HG-739

Gurdwara Yaadgar Sri Guru Nanak Dev Ji, Chand Nagar (Maharani Chand Kaur Samadh Site), Jammuਗੁਰਦੁਆਰਾ ਯਾਦਗਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਚਾਂਦ ਨਗਰ, ਜੰਮੂ (ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਸਮਾਧ ਸਥਾਨ)Gurdwara Yaadgar Sri Guru Nanak Dev Ji, Chand Nagar (Maharani Chand Kaur Samadh Site), Jammu

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਯਾਦਗਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਚਾਂਦ ਨਗਰ, ਜੰਮੂ (ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਸਮਾਧ ਸਥਾਨ)

Jammu, Jammu and Kashmir, Indiaਜੰਮੂ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤजम्मू, जम्मू और कश्मीर, भारत

Guru Nanak Dev Jiਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀगुरु नानक देव जीNo numbered Udasi

Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Maharani Chand Kaur; Maharaja Kharak Singh; Maharaja Ranjit Singh dynasty; Maharaja Gulab Singh land-grant tradition; Jammu Sikh sangat; present DGPC Jammuਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਨਦਾਨ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜ਼ਮੀਨ-ਦਾਨ ਪਰੰਪਰਾ; ਜੰਮੂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ; ਮੌਜੂਦਾ DGPC ਜੰਮੂमहारानी चंद कौर; महाराजा खड़क सिंह; महाराजा रणजीत सिंह का वंश; महाराजा गुलाब सिंह की भूमि-दान परंपरा; जम्मू की सिख संगत; वर्तमान डीजीपीसी जम्मू
Periodਸਮਾਂकाल: Sikh Empire/Dogra-era memorial tradition; later gurdwara development; major rebuilding around 1999-2001; current Guru Nanak dedicationਸਿੱਖ ਰਾਜ/ਡੋਗਰਾ-ਕਾਲ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ; ਬਾਅਦ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਕਾਸ; ਲਗਭਗ 1999 ਤੋਂ 2001 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਵੱਡੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ; ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਮਰਪਣसिख राज · डोगरा-कालीन स्मारक परंपरा; बाद में गुरुद्वारे का विकास; लगभग 1999-2001 में बड़ा पुनर्निर्माण; वर्तमान गुरु नानक समर्पण
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Historic Sikh memorial-gurdwara / Sikh Empire memory site / current urban gurdwaraਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰੀ-ਗੁਰਦੁਆਰਾ / ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਦ ਵਾਲਾ ਅਸਥਾਨ / ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾऐतिहासिक सिख स्मारक-गुरुद्वारा · सिख राज स्मृति स्थल · वर्तमान नगरीय गुरुद्वारा
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: Active major DGPC-linked Jammu gurdwara, commonly used for large Gurpurab functions and Nagar Kirtan starting points.ਸਰਗਰਮ ਵੱਡਾ DGPC ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜੰਮੂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।सक्रिय प्रमुख डीजीपीसी से जुड़ा जम्मू गुरुद्वारा, जो आमतौर पर बड़े गुरपुरब समारोहों और नगर कीर्तन के आरंभ-स्थल के रूप में प्रयोग होता है।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending exact public entrance verification.

Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय

The Chand Nagar gurdwara is one of Jammu’s major Sikh institutions and also preserves a contested but historically important memorial layer associated with Maharani Chand Kaur, widow of Maharaja Kharak Singh. The old samadh structure was demolished in 2001 after a new gurdwara had been constructed.

ਚੰਦ ਨਗਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਮੂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਿਤ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਰਤ ਵੀ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਸਮਾਧ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2001 ਵਿੱਚ ਢਾਹਿਆ ਗਿਆ।

चंद नगर गुरुद्वारा जम्मू की प्रमुख सिख संस्थाओं में से एक है और साथ ही महाराजा खड़क सिंह की विधवा महारानी चंद कौर से जुड़ी एक विवादित परंतु ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण स्मारक परत भी सँजोए हुए है। पुराना समाध ढाँचा एक नया गुरुद्वारा बन जाने के बाद 2001 में ढहा दिया गया।

Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है

Without a dedicated record, Pothi would lose an important Sikh Empire/Dogra-era heritage controversy. The present title alone can mislead users into assuming a Guru Nanak visit, while the site’s distinctive history is actually tied to Maharani Chand Kaur memory, a historic samadh, DGPC management and later rebuilding.

ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੋਥੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਰਾਜ/ਡੋਗਰਾ-ਕਾਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਇਕੱਲਾ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੌਰੇ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵੱਲ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਇਤਿਹਾਸ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ, ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਧ, DGPC ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।

एक समर्पित अभिलेख के बिना पोथी सिख राज · डोगरा-कालीन विरासत का एक महत्वपूर्ण विवाद खो देती। वर्तमान नाम अकेले उपयोगकर्ताओं को यह मानने की भूल में डाल सकता है कि यहाँ गुरु नानक की यात्रा हुई थी, जबकि इस स्थल का विशिष्ट इतिहास वास्तव में महारानी चंद कौर की स्मृति, एक ऐतिहासिक समाध, डीजीपीसी प्रबंध और बाद के पुनर्निर्माण से जुड़ा है।

Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास

Jammu Tourism currently lists Gurdwara Shri Guru Nanak Dev Ji at Chand Nagar near Jewel Chowk and identifies it as a major city gurdwara. Earlier Sikh usage also called the institution the Samadh Gurdwara or Gurdwara Maharani Chand Kaur. A detailed Times of India report from November 2001 describes the demolition of an approximately 150-year-old samadh structure that Sikh groups associated with Maharani Chand Kaur, daughter-in-law of Maharaja Ranjit Singh and widow of Kharak Singh. The report says Sikhs had constructed a gurdwara at the shrine and regularly held Gurpurab prayers there. It also records a tradition that Maharaja Gulab Singh had given the land to the Sikhs. Before the demolition, a new, larger gurdwara was built because the DGPC said the older space could not accommodate the growing sangat. The DGPC stated that the new institution would continue to bear the Chand Kaur memorial name. The demolition itself was controversial: Sikh organisations condemned the loss of historic architecture, while defenders argued that the samadh had no necessary religious function and that the gurdwara required more space. The same reporting notes a historical disagreement over whether Chand Kaur died in Jammu at all, with some historians placing her death in Lahore. Pothi should preserve this disagreement rather than converting the memorial tradition into certainty. Current reporting in 2024-2026 confirms the living name Gurdwara Sri/Yaadgar Guru Nanak Dev Ji, Chand Nagar. That dedication must not be interpreted as proof of a Guru Nanak lifetime visit to the parcel.

ਜੰਮੂ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਵੈਲ ਚੌਕ ਨੇੜੇ ਚੰਦ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮਾਧ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2001 ਦੀ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮਾਧ ਬਣਤਰ ਦੇ ਢਾਹੁਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਢਾਹੁਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ, ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ DGPC ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਥਾਂ ਵਧਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। DGPC ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੀਂ ਸੰਸਥਾ ਚੰਦ ਕੌਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗੀ। ਢਾਹੁਣਾ ਖ਼ੁਦ ਵਿਵਾਦਿਤ ਸੀ: ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਮਾਧ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਹੋ ਖ਼ਬਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦੀ ਮੌਤ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵੀ ਸੀ, ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਮਤਭੇਦ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 2024 ਤੋਂ 2026 ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਜੀਵੰਤ ਨਾਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ/ਯਾਦਗਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਚੰਦ ਨਗਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

जम्मू पर्यटन वर्तमान में ज्वेल चौक के पास चंद नगर में गुरुद्वारा श्री गुरु नानक देव जी को सूचीबद्ध करता है और उसे नगर का एक प्रमुख गुरुद्वारा बताता है। पहले के सिख प्रयोग में इसी संस्था को समाध गुरुद्वारा या गुरुद्वारा महारानी चंद कौर भी कहा जाता था। नवंबर 2001 की टाइम्स ऑफ इंडिया की एक विस्तृत रिपोर्ट लगभग 150 वर्ष पुराने एक समाध ढाँचे के ध्वंस का वर्णन करती है, जिसे सिख संगठन महारानी चंद कौर से जोड़ते थे, जो महाराजा रणजीत सिंह की बहू और खड़क सिंह की विधवा थीं। रिपोर्ट कहती है कि सिखों ने उस स्थान पर एक गुरुद्वारा बनाया था और वहाँ नियमित रूप से गुरपुरब की अरदास होती थी। यह एक परंपरा भी दर्ज करती है कि महाराजा गुलाब सिंह ने वह भूमि सिखों को दी थी। ध्वंस से पहले एक नया, बड़ा गुरुद्वारा बनाया गया था क्योंकि डीजीपीसी का कहना था कि पुराना स्थान बढ़ती संगत के लिए पर्याप्त नहीं था। डीजीपीसी ने कहा कि नई संस्था चंद कौर स्मारक का नाम आगे भी धारण करेगी। ध्वंस स्वयं विवादास्पद था: सिख संगठनों ने ऐतिहासिक वास्तुकला के नुकसान की निंदा की, जबकि इसके समर्थकों ने तर्क दिया कि समाध का कोई आवश्यक धार्मिक कार्य नहीं था और गुरुद्वारे को अधिक जगह चाहिए थी। वही रिपोर्टिंग इस ऐतिहासिक मतभेद का उल्लेख करती है कि चंद कौर की मृत्यु जम्मू में हुई भी थी या नहीं, क्योंकि कुछ इतिहासकार उनकी मृत्यु लाहौर में बताते हैं। पोथी को इस मतभेद को सुरक्षित रखना चाहिए, न कि स्मारक परंपरा को निश्चितता में बदलना चाहिए। 2024-2026 की वर्तमान रिपोर्टिंग जीवंत नाम गुरुद्वारा श्री · यादगार गुरु नानक देव जी, चंद नगर की पुष्टि करती है। उस समर्पण को इस भूमि पर गुरु नानक के जीवनकाल की यात्रा का प्रमाण नहीं माना जाना चाहिए।

What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ

A Sikh memorial and gurdwara developed at a Jammu site associated in community tradition with Maharani Chand Kaur. The old samadh was demolished in 2001 after construction of a larger gurdwara, creating a significant heritage-preservation controversy.

ਜੰਮੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2001 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮਾਧ ਨੂੰ ਢਾਹਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਰਾਸਤ-ਸੰਭਾਲ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

जम्मू के एक स्थल पर, जो सामुदायिक परंपरा में महारानी चंद कौर से जुड़ा है, एक सिख स्मारक और गुरुद्वारा विकसित हुआ। एक बड़ा गुरुद्वारा बन जाने के बाद पुरानी समाध 2001 में ढहा दी गई, जिससे विरासत-संरक्षण का एक बड़ा विवाद खड़ा हुआ।

Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ

Maharani Chand Kaur; Maharaja Kharak Singh; Maharaja Ranjit Singh; Maharaja Gulab Singh in land-grant tradition; DGPC Jammu; Jammu Sikh organisations and sangat.

ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ; ਜ਼ਮੀਨ-ਦਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ; DGPC ਜੰਮੂ; ਜੰਮੂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਗਤ।

महारानी चंद कौर; महाराजा खड़क सिंह; महाराजा रणजीत सिंह; भूमि-दान परंपरा में महाराजा गुलाब सिंह; डीजीपीसी जम्मू; जम्मू के सिख संगठन और संगत।

Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ

• Large current Gurdwara Sri Guru Nanak Dev Ji / Yaadgar Guru Nanak Dev Ji.

• Former historic samadh structure, demolished in 2001.

• Associated Khalsa educational and hostel functions in local heritage descriptions.

• Major Jammu Gurpurab and Nagar Kirtan venue.

· ਵੱਡਾ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ / ਯਾਦਗਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ।

· ਪੁਰਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਧ ਬਣਤਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਢਾਹੀ ਗਈ।

· ਸਥਾਨਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਰਣਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਹੋਸਟਲ ਕੰਮ।

· ਵੱਡਾ ਜੰਮੂ ਗੁਰਪੁਰਬ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਥਾਨ।

• वर्तमान बड़ा गुरुद्वारा श्री गुरु नानक देव जी · यादगार गुरु नानक देव जी।

• पूर्ववर्ती ऐतिहासिक समाध ढाँचा, जो 2001 में ढहाया गया।

• स्थानीय विरासत विवरणों में संबद्ध खालसा शैक्षिक और छात्रावास कार्य।

• जम्मू का प्रमुख गुरपुरब और नगर कीर्तन स्थल।

Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत

The historic memorial architecture no longer survives in its pre-2001 form. The current gurdwara is a replacement/expanded institutional layer. Pothi should document the demolished samadh as lost fabric under the same site history and avoid implying that current architecture is nineteenth century.

ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣਤਰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ 2001 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਦਲੀ/ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪਰਤ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਢਾਹੀ ਗਈ ਸਮਾਧ ਨੂੰ ਇਸੇ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਧੀਨ ਗੁਆਚੀ ਬਣਤਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਬਣਤਰ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈ।

ऐतिहासिक स्मारक वास्तुकला अपने 2001 से पहले के रूप में अब नहीं बची है। वर्तमान गुरुद्वारा एक प्रतिस्थापन · विस्तारित संस्थागत परत है। पोथी को ढहाई गई समाध को उसी स्थल-इतिहास के अंतर्गत खोई हुई सामग्री के रूप में प्रलेखित करना चाहिए और यह संकेत देने से बचना चाहिए कि वर्तमान वास्तुकला उन्नीसवीं सदी की है।

Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा

• 19th century, community tradition: A samadh/memorial associated with Maharani Chand Kaur becomes part of Jammu Sikh heritage; some sources attribute the land to Maharaja Gulab Singh. • Later period: Sikhs maintain a gurdwara and hold congregational worship at the memorial site. • c. 1999-2001: A larger gurdwara is constructed to accommodate the growing sangat. • 23-24 Nov 2001: Old samadh is demolished, provoking public controversy over Sikh heritage preservation. • 2017-2026: Current reporting repeatedly identifies the active institution as Gurdwara Sri/Yaadgar Guru Nanak Dev Ji, Chand Nagar. • Batch 87: HG-739 admitted with memorial-versus-current-dedication control.

· 19ਵੀਂ ਸਦੀ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ: ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਸਮਾਧ/ਯਾਦਗਾਰ ਜੰਮੂ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। · ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੌਰ: ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗਤੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। · ਲਗਭਗ 1999 ਤੋਂ 2001: ਵਧਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਮਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। · 23 ਤੋਂ 24 ਨਵੰਬਰ 2001: ਪੁਰਾਣੀ ਸਮਾਧ ਢਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲ ਉੱਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। · 2017 ਤੋਂ 2026: ਮੌਜੂਦਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਰਗਰਮ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ/ਯਾਦਗਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਚੰਦ ਨਗਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀਆਂ ਹਨ। · ਬੈਚ 87: HG-739 ਯਾਦਗਾਰ-ਬਨਾਮ-ਮੌਜੂਦਾ-ਸਮਰਪਣ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾਲ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

• 19वीं सदी, सामुदायिक परंपरा: महारानी चंद कौर से जुड़ी एक समाध · स्मारक जम्मू की सिख विरासत का हिस्सा बनती है; कुछ स्रोत इस भूमि का श्रेय महाराजा गुलाब सिंह को देते हैं। • बाद का काल: सिख इस स्मारक स्थल पर गुरुद्वारा बनाए रखते हैं और संगत की उपासना करते हैं। • लगभग 1999-2001: बढ़ती संगत के लिए एक बड़ा गुरुद्वारा बनाया जाता है। • 23-24 नवंबर 2001: पुरानी समाध ढहाई जाती है, जिससे सिख विरासत संरक्षण पर सार्वजनिक विवाद खड़ा होता है। • 2017-2026: वर्तमान रिपोर्टिंग बार-बार सक्रिय संस्था को गुरुद्वारा श्री · यादगार गुरु नानक देव जी, चंद नगर के रूप में पहचानती है। • बैच 87: HG-739 स्मारक बनाम वर्तमान समर्पण नियंत्रण के साथ स्वीकृत।

Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ

• HG-208 Panchyati Gurdwara, Upper Bazar/Mubarak Mandi - separate historic Jammu institution.

• HG-477 Gurdwara Sunder Singh, near Raghunath Bazar - separate physical site.

• HG-736 Tahli Sahib, Talab Tillo - separate Sixth-Guru memorial institution.

• Do not infer a Guru Nanak visit to HG-739 from the current dedication name.

· HG-208 ਪੰਚਾਇਤੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਅੱਪਰ ਬਜ਼ਾਰ/ਮੁਬਾਰਕ ਮੰਡੀ · ਵੱਖਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੰਮੂ ਸੰਸਥਾ।

· HG-477 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਘੂਨਾਥ ਬਜ਼ਾਰ ਨੇੜੇ · ਵੱਖਰਾ ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ।

· HG-736 ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ, ਤਲਾਬ ਤਿੱਲੋ · ਵੱਖਰੀ ਛੇਵੇਂ-ਗੁਰੂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਸਥਾ।

· ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰਪਣ ਨਾਮ ਤੋਂ HG-739 ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੌਰੇ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾ ਲਾਓ।

• HG-208 पंचायती गुरुद्वारा, ऊपरी बाजार · मुबारक मंडी, अलग ऐतिहासिक जम्मू संस्था।

• HG-477 गुरुद्वारा सुंदर सिंह, रघुनाथ बाजार के पास, अलग भौतिक स्थल।

• HG-736 तहली साहिब, तालाब टिल्लो, छठे गुरु की अलग स्मारक संस्था।

• वर्तमान समर्पण नाम से HG-739 पर गुरु नानक की यात्रा का अनुमान न लगाएँ।

Verified Relics / Manuscripts / Weaponsਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ / ਖਰੜੇ / ਸ਼ਸਤਰप्रमाणित निशानियाँ / पांडुलिपियाँ / शस्त्र

No portable Guru-period relic is asserted. The principal historical evidence is the documented memorial/gurdwara institutional history and the now-lost samadh architecture.

ਕੋਈ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਚੁੱਕਣਯੋਗ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਯਾਦਗਾਰੀ/ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਸਥਾਗਤ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਹੁਣ ਗੁਆਚੀ ਸਮਾਧ ਬਣਤਰ ਹੈ।

किसी वहनीय गुरु-कालीन निशानी का दावा नहीं किया गया है। मुख्य ऐतिहासिक प्रमाण प्रलेखित स्मारक · गुरुद्वारा संस्थागत इतिहास और अब खो चुकी समाध वास्तुकला है।

Access / Managementਪਹੁੰਚ / ਪ੍ਰਬੰਧपहुँच / प्रबंध

Active major city gurdwara with DGPC-linked functions. Exact gate, management office details and parking should be verified for live app guidance.

DGPC ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰਗਰਮ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ। ਸਹੀ ਗੇਟ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਜੀਵੰਤ ਐਪ ਸੇਧ ਲਈ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

डीजीपीसी से जुड़े कार्यों वाला सक्रिय प्रमुख नगर गुरुद्वारा। जीवंत ऐप मार्गदर्शन के लिए सटीक द्वार, प्रबंध कार्यालय का विवरण और पार्किंग सत्यापित करने चाहिए।

What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं

Visitors see the modern Chand Nagar gurdwara. Pothi should include a clearly labelled heritage note explaining that an older Chand Kaur samadh once stood at the site and was demolished in 2001.

ਦਰਸ਼ਕ ਆਧੁਨਿਕ ਚੰਦ ਨਗਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨੋਟ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਝਾਵੇ ਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਸਮਾਧ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਢਾਹੀ ਗਈ ਸੀ।

दर्शक आधुनिक चंद नगर गुरुद्वारा देखते हैं। पोथी को एक स्पष्ट रूप से चिह्नित विरासत टिप्पणी शामिल करनी चाहिए जो बताए कि इस स्थल पर कभी चंद कौर की पुरानी समाध खड़ी थी और उसे 2001 में ढहा दिया गया।

Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद

• NO GURU-VISIT CLAIM: Guru Nanak in the present title is devotional/institutional dedication.

• MEMORIAL-DISPUTE CONTROL: the Chand Kaur cremation-at-Jammu claim is contested in the 2001 source and should remain source-graded.

• LOST-FABRIC CONTROL: the pre-2001 samadh has been demolished; do not describe it as still standing.

• DISTINCT-SITE CONTROL: keep separate from HG-208 and HG-477.

· ਕੋਈ ਗੁਰੂ-ਦੌਰੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ: ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾ/ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਮਰਪਣ ਹੈ।

· ਯਾਦਗਾਰੀ-ਮਤਭੇਦ ਕੰਟਰੋਲ: ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ 2001 ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਤ-ਦਰਜਾਬੱਧ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

· ਗੁਆਚੀ-ਬਣਤਰ ਕੰਟਰੋਲ: 2001 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਢਾਹੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਨਾ ਦੱਸੋ।

· ਵੱਖਰਾ-ਅਸਥਾਨ ਕੰਟਰੋਲ: HG-208 ਅਤੇ HG-477 ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖੋ।

• गुरु-यात्रा का कोई दावा नहीं: वर्तमान नाम में गुरु नानक श्रद्धा · संस्थागत समर्पण है।

• स्मारक-विवाद नियंत्रण: चंद कौर के जम्मू में अंतिम संस्कार का दावा 2001 के स्रोत में विवादित है और स्रोत-श्रेणीबद्ध बना रहना चाहिए।

• खोई-सामग्री नियंत्रण: 2001 से पहले की समाध ढहाई जा चुकी है; उसे अब भी खड़ी हुई न बताएँ।

• अलग-स्थल नियंत्रण: HG-208 और HG-477 से अलग रखें।

Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ

1. Times of India - Demolition of Samadh Chand Kour, 24 Nov 2001 - https://timesofindia.indiatimes.com/demolition-of-samadh-chand-kour/articleshow/1433706571.cms
2. Times of India / PTI - Row over demolition of Bibi Chand Kour’s tomb, 25 Nov 2001 - https://timesofindia.indiatimes.com/india/row-over-demolition-of-bibi-chand-kours-tomb/articleshow/299575835.cms
3. Directorate of Tourism Jammu - Gurdwara Shri Guru Nanak Dev Ji, Chand Nagar - https://jammutourism.jk.gov.in/exploreJammu-Shrines-of-Jammu-City.html
4. Daily Excelsior - Prakash Purab at Gurdwara Shri Guru Nanak Dev Ji, Chand Nagar, 6 Jan 2024 - https://www.dailyexcelsior.com/prakash-purab-of-guru-gobind-singh-ji-celebrated-with-religious-fervour/
5. Daily Excelsior - Gurpurab being held at Gurdwara Yaadgar Guru Nanak Dev Ji, Chand Nagar, 31 Oct 2025 - https://www.dailyexcelsior.com/gurpurab-being-held-on-nov-5-dgpc/