HG-780

Gurdwara Guru Nanak Historical Site, Jad Mewan, Kabulਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ, ਜਾਦ ਮੇਵਾਂ, ਕਾਬੁਲGurdwara Guru Nanak Historical Site, Jad Mewan, Kabul

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ, ਜਾਦ ਮੇਵਾਂ, ਕਾਬੁਲ

Kabul, Kabul Province, Afghanistanਕਾਬੁਲ, ਕਾਬੁਲ ਸੂਬਾ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨकाबुल, काबुल प्रांत, अफ़ग़ानिस्तान

Guru Nanak Dev Jiਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀगुरु नानक देव जी4th Udasi

Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Guru Nanak Dev Ji and Bhai Mardana Ji in the Kabul journey tradition; Maan Chand in Afghan Sikh historical tradition; Kabuli Sikh sangat; Gurdwara Management Committee; Khalsa Diwan Afghanistan in the attempted repurchase/rebuilding accountਕਾਬੁਲ ਯਾਤਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ; ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਚੰਦ; ਕਾਬੁਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ; ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ; ਮੁੜ-ਖ਼ਰੀਦ · ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨकाबुल यात्रा परंपरा में गुरु नानक देव जी और भाई मरदाना जी; अफ़गान सिख ऐतिहासिक परंपरा में मान चंद; काबुल की सिख संगत; गुरुद्वारा प्रबंधक कमेटी; ज़मीन दोबारा ख़रीदने/पुनर्निर्माण के प्रयास के विवरण में खालसा दीवान अफ़गानिस्तान
Periodਸਮਾਂकाल: Early sixteenth-century Guru Nanak Kabul visit tradition; historical gurdwara established later; demolished around 1950 during urban road wideningਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕਾਬੁਲ ਫੇਰੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਲਗਭਗ 1950 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੜਕ ਚੌੜੀ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਢਾਹਿਆ ਗਿਆसोलहवीं सदी की शुरुआत की गुरु नानक काबुल यात्रा परंपरा; बाद में स्थापित ऐतिहासिक गुरुद्वारा; लगभग 1950 में शहरी सड़क-चौड़ीकरण के दौरान ध्वस्त
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Lost / demolished historical Guru-visit gurdwara siteਗੁਆਚਿਆ · ਢਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰੂ-ਯਾਤਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਸਥਾਨलुप्त / ध्वस्त ऐतिहासिक गुरु-यात्रा गुरुद्वारा स्थल
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: Lost / Demolished Heritage. No operating historical gurdwara should be assumed at the former Jad Mewan parcel. Present ownership, road alignment and any surviving fabric require field verification.ਗੁਆਚੀ · ਢਾਹੀ ਹੋਈ ਵਿਰਾਸਤ। ਪਹਿਲੇ ਜਾਦ ਮੇਵਾਨ ਭੂ-ਖੰਡ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਚੱਲਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਲਕੀ, ਸੜਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਤਸਦੀਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।लुप्त / ध्वस्त विरासत। पुराने जद मेवान भूखंड पर किसी चालू ऐतिहासिक गुरुद्वारे की कल्पना नहीं करनी चाहिए। मौजूदा स्वामित्व, सड़क की रेखा और बचा हुआ कोई भी ढाँचा मौके पर पुष्टि माँगता है।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending historical-parcel reconstruction. Do not publish a guessed modern street pin until cadastral, map, photograph or local-community evidence fixes the former site.

Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय

Jad Mewan preserves the memory of what Afghan Sikh historical research describes as the oldest historical gurdwara of Afghanistan associated with Guru Nanak Dev Ji. The building did not survive Kabul’s twentieth-century road widening, but the site qualifies for a permanent Pothi record because its name, city locality, community ownership and demolition history are independently traceable.

ਜਾਦ ਮੇਵਾਨ ਉਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸੜਕ ਚੌੜੀ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਬਚੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਪੋਥੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਾ, ਸੰਗਤੀ ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਲੱਭਣਯੋਗ ਹਨ।

जद मेवान उस इमारत की स्मृति सँजोए है जिसे अफ़गान सिख ऐतिहासिक शोध गुरु नानक देव जी से जुड़ा अफ़गानिस्तान का सबसे पुराना ऐतिहासिक गुरुद्वारा बताता है। यह इमारत काबुल के बीसवीं सदी के सड़क-चौड़ीकरण में नहीं बच सकी, पर यह स्थल स्थायी पोथी रिकॉर्ड का हक़दार है क्योंकि इसका नाम, शहर का इलाका, सामुदायिक स्वामित्व और ध्वस्त होने का इतिहास स्वतंत्र रूप से खोजा जा सकता है।

Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है

Phase 3 initially held Kabul because a destroyed building without a recoverable parcel can easily become an unmapable route story. Further review found a stronger institutional record than a simple oral claim. Afghan Sikh research names Gurdwara Guru Nanak at Jad Mewan, records its demolition when a road was widened around 1950, states that compensation was paid to the gurdwara management, and describes an unsuccessful opportunity to reacquire remaining land. A Canadian government research response also preserves the later directory identity “Gurudwara Baba Nanak (Jade Mewan, Kabul).”

ਫ਼ੇਜ਼ 3 ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਬੁਲ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਢਾਹੀ ਹੋਈ ਇਮਾਰਤ ਬਿਨਾਂ ਲੱਭਣਯੋਗ ਭੂ-ਖੰਡ ਦੇ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਇੱਕ ਬਿਨਾਂ-ਨਕਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਪੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਮੌਖਿਕ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਖੋਜ ਜਾਦ ਮੇਵਾਨ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਲਗਭਗ 1950 ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਚੌੜੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦੇ ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਚੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਸਫ਼ਲ ਮੌਕੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰੀ ਖੋਜ-ਜਵਾਬ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਪਛਾਣ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ (ਜਾਦੇ ਮੇਵਾਨ, ਕਾਬੁਲ)' ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ।

चरण 3 ने काबुल को पहले इसलिए रोका था कि जिस नष्ट इमारत का भूखंड दोबारा न पहचाना जा सके, वह आसानी से नक्शे पर न आ सकने वाली मार्ग-कथा बन जाती है। आगे की समीक्षा में एक साधारण मौखिक दावे से कहीं मज़बूत संस्थागत रिकॉर्ड मिला। अफ़गान सिख शोध जद मेवान के गुरुद्वारा गुरु नानक का नाम लेता है, लगभग 1950 में सड़क चौड़ी करते समय उसके ध्वस्त होने को दर्ज करता है, बताता है कि गुरुद्वारा प्रबंधन को मुआवज़ा दिया गया था, और बची हुई ज़मीन दोबारा हासिल करने के एक असफल अवसर का वर्णन करता है। कनाडा सरकार का एक शोध प्रत्युत्तर भी बाद की डायरेक्टरी पहचान “Gurudwara Baba Nanak (Jade Mewan, Kabul)” को सुरक्षित रखता है।

Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास

Sikh tradition places Guru Nanak Dev Ji and Bhai Mardana Ji in Kabul during the return from the western journey. Afghan Sikh research relates that Guru Nanak held discourse with Muslim holy men and met Maan Chand, who became a follower and preacher. A historical gurdwara later stood at Jad Mewan to preserve the Guru’s memory. Inderjeet Singh’s study of Afghan Sikh history, drawing on earlier work including Professor Ganda Singh, records that the Jad Mewan gurdwara was demolished when the road was widened around 1950. Compensation for the building material and land was reportedly paid to the management committee. Not all land was required for the road; a local Muslim later acquired remaining land and was willing to resell it, while Khalsa Diwan Afghanistan offered assistance, but the Kabul community did not rebuild the shrine. Later gurdwara directories continued to remember a Baba Nanak / Jade Mewan identity. Phase 3 therefore records the historical institution without inventing a surviving building.

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਦੌਰਾਨ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤ-ਮਹਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਜਾਦ ਮੇਵਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲੇ ਕੰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲਗਭਗ 1950 ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਚੌੜੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਜਾਦ ਮੇਵਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਢਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਮਾਰਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੜਕ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵੇਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮਦਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰਿਆ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀਆਂ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ · ਜਾਦੇ ਮੇਵਾਨ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਫ਼ੇਜ਼ 3 ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਬਚੀ ਹੋਈ ਇਮਾਰਤ ਘੜੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

सिख परंपरा गुरु नानक देव जी और भाई मरदाना जी को पश्चिमी यात्रा से लौटते समय काबुल में रखती है। अफ़गान सिख शोध बताता है कि गुरु नानक ने मुस्लिम फ़क़ीरों से संवाद किया और मान चंद से मिले, जो उनके अनुयायी और प्रचारक बने। गुरु की स्मृति सँजोने के लिए बाद में जद मेवान में एक ऐतिहासिक गुरुद्वारा खड़ा हुआ। अफ़गान सिख इतिहास पर इंदरजीत सिंह का अध्ययन, जो प्रोफ़ेसर गंडा सिंह सहित पहले के काम पर आधारित है, दर्ज करता है कि लगभग 1950 में सड़क चौड़ी करते समय जद मेवान का गुरुद्वारा ध्वस्त कर दिया गया। इमारती सामान और ज़मीन का मुआवज़ा कथित तौर पर प्रबंधक कमेटी को दिया गया। सारी ज़मीन सड़क के लिए ज़रूरी नहीं थी; बाद में एक स्थानीय मुसलमान ने बची हुई ज़मीन ले ली और उसे दोबारा बेचने को तैयार था, और खालसा दीवान अफ़गानिस्तान ने मदद की पेशकश की, पर काबुल के समुदाय ने यह तीर्थ दोबारा नहीं बनाया। बाद की गुरुद्वारा डायरेक्टरियाँ बाबा नानक / जदे मेवान वाली पहचान को याद रखती रहीं। इसलिए चरण 3 इस ऐतिहासिक संस्था को दर्ज करता है, बिना किसी बचे हुए भवन की कल्पना किए।

What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ

The site commemorated Guru Nanak Dev Ji’s Kabul visit in Sikh tradition and served as an historical Guru Nanak gurdwara until twentieth-century urban redevelopment removed the building.

ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਾਬੁਲ ਫੇਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪੁਨਰ-ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਹਟਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।

यह स्थल सिख परंपरा में गुरु नानक देव जी की काबुल यात्रा की स्मृति रखता था और तब तक एक ऐतिहासिक गुरु नानक गुरुद्वारे के रूप में काम करता रहा जब तक बीसवीं सदी के शहरी पुनर्विकास ने इस इमारत को हटा नहीं दिया।

Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ

Guru Nanak Dev Ji; Bhai Mardana Ji; Maan Chand in Afghan Sikh tradition; Professor Ganda Singh as an important twentieth-century recorder of Afghan Sikh heritage; Kabuli Sikh sangat; Khalsa Diwan Afghanistan; later Afghan Sikh historians and custodians.

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ; ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਚੰਦ; ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ; ਕਾਬੁਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ; ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਕਾਰ।

गुरु नानक देव जी; भाई मरदाना जी; अफ़गान सिख परंपरा में मान चंद; अफ़गान सिख विरासत के महत्वपूर्ण बीसवीं सदी के लेखक प्रोफ़ेसर गंडा सिंह; काबुल की सिख संगत; खालसा दीवान अफ़गानिस्तान; बाद के अफ़गान सिख इतिहासकार और संरक्षक।

Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ

• Former dedicated Guru Nanak gurdwara at Jad / Jade Mewan in Kabul.

• Documented community-controlled property prior to demolition.

• Road-widening demolition around 1950 and compensation/re-purchase episode preserved in Afghan Sikh scholarship.

• No surviving historical building is presently established for Pothi publication.

• Potential historical-map, photograph and cadastral research target for exact parcel recovery.

• ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਜਾਦ · ਜਾਦੇ ਮੇਵਾਨ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲਾ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।

• ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਤ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਵੇਰਵਾ।

• ਲਗਭਗ 1950 ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਚੌੜੀ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਢਾਹਿਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ · ਮੁੜ-ਖ਼ਰੀਦ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਜੋ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੀ ਹੋਈ ਹੈ।

• ਪੋਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਬਚੀ ਹੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ।

• ਸਹੀ ਭੂ-ਖੰਡ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਸੰਭਾਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਨਕਸ਼ਾ, ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਭੂ-ਮਾਪ ਖੋਜ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ।

• काबुल के जद / जदे मेवान (Jad / Jade Mewan) में पहले रहा समर्पित गुरु नानक गुरुद्वारा।

• ध्वस्त होने से पहले समुदाय के नियंत्रण वाली प्रलेखित संपत्ति।

• लगभग 1950 में सड़क-चौड़ीकरण के कारण ध्वस्तीकरण तथा मुआवज़े/दोबारा ख़रीद का प्रसंग, जो अफ़गान सिख शोध में सुरक्षित है।

• पोथी में प्रकाशन के लिए फ़िलहाल कोई बचा हुआ ऐतिहासिक भवन स्थापित नहीं है।

• सटीक भूखंड की पहचान के लिए ऐतिहासिक नक्शों, तस्वीरों और भू-अभिलेखों पर संभावित शोध का लक्ष्य।

Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत

The original gurdwara building is gone. Pothi must not substitute Karte Parwan or another Kabul gurdwara as the physical successor unless reliable evidence proves a formal relocation. HG-780 represents the former Jad Mewan site and institution. If a modern memorial exists elsewhere, it requires a relationship field rather than automatic parcel equivalence.

ਪਹਿਲੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਕਰਤੇ ਪਰਵਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਬੁਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਨਾ ਕਰੇ। HG-780 ਪਹਿਲੇ ਜਾਦ ਮੇਵਾਨ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਜੋਕੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਭੂ-ਖੰਡ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਖੇਤਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

मूल गुरुद्वारा भवन अब नहीं है। पोथी को कार्ते परवान या काबुल के किसी अन्य गुरुद्वारे को इसका भौतिक उत्तराधिकारी नहीं मानना चाहिए, जब तक भरोसेमंद प्रमाण औपचारिक स्थानांतरण सिद्ध न कर दें। HG-780 पुराने जद मेवान स्थल और उस संस्था का प्रतिनिधित्व करता है। यदि कहीं और कोई आधुनिक स्मारक है, तो उसके लिए संबंध दर्शाने वाला अलग क्षेत्र चाहिए, अपने आप भूखंड की बराबरी नहीं।

Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा

• Early 16th century, Sikh tradition: Guru Nanak Dev Ji and Bhai Mardana Ji are remembered as visiting Kabul during the western journey. • Later historical period: A dedicated Guru Nanak gurdwara develops at Jad Mewan in Kabul. • Around 1950: The historical gurdwara is demolished during road widening; compensation and an attempted land-recovery story are recorded in Afghan Sikh research. • Late 20th century: International gurdwara directories continue to list a Baba Nanak / Jade Mewan Kabul identity. • Phase 3 Batch 2: Admitted as HG-780, classified Lost / Demolished Heritage; exact parcel remains Pending.

• 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਪੱਛਮੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਫੇਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੌਰ: ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਜਾਦ ਮੇਵਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • ਲਗਭਗ 1950: ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੜਕ ਚੌੜੀ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਢਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। • ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅੰਤ: ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀਆਂ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ · ਜਾਦੇ ਮੇਵਾਨ ਕਾਬੁਲ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। • ਫ਼ੇਜ਼ 3 ਬੈਚ 2: HG-780 ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਗੁਆਚੀ · ਢਾਹੀ ਹੋਈ ਵਿਰਾਸਤ ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ; ਸਹੀ ਭੂ-ਖੰਡ ਬਾਕੀ ਹੈ।

• 16वीं सदी की शुरुआत, सिख परंपरा: गुरु नानक देव जी और भाई मरदाना जी को पश्चिमी यात्रा के दौरान काबुल आने के रूप में याद किया जाता है। • बाद का ऐतिहासिक काल: काबुल के जद मेवान में एक समर्पित गुरु नानक गुरुद्वारा विकसित होता है। • लगभग 1950: सड़क-चौड़ीकरण के दौरान ऐतिहासिक गुरुद्वारा ध्वस्त किया जाता है; मुआवज़े और ज़मीन दोबारा पाने की कोशिश का विवरण अफ़गान सिख शोध में दर्ज है। • 20वीं सदी का उत्तरार्ध: अंतरराष्ट्रीय गुरुद्वारा डायरेक्टरियाँ बाबा नानक / जदे मेवान काबुल पहचान को सूचीबद्ध करती रहती हैं। • चरण 3 बैच 2: HG-780 के रूप में शामिल, लुप्त / ध्वस्त विरासत के रूप में वर्गीकृत; सटीक भूखंड लंबित है।

Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ

• HG-776 Gurdwara Sri Guru Nanak Darbar, Jalalabad - separate city and separate physical heritage identity.

• Kabul Karte Parwan and Shor Bazaar institutions are later/other Kabul gurdwaras and must not absorb HG-780 without evidence.

• Phase 4 western Udasi route may narrate Guru Nanak’s Kabul journey; HG-780 is the historical gurdwara-site record only.

• HG-776 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਰਬਾਰ, ਜਲਾਲਾਬਾਦ · ਵੱਖਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪਛਾਣ।

• ਕਾਬੁਲ ਕਰਤੇ ਪਰਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ · ਹੋਰ ਕਾਬੁਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ HG-780 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਮੋਣ।

• ਫ਼ੇਜ਼ 4 ਪੱਛਮੀ ਉਦਾਸੀ ਰੂਟ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕਾਬੁਲ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ; HG-780 ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ-ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।

• HG-776 गुरुद्वारा श्री गुरु नानक दरबार, जलालाबाद · अलग शहर और अलग भौतिक विरासत पहचान।

• काबुल की कार्ते परवान और शोर बाज़ार संस्थाएँ काबुल के बाद के/अन्य गुरुद्वारे हैं और प्रमाण के बिना इन्हें HG-780 में नहीं समेटा जाना चाहिए।

• चरण 4 पश्चिमी उदासी मार्ग गुरु नानक की काबुल यात्रा की कथा कह सकता है; HG-780 केवल ऐतिहासिक गुरुद्वारा-स्थल का रिकॉर्ड है।

Verified Relics / Manuscripts / Weaponsਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ / ਖਰੜੇ / ਸ਼ਸਤਰप्रमाणित निशानियाँ / पांडुलिपियाँ / शस्त्र

No Guru-period portable relic, manuscript or weapon is authenticated for the former Jad Mewan gurdwara in the sources used for this batch. Do not transfer manuscripts or relic traditions from Ghazni, Jalalabad or other Afghan gurdwaras into HG-780.

ਇਸ ਬੈਚ ਲਈ ਵਰਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਦ ਮੇਵਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਲੈ ਜਾਣ ਯੋਗ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਜਾਂ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ। ਗ਼ਜ਼ਨੀ, ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ HG-780 ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰੋ।

इस बैच में उपयोग किए गए स्रोतों में पुराने जद मेवान गुरुद्वारे के लिए किसी गुरु-कालीन चल अवशेष, पांडुलिपि या शस्त्र की प्रामाणिकता सिद्ध नहीं है। ग़ज़नी, जलालाबाद या अन्य अफ़गान गुरुद्वारों की पांडुलिपियाँ या अवशेष-परंपराएँ HG-780 में न डालें।

Access / Managementਪਹੁੰਚ / ਪ੍ਰਬੰਧपहुँच / प्रबंध

There is no verified operating gurdwara at the former site. Any app navigation should remain disabled until the historical parcel is reconstructed and current land/access conditions are checked locally. Kabul security and access conditions require current verification before fieldwork.

ਪਹਿਲੇ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਚੱਲਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਐਪ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂ-ਖੰਡ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਮੀਨ · ਪਹੁੰਚ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੜਤਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਖੇਤਰੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਤਸਦੀਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।

पुराने स्थल पर किसी चालू गुरुद्वारे की पुष्टि नहीं है। ऐप में कोई भी मार्ग-निर्देशन तब तक बंद रहना चाहिए जब तक ऐतिहासिक भूखंड की पुनर्रचना न हो जाए और मौजूदा ज़मीन/पहुँच की स्थिति स्थानीय स्तर पर जाँच न ली जाए। मौके पर काम से पहले काबुल की सुरक्षा और पहुँच की मौजूदा पुष्टि ज़रूरी है।

What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं

Pothi should not tell visitors they will see a surviving historical gurdwara. This is a lost-site record. Future presentation should use archival images/maps if recovered, a clearly labelled approximate historical area only when justified, and a current-condition photograph after local verification.

ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੇਖਣਗੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੁਆਚੇ-ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਭਵਿੱਖੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜੇ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਪੁਰਾਲੇਖੀ ਤਸਵੀਰਾਂ · ਨਕਸ਼ੇ, ਸਿਰਫ਼ ਵਾਜਬ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਲੇਬਲ ਵਾਲਾ ਲਗਭਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤਸਦੀਕ ਮਗਰੋਂ ਮੌਜੂਦਾ-ਹਾਲਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਰਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

पोथी को दर्शनार्थियों से यह नहीं कहना चाहिए कि उन्हें कोई बचा हुआ ऐतिहासिक गुरुद्वारा दिखेगा। यह लुप्त-स्थल का रिकॉर्ड है। भविष्य में प्रस्तुति में, यदि अभिलेखीय तस्वीरें/नक्शे मिलें तो उनका उपयोग हो, उचित होने पर ही स्पष्ट रूप से चिह्नित अनुमानित ऐतिहासिक क्षेत्र दिखाया जाए, और स्थानीय पुष्टि के बाद मौजूदा हालत की तस्वीर लगाई जाए।

Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद

• LOST-SITE CONTROL: building demolished around 1950; never display HG-780 as a surviving Guru-period or currently operating gurdwara.

• PARCEL CONTROL: Jad/Jade Mewan locality is known, but exact modern footprint remains Pending.

• KABUL DUPLICATE CONTROL: do not merge HG-780 with Karte Parwan, Shor Bazaar, Guru Har Rai or Baba Sri Chand institutions.

• NARRATIVE CONTROL: exact dates/dialogues of Guru Nanak’s Kabul visit remain traditional/source-graded.

• SUCCESSOR CONTROL: a later Kabul gurdwara must not be called the relocated HG-780 without documentary evidence.

• ਗੁਆਚੇ-ਅਸਥਾਨ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਇਮਾਰਤ ਲਗਭਗ 1950 ਵਿੱਚ ਢਾਹੀ ਗਈ; HG-780 ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੇ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਚੱਲਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਨਾ ਦਿਖਾਓ।

• ਭੂ-ਖੰਡ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਜਾਦ · ਜਾਦੇ ਮੇਵਾਨ ਇਲਾਕਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਅਜੋਕਾ ਖੇਤਰ ਬਾਕੀ ਹੈ।

• ਕਾਬੁਲ ਦੁਹਰਾਅ ਨਿਯੰਤਰਣ: HG-780 ਨੂੰ ਕਰਤੇ ਪਰਵਾਨ, ਸ਼ੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜਾਂ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਰਲਾਓ।

• ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕਾਬੁਲ ਫੇਰੀ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਮਿਤੀਆਂ · ਸੰਵਾਦ ਪਰੰਪਰਾਗਤ · ਸਰੋਤ-ਦਰਜੇ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

• ਵਾਰਸ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਾਬੁਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਹੋਇਆ HG-780 ਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।

• लुप्त-स्थल नियंत्रण: इमारत लगभग 1950 में ध्वस्त हुई; HG-780 को कभी भी बचे हुए गुरु-कालीन या वर्तमान में चालू गुरुद्वारे के रूप में न दिखाएँ।

• भूखंड नियंत्रण: जद/जदे मेवान (Jad/Jade Mewan) का इलाका ज्ञात है, पर सटीक आधुनिक सीमा लंबित है।

• काबुल दोहराव नियंत्रण: HG-780 को कार्ते परवान, शोर बाज़ार, गुरु हर राय या बाबा श्री चंद संस्थाओं के साथ न मिलाएँ।

• कथा नियंत्रण: गुरु नानक की काबुल यात्रा की सटीक तिथियाँ/संवाद पारंपरिक और स्रोत-श्रेणीबद्ध बने रहते हैं।

• उत्तराधिकार नियंत्रण: दस्तावेज़ी प्रमाण के बिना काबुल के किसी बाद के गुरुद्वारे को स्थानांतरित HG-780 नहीं कहा जाना चाहिए।

Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ

1. Inderjeet Singh, “Afghan Sikhs - Tracing Their Origins And History,” Abstracts of Sikh Studies (2020), reproduced by Sikh Missionary Society - https://www.sikhmissionarysociety.org/sms/smsarticles/advisorypanel/inderjeet-singh/afghan-sikhs-tracing-their-origins-and-history/
2. SikhNet, “Afghan Sikhs - Tracing Their Origins And History” - https://www.sikhnet.com/news/afghan-sikhs-%E2%80%93-tracing-their-origins-and-history
3. Immigration and Refugee Board of Canada, AFG34222.E, Kabul Sikh temples / directory identities (2000) - https://www.ecoi.net/de/dokument/1253011.html
4. ThePrint, “An Afghan gurdwara testifies to visit of Guru Nanak’s son, another had text signed by 10th Guru” (2021) - https://theprint.in/world/an-afghan-gurdwara-testifies-to-visit-of-guru-nanaks-son-another-had-text-signed-by-10th-guru/711397/