਸਮਾਧ।
• 1883 में बनी ऐतिहासिक वर्गाकार गुंबददार मंजी साहिब।
• 1980 में पूरा हुआ आधुनिक दीवान हॉल।
• परिसर के भीतर बाबा अरक की समाध।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The sacred association is the sandy mound where the Guru halted. The visible gurdwara contains later memorial architecture; it is not a seventeenth-century Guru-period building.
ਪਵਿੱਤਰ ਸਬੰਧ ਉਹ ਰੇਤਲਾ ਟਿੱਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਰੁਕੇ। ਦਿਸਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
पवित्र संबंध उस रेतीले टीले से है जहां गुरु जी रुके थे। दिखाई देने वाले गुरुद्वारे में बाद के स्मारक निर्माण हैं; यह सत्रहवीं सदी की गुरु-कालीन इमारत नहीं है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 17th century: Guru Tegh Bahadur Sahib Ji halts on the mound west of Lehal Kalan. • After the visit: Bhai Arak establishes a simple memorial. • 1883: Bhai Mall Singh constructs the square domed Manji Sahib. • 1980: A larger marble-floored hall is completed. • Present: The site remains a historical gurdwara associated with the Ninth Guru.
• 17ਵੀਂ ਸਦੀ: ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਟਿੱਬੇ ਉੱਤੇ ਰੁਕਦੇ ਹਨ। • ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਭਾਈ ਅਰਕ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। • 1883: ਭਾਈ ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾਕਾਰ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। • 1980: ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਗਮਰਮਰੀ-ਫ਼ਰਸ਼ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• 17वीं सदी: गुरु तेग बहादुर साहिब जी लहल कलां के पश्चिम टीले पर रुकते हैं। • यात्रा के बाद: भाई अरक एक साधारण स्मारक स्थापित करते हैं। • 1883: भाई माल सिंह वर्गाकार गुंबददार मंजी साहिब का निर्माण कराते हैं। • 1980: संगमरमर के फर्श वाला बड़ा हॉल पूरा होता है। • वर्तमान: स्थान नौवें गुरु से जुड़ा ऐतिहासिक गुरुद्वारा बना हुआ है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-116 - Dhamtan Sahib; later mahant connection and Bangar route context.
• HG-341 - Muloval and HG-342 - Sekha; Malwa secondary-route network.
• Guru Tegh Bahadur Sakhi collection: Lehal Kalan and Bhai Arak.
• HG-116 · ਧਮਤਾਨ ਸਾਹਿਬ; ਬਾਅਦ ਦਾ ਮਹੰਤ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਬਾਂਗਰ ਰਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ।
• HG-341 · ਮੁਲੋਵਾਲ ਅਤੇ HG-342 · ਸੇਖਾ; ਮਾਲਵਾ ਗੌਣ-ਰਾਹ ਜਾਲ।
• ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਖੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਰਕ।
• HG-116 · धमतान साहिब; बाद का महंत संबंध और बांगर मार्ग का संदर्भ।
• HG-341 · मुलोवाल और HG-342 · सेखा; मालवा का गौण मार्ग-जाल।
• गुरु तेग बहादुर साखी संग्रह: लहल कलां और भाई अरक।
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Visitors can see the historical Manji Sahib, modern congregation space and Baba Arak memorial. The exact public entrance should be geocoded independently for the app.
ਦਰਸ਼ਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗਤੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਅਰਕ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਐਪ ਲਈ ਸਹੀ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੀਓ-ਕੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
दर्शनार्थी ऐतिहासिक मंजी साहिब, आधुनिक दीवान स्थान और बाबा अरक का स्मारक देख सकते हैं। ऐप के लिए सही सार्वजनिक प्रवेश द्वार की जियो-कोडिंग स्वतंत्र रूप से करनी चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• New permanent record HG-344.
• Do not assign a precise year to the Guru’s visit without stronger chronology evidence.
• The older reference’s management description may not reflect present arrangements; verify before publishing administrative details.
• ਨਵਾਂ ਪੱਕਾ ਰਿਕਾਰਡ HG-344।
• ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਾਲ ਨਾ ਦਿਓ।
• ਪੁਰਾਣੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਰਣਨ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਨਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ; ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।
• नया स्थायी रिकॉर्ड HG-344।
• पक्के कालक्रम के प्रमाण के बिना गुरु जी की यात्रा को कोई निश्चित वर्ष न दिया जाए।
• पुराने संदर्भ ग्रंथ में दिया गया प्रबंध का विवरण वर्तमान व्यवस्था को नहीं दर्शाता हो सकता; प्रशासनिक विवरण प्रकाशित करने से पहले सत्यापन करें।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. The Sikh Encyclopedia - Lehal Kalan - https://www.thesikhencyclopedia.com/lehal-kalan/2. PunjabiPedia - ਲਹਿਲ ਕਲਾਂ - https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82