HG-446

Gurdwara Sri Singh Sabha Sahib / Gobind Ghat Sikh Site, Pushkarਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ / ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ, ਪੁਸ਼ਕਰGurdwara Sri Singh Sabha Sahib / Gobind Ghat Sikh Site, Pushkar

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ / ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ, ਪੁਸ਼ਕਰ

Ajmer, Rajasthan, Indiaਅਜਮੇਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤअजमेर, राजस्थान, भारत

Guru Gobind Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी2nd Udasi

Locationਟਿਕਾਣਾस्थान: Pushkar, Ajmer district, RajasthanPushkar, Ajmer district, Rajasthanपुष्कर, अजमेर ज़िला, राजस्थान
Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Guru Gobind Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी
Also associatedਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤअन्य संबंधित: Guru Nanak Dev Jiਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀगुरु नानक देव जी
Periodਸਮਾਂकाल: Rajasthan journey, 1706 to 1707ਰਾਜਸਥਾਨ ਯਾਤਰਾ, 1706 ਤੋਂ 1707राजस्थान यात्रा, 1706 से 1707
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Present Singh Sabha gurdwara in Pushkar linked to the older Gobind Ghat / Guru-rest tradition; keep as one Pushkar physical/site cluster until parcel-level verification separates them.ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ / ਗੁਰੂ-ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਾਰਸਲ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਸ਼ਕਰ ਭੌਤਿਕ/ਸਥਾਨ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਰੱਖੋ।पुष्कर में मौजूदा सिंह सभा गुरुद्वारा, जो पुराने गोबिंद घाट / गुरु-विश्राम परंपरा से जुड़ा है; जब तक पार्सल-स्तर की पुष्टि इन्हें अलग न कर दे, तब तक इसे एक ही पुष्कर भौतिक/स्थल समूह के रूप में रखें।
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: Active Sikh gurdwara in Pushkar; Gobind Ghat is identified in current site tradition.ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।पुष्कर में सक्रिय सिख गुरुद्वारा; मौजूदा स्थल परंपरा में गोबिंद घाट की पहचान की गई है।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending precise institutional / field verification

Historical significanceਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾऐतिहासिक महत्ता

Current Rajasthan Sikh-site documentation associates Guru Gobind Singh Ji with Pushkar after Naraina and states that he rested at a place also linked to Guru Nanak Dev Ji. The local Sikh complex is represented today by Gurdwara Sri Singh Sabha Sahib, with Gobind Ghat named as the historical Sikh location around the Pushkar lake. The database treats these as a single controlled Pushkar cluster until precise parcel-level evidence establishes whether the historic ghat and present gurdwara require separate permanent records.

ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਿੱਖ-ਸਥਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਨਰਾਇਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਟਾਬੇਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਹੀ ਪਾਰਸਲ-ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਬੂਤ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ ਕਿ ਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਾਟ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਈ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

राजस्थान की मौजूदा सिख-स्थल दस्तावेज़ी सामग्री गुरु गोबिंद सिंह जी को नरायना के बाद पुष्कर से जोड़ती है और बताती है कि उन्होंने एक ऐसे स्थान पर विश्राम किया जो गुरु नानक देव जी से भी जुड़ा है। स्थानीय सिख परिसर आज गुरुद्वारा श्री सिंह सभा साहिब के रूप में मौजूद है, और पुष्कर सरोवर के आसपास के ऐतिहासिक सिख स्थान को गोबिंद घाट नाम दिया गया है। डेटाबेस इन्हें एक ही नियंत्रित पुष्कर समूह के रूप में मानता है, जब तक कि सटीक पार्सल-स्तर के प्रमाण यह स्थापित न कर दें कि ऐतिहासिक घाट और मौजूदा गुरुद्वारे के लिए अलग-अलग स्थायी रिकॉर्ड चाहिए।

Source-confidence noteSource-confidence noteस्रोत-विश्वसनीयता टिप्पणी

A hukamnama tradition linked to a Brahmin named Chetan is preserved locally. Pothi should record the existence of the tradition without asserting provenance or authenticity unless the document is independently examined.

ਚੇਤਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਪਰੰਪਰਾ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

चेतन नामक एक ब्राह्मण से जुड़ी एक हुकमनामा परंपरा स्थानीय स्तर पर सुरक्षित है। पोथी को इस परंपरा के अस्तित्व को दर्ज करना चाहिए, पर जब तक दस्तावेज़ की स्वतंत्र जाँच न हो जाए, तब तक उसकी उत्पत्ति या प्रामाणिकता का दावा नहीं करना चाहिए।

Database / duplicate controlDatabase / duplicate controlडेटाबेस / दोहराव नियंत्रण

Do not create separate IDs for “Singh Sabha Sahib,” “Gobind Ghat,” and the Guru Nanak/Guru Gobind resting place until exact physical boundaries and management are verified. Cross-link both Guru Nanak Dev Ji and Guru Gobind Singh Ji to HG-446.

"ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ," "ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ," ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ/ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਆਈਡੀ ਨਾ ਬਣਾਓ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਹੀ ਭੌਤਿਕ ਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ HG-446 ਨਾਲ ਜੋੜੋ।

जब तक सटीक भौतिक सीमाएँ और प्रबंधन सत्यापित न हो जाएँ, तब तक “सिंह सभा साहिब”, “गोबिंद घाट” और गुरु नानक/गुरु गोबिंद के विश्राम स्थल के लिए अलग-अलग आईडी न बनाएँ। गुरु नानक देव जी और गुरु गोबिंद सिंह जी, दोनों को HG-446 से क्रॉस-लिंक करें।

Route / chronology noteRoute / chronology noteमार्ग / कालक्रम टिप्पणी

Pushkar is treated as a plausible/strong Rajasthan-route stop between Naraina and the Bagor region. Exact route sequence remains source-dependent.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਨਰਾਇਣਾ ਅਤੇ ਬਾਗੌਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ/ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਜਸਥਾਨ-ਰਸਤੇ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

पुष्कर को नरायना और बागोर क्षेत्र के बीच राजस्थान-मार्ग का एक संभाव्य/मज़बूत पड़ाव माना जाता है। सटीक मार्ग-क्रम स्रोत पर निर्भर रहता है।

Source baseSource baseस्रोत आधार

• HistoricalGurudwaras.com, “Gurudwara Shri Singh Sabha Sahib, Pushkar” (current site, Gobind Ghat and two-Guru association).

• HistoricalGurudwaras.com, "ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੁਸ਼ਕਰ" (ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨ, ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਅਤੇ ਦੋ-ਗੁਰੂ ਸਬੰਧ)।

• HistoricalGurudwaras.com, “Gurudwara Shri Singh Sabha Sahib, Pushkar” (मौजूदा स्थल, गोबिंद घाट और दो-गुरु संबंध)।