HG-770

Gurdwara Singh Sabha, Raja Bazaar, Rawalpindiਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਰਾਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀGurdwara Singh Sabha, Raja Bazaar, Rawalpindi

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਰਾਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ

Rawalpindi, Punjab, Pakistanਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨरावलपिंडी, पंजाब, पाकिस्तान

Guru Nanak Dev Jiਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀगुरु नानक देव जीNo numbered Udasi

Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Rawalpindi Singh Sabha and Akali Sikh community; pre-Partition pilgrims and sangat; later government-school usersਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ; ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰरावलपिंडी की सिंह सभा और अकाली सिख समुदाय; विभाजन से पहले के यात्री और संगत; बाद के सरकारी स्कूल के उपयोगकर्ता
Periodਸਮਾਂकाल: Late nineteenth / early twentieth-century Singh Sabha-Akali institutional period; pre-Partition major urban gurdwara; post-Partition school reuseਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ / ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ·ਅਕਾਲੀ ਸੰਸਥਾਈ ਕਾਲ; ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂउन्नीसवीं सदी के अंत · बीसवीं सदी के आरंभ का सिंह सभा-अकाली संस्थागत काल; विभाजन से पहले का प्रमुख नगरीय गुरुद्वारा; विभाजन के बाद स्कूल के रूप में पुनरुपयोग
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Historic urban Singh Sabha / Akali Sikh institution; repurposed educational heritage buildingਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ / ਅਕਾਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ; ਮੁੜ ਵਰਤੀ ਗਈ ਵਿੱਦਿਅਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਮਾਰਤऐतिहासिक नगरीय सिंह सभा · अकाली सिख संस्था; शैक्षिक उपयोग में बदली विरासत इमारत
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: Historical building reported as occupied by a government high school. Exact 2026 school name, building condition and accessibility require field verification.ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਦਾ ਸਹੀ ਸਕੂਲ ਨਾਂ, ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਤਸਦੀਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।ऐतिहासिक इमारत पर एक सरकारी हाई स्कूल का कब्जा बताया गया है। 2026 का सटीक स्कूल नाम, इमारत की दशा और पहुँच क्षेत्रीय पुष्टि की माँग करते हैं।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending exact Pothi publication pin. Heritage directories identify Raja Bazaar but Pothi should verify the current entrance and campus boundary.

Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय

Rawalpindi’s Singh Sabha gurdwara was a major urban Sikh institution in Raja Bazaar and a centre associated with Akali Sikhs. The building’s later school use preserves a recognisable physical heritage identity even though normal gurdwara worship is not established today.

ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਪਛਾਣ-ਯੋਗ ਭੌਤਿਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਆਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

रावलपिंडी का सिंह सभा गुरुद्वारा राजा बाज़ार में एक प्रमुख नगरीय सिख संस्था और अकाली सिखों से जुड़ा केंद्र था। इमारत का बाद का स्कूल-उपयोग एक पहचान योग्य भौतिक विरासत पहचान बचाए रखता है, यद्यपि आज वहाँ सामान्य गुरुद्वारा उपासना स्थापित नहीं है।

Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है

World Gurudwaras gives a specific physical and institutional description: a very large double-storey building, pilgrim rooms, langar hall, prakash asthan and endowed property, with a government high school operating in the premises in the source-era account. The Rawalpindi heritage survey also lists Singh Sabha separately from Nirankari and the smaller forgotten gurdwaras. The name similarity of urban Sikh institutions does not justify merging them.

ਵਰਲਡ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾਸ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਈ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕਮਰੇ, ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੋਤ-ਕਾਲ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਰਵੇਖਣ ਵੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭੁੱਲੇ-ਵਿੱਸਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਦੇਣ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ।

वर्ल्ड गुरुद्वाराज़ (World Gurudwaras) एक विशिष्ट भौतिक और संस्थागत विवरण देता है: एक बहुत बड़ी दोमंज़िला इमारत, यात्रियों के कमरे, लंगर हॉल, प्रकाश अस्थान और वक्फ की गई संपत्ति, तथा स्रोत-काल के विवरण में परिसर में चलता एक सरकारी हाई स्कूल। रावलपिंडी का विरासत सर्वेक्षण भी सिंह सभा को निरंकारी और छोटे भुला दिए गए गुरुद्वारों से अलग सूचीबद्ध करता है। नगरीय सिख संस्थाओं के नामों की समानता उन्हें आपस में मिलाने का आधार नहीं है।

Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास

The Singh Sabha movement reshaped Sikh education, institutional organisation and religious life from the late nineteenth century onward. In Rawalpindi, an important Singh Sabha gurdwara developed in Raja Bazaar and is remembered in heritage sources as a centre of Akali Sikhs. The building was described as a substantial double-storey complex with accommodation for pilgrims, a langar hall and an elegant prakash asthan. Land and urban shops were reported as endowed to support the institution. This pattern marks the gurdwara as a major community centre rather than a small neighbourhood prayer room. After Partition, Rawalpindi’s Sikh population was largely displaced, and the building entered an educational reuse layer. Heritage sources report a government high school functioning within it. Batch 90 does not guess a foundation year, because the reviewed material establishes the building and institutional role more clearly than its construction chronology. It also avoids attaching a Guru visit: this is Singh Sabha/Akali institutional heritage, and that history is strong enough on its own.

ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਨੇ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਵਿੱਦਿਆ, ਸੰਸਥਾਈ ਜਥੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਢਾਲਿਆ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਬਣਤਰ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਇੱਕ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਨਮੂਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਮਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਉੱਜੜ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਦਿਅਕ ਮੁੜ-ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ। ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਰੋਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੈਚ 90 ਬੁਨਿਆਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਸਿੰਘ ਸਭਾ / ਅਕਾਲੀ ਸੰਸਥਾਈ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।

सिंह सभा आंदोलन ने उन्नीसवीं सदी के अंत से सिख शिक्षा, संस्थागत संगठन और धार्मिक जीवन को नया रूप दिया। रावलपिंडी में एक महत्वपूर्ण सिंह सभा गुरुद्वारा राजा बाज़ार में विकसित हुआ और विरासत स्रोतों में अकाली सिखों के केंद्र के रूप में स्मरण किया जाता है। इमारत का वर्णन एक बड़े दोमंज़िला परिसर के रूप में मिलता है जिसमें यात्रियों के ठहरने की व्यवस्था, एक लंगर हॉल और एक सुंदर प्रकाश अस्थान था। संस्था के भरण-पोषण के लिए ज़मीन और नगरीय दुकानें वक्फ की गई बताई जाती हैं। यह प्रतिरूप इस गुरुद्वारे को एक छोटे मोहल्ला प्रार्थना कक्ष के बजाय एक प्रमुख सामुदायिक केंद्र के रूप में चिह्नित करता है। विभाजन के बाद रावलपिंडी की सिख आबादी बड़े पैमाने पर विस्थापित हो गई और इमारत शैक्षिक पुनरुपयोग की परत में चली गई। विरासत स्रोत उसमें एक सरकारी हाई स्कूल के चलने की बात कहते हैं। बैच 90 स्थापना वर्ष का अनुमान नहीं लगाता, क्योंकि समीक्षित सामग्री इमारत और संस्थागत भूमिका को उसके निर्माण-कालक्रम से कहीं अधिक स्पष्टता से स्थापित करती है। वह किसी गुरु-यात्रा को जोड़ने से भी बचता है: यह सिंह सभा · अकाली संस्थागत विरासत है, और वह इतिहास स्वयं में ही पर्याप्त सशक्त है।

What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ

The site served Rawalpindi’s Singh Sabha and Akali Sikh community as a major urban gurdwara with worship, langar and pilgrim accommodation. After Partition it was repurposed for school use.

ਇਸ ਥਾਂ ਨੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮੁੜ ਢਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ।

यह स्थल रावलपिंडी के सिंह सभा और अकाली सिख समुदाय के लिए उपासना, लंगर और यात्रियों के ठहराव वाले एक प्रमुख नगरीय गुरुद्वारे के रूप में काम करता रहा। विभाजन के बाद इसे स्कूल के उपयोग में बदल दिया गया।

Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ

Rawalpindi Singh Sabha organisers; Akali Sikhs; local sangat and pilgrims; later school community.

ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ; ਅਕਾਲੀ ਸਿੱਖ; ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ; ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਕੂਲ ਭਾਈਚਾਰਾ।

रावलपिंडी सिंह सभा के संगठक; अकाली सिख; स्थानीय संगत और यात्री; बाद का स्कूली समुदाय।

Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ

• Large double-storey historical building.

• Prakash asthan / main worship area.

• Langar hall.

• Rooms for visiting pilgrims.

• Endowed agricultural land and urban shops reported historically.

• Government high-school reuse reported in heritage sources.

• ਵੱਡੀ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ।

• ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ / ਮੁੱਖ ਪੂਜਾ ਖੇਤਰ।

• ਲੰਗਰ ਹਾਲ।

• ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕਮਰੇ।

• ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਖੇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੁਕਾਨਾਂ।

• ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ-ਸਕੂਲ ਮੁੜ-ਵਰਤੋਂ।

• बड़ी दोमंज़िला ऐतिहासिक इमारत।

• प्रकाश अस्थान · मुख्य उपासना क्षेत्र।

• लंगर हॉल।

• आने वाले यात्रियों के लिए कमरे।

• ऐतिहासिक रूप से दर्ज वक्फ की गई कृषि भूमि और नगरीय दुकानें।

• विरासत स्रोतों में दर्ज सरकारी हाई स्कूल का पुनरुपयोग।

Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत

The building is historical, but its current internal school arrangement and later modifications are not assumed to be original. A field architectural survey should distinguish surviving Sikh-period fabric from post-1947 alterations.

ਇਮਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਕੂਲ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਵਾਸਤੂ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸਿੱਖ-ਕਾਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

इमारत ऐतिहासिक है, परंतु उसकी वर्तमान आंतरिक स्कूल व्यवस्था और बाद के बदलावों को मूल नहीं माना जाता। एक क्षेत्रीय वास्तुकला सर्वेक्षण को बची हुई सिख-कालीन सामग्री को 1947 के बाद के बदलावों से अलग करना चाहिए।

Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा

• Late 19th / early 20th century: Singh Sabha and Akali institutional life expands in Rawalpindi; the Raja Bazaar gurdwara becomes a major centre. • Pre-1947: The complex supports worship, langar, pilgrim accommodation and endowed property. • 1947: Partition disrupts the Sikh congregation and changes custodianship/use. • Later source-era status: A government high school is reported functioning in the historical premises. • 2026 Pothi status: Exact school identity, fabric condition, ownership and access Pending. • Batch 90: HG-770 allocated as a separate Rawalpindi Singh Sabha record.

• ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ / ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ: ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸੰਸਥਾਈ ਜੀਵਨ ਫੈਲਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। • 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਅਹਾਤਾ ਪੂਜਾ, ਲੰਗਰ, ਯਾਤਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। • 1947: ਵੰਡ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ / ਵਰਤੋਂ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਰੋਤ-ਕਾਲ ਸਥਿਤੀ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। • 2026 ਪੋਥੀ ਸਥਿਤੀ: ਸਹੀ ਸਕੂਲ ਪਛਾਣ, ਬਣਤਰ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਬਾਕੀ (Pending)। • ਬੈਚ 90: HG-770 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

• 19वीं सदी का अंत · 20वीं सदी का आरंभ: रावलपिंडी में सिंह सभा और अकाली संस्थागत जीवन फैलता है; राजा बाज़ार का गुरुद्वारा एक प्रमुख केंद्र बनता है। • 1947 से पहले: यह परिसर उपासना, लंगर, यात्रियों के ठहराव और वक्फ संपत्ति को संभालता है। • 1947: विभाजन सिख संगत को बाधित करता है और अभिरक्षा · उपयोग बदल देता है। • बाद की स्रोत-काल स्थिति: ऐतिहासिक परिसर में एक सरकारी हाई स्कूल चलता हुआ बताया जाता है। • 2026 पोथी स्थिति: सटीक स्कूल पहचान, इमारत की दशा, स्वामित्व और पहुँच लंबित। • बैच 90: HG-770 एक अलग रावलपिंडी सिंह सभा अभिलेख के रूप में आवंटित।

Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ

• HG-769 Gurdwara Nirankari - separate Namak Mandi/Narankari Bazaar building.

• HG-771 Sri Guru Nanak Satsang - separate Kartarpura building with 1934 inscription.

• Rawalpindi Bhai Mani Singh/Damdama candidate remains HOLD and is not absorbed into HG-770.

• HG-769 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿਰੰਕਾਰੀ · ਨਮਕ ਮੰਡੀ / ਨਾਰੰਕਾਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਇਮਾਰਤ।

• HG-771 ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਤਸੰਗ · 1934 ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਾਲੀ ਵੱਖਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰਾ ਇਮਾਰਤ।

• ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ / ਦਮਦਮਾ ਸੰਭਾਵੀ ਥਾਂ HOLD ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ HG-770 ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਮੋਇਆ ਜਾਂਦਾ।

• HG-769 गुरुद्वारा निरंकारी, अलग नमक मंडी · नरनकारी बाज़ार (Narankari Bazaar) इमारत।

• HG-771 श्री गुरु नानक सतसंग, 1934 के शिलालेख वाली अलग करतारपुरा इमारत।

• रावलपिंडी का भाई मनी सिंह · दमदमा संभावित स्थल रोक पर बना रहता है और उसे HG-770 में समाहित नहीं किया जाता।

Verified Relics / Manuscripts / Weaponsਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ / ਖਰੜੇ / ਸ਼ਸਤਰप्रमाणित निशानियाँ / पांडुलिपियाँ / शस्त्र

No portable manuscript, weapon or relic is independently verified for current custody at HG-770.

HG-770 ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੋਈ ਲਿਜਾਉਣਯੋਗ ਖਰੜਾ, ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਸਤੂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

HG-770 पर वर्तमान अभिरक्षा में कोई वहनीय पांडुलिपि, शस्त्र या निशानी स्वतंत्र रूप से प्रमाणित नहीं है।

Access / Managementਪਹੁੰਚ / ਪ੍ਰਬੰਧपहुँच / प्रबंध

If the premises remain a school, access should be permission-based. Exact entrance and institutional contact must be verified.

ਜੇ ਅਹਾਤਾ ਸਕੂਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹੁੰਚ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਈ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

यदि परिसर आज भी स्कूल है तो पहुँच अनुमति पर आधारित होनी चाहिए। सटीक प्रवेश द्वार और संस्थागत संपर्क की पुष्टि आवश्यक है।

What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं

Pothi should show this as a repurposed Singh Sabha/Akali heritage building, with no claim of active prakash or normal gurdwara services unless current verification confirms them.

ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੜ-ਵਰਤੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ / ਅਕਾਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਆਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਤਸਦੀਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਕਰੇ।

पोथी को इसे एक पुनरुपयोग की गई सिंह सभा · अकाली विरासत इमारत के रूप में दिखाना चाहिए, और जब तक वर्तमान पुष्टि न हो, सक्रिय प्रकाश या सामान्य गुरुद्वारा सेवाओं का कोई दावा नहीं करना चाहिए।

Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद

• RAWALPINDI THREE-SITE CONTROL: Singh Sabha, Nirankari and Kartarpura Satsang are three separate institutions.

• NO-GURU-CLAIM CONTROL: Singh Sabha history does not require a Guru visit narrative.

• FOUNDATION-DATE CONTROL: no precise foundation date is invented.

• CURRENT-SCHOOL CONTROL: source-era school use must be refreshed before publication.

• ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤਿੰਨ-ਥਾਂ ਕੰਟਰੋਲ: ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰਾ ਸਤਸੰਗ ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ।

• ਗੁਰੂ-ਦਾਅਵਾ-ਨਹੀਂ ਕੰਟਰੋਲ: ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ-ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

• ਬੁਨਿਆਦ-ਤਾਰੀਖ਼ ਕੰਟਰੋਲ: ਕੋਈ ਸਹੀ ਬੁਨਿਆਦ ਤਾਰੀਖ਼ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਗਈ।

• ਮੌਜੂਦਾ-ਸਕੂਲ ਕੰਟਰੋਲ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੋਤ-ਕਾਲ ਦੀ ਸਕੂਲ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

• रावलपिंडी तीन-स्थल नियंत्रण: सिंह सभा, निरंकारी और करतारपुरा सतसंग तीन अलग संस्थाएँ हैं।

• गुरु-दावा-निषेध नियंत्रण: सिंह सभा के इतिहास के लिए किसी गुरु-यात्रा के वृत्तांत की आवश्यकता नहीं है।

• स्थापना-तिथि नियंत्रण: कोई सटीक स्थापना तिथि गढ़ी नहीं जाती।

• वर्तमान-स्कूल नियंत्रण: प्रकाशन से पहले स्रोत-काल के स्कूल उपयोग को ताजा किया जाना चाहिए।

Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ

1. World Gurudwaras - Gurdwara Singh Sabha at Rawalpindi - https://www.worldgurudwaras.com/gurudwara-singh-sabha-at-rawalpindi/
2. Pak Geo Tagging - Forgotten Gurdwaras of Rawalpindi City, contextual survey - https://pakgeotagging.com/2022/06/158-forgotten-gurdwaras-of-rawalpindi/
3. World Gurudwaras - Rawalpindi historical-gurdwara directory - https://www.worldgurudwaras.com/asia/pakistan/west-punjab/rawalpindi/
4. Pothi Historical Gurdwaras Batch 89 - master-first identity baseline.