HG-782

Bhasmeshwor Guru Nanak Math, Pashupatinath, Kathmanduਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਠ, ਪਸ਼ੁਪਤਿਨਾਥ, ਕਾਠਮੰਡੂBhasmeshwor Guru Nanak Math, Pashupatinath, Kathmandu

ਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਠ, ਪਸ਼ੁਪਤਿਨਾਥ, ਕਾਠਮੰਡੂ

Kathmandu, Bagmati Province, Nepalਕਾਠਮੰਡੂ, ਬਾਗਮਤੀ ਸੂਬਾ, ਨੇਪਾਲकाठमांडू, बागमती प्रांत, नेपाल

Guru Nanak Dev Jiਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀगुरु नानक देव जी3rd Udasi

Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Guru Nanak Dev Ji in the Pashupatinath visit and meditation tradition; later Udasi/Sikh custodians; Guru Nanak Satsang Kathmandu representatives; Pashupati-area caretakersਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਉਦਾਸੀ/ਸਿੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ; ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਤਸੰਗ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ; ਪਸ਼ੁਪਤੀ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰपशुपतिनाथ यात्रा और तप परंपरा में गुरु नानक देव जी; बाद के उदासी/सिख संरक्षक; गुरु नानक सत्संग काठमांडू के प्रतिनिधि; पशुपति क्षेत्र के सेवादार
Periodਸਮਾਂकाल: Early sixteenth-century Guru Nanak Nepal tradition; later Guru Nanak Math / Sikh shrine; original documented room damaged in the 2015 Nepal earthquake and shifted within the complexਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇਪਾਲ ਪਰੰਪਰਾ; ਬਾਅਦ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮੱਠ / ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ; ਮੂਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਮਰਾ 2015 ਦੇ ਨੇਪਾਲ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਥਾਂ ਬਦਲੀ ਗਈसोलहवीं सदी की शुरुआत की गुरु नानक नेपाल परंपरा; बाद का गुरु नानक मठ / सिख तीर्थ; 2015 के नेपाल भूकंप में प्रलेखित मूल कक्ष क्षतिग्रस्त और परिसर के भीतर ही स्थानांतरित
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Historical Guru-visit / meditation Math within major shared sacred complexਵੱਡੇ ਸਾਂਝੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰੂ-ਦਰਸ਼ਨ / ਸਿਮਰਨ ਮੱਠबड़े साझा पवित्र परिसर के भीतर ऐतिहासिक गुरु-यात्रा / तप मठ
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: Surviving historical Sikh shrine institution within Pashupatinath, but the shrine-room location changed after 2015 earthquake damage. Exact 2026 room, conservation work, caretaker and public access require direct verification.ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਅੰਦਰ ਬਚੀ ਹੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਸੰਸਥਾ, ਪਰ 2015 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਥਾਨ-ਕਮਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਬਦਲ ਗਈ। 2026 ਦਾ ਸਹੀ ਕਮਰਾ, ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਕੰਮ, ਸੇਵਾਦਾਰ ਤੇ ਜਨਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਿੱਧੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।पशुपतिनाथ के भीतर बची हुई ऐतिहासिक सिख तीर्थ संस्था, पर 2015 के भूकंप की क्षति के बाद तीर्थ-कक्ष की जगह बदल गई। 2026 के सटीक कक्ष, संरक्षण कार्य, सेवादार और सार्वजनिक पहुँच की सीधी पुष्टि ज़रूरी है।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending exact Sikh-shrine entrance pin within the Pashupatinath complex. Do not pin the main Pashupatinath temple generically as the Guru Nanak Math.

Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय

Bhasmeshwor is a distinct Guru Nanak Math inside the Pashupatinath sacred complex in Kathmandu. The Embassy of India heritage survey explicitly ties it to Guru Nanak Dev Ji’s visit and meditation and documents a small Guru Granth Sahib room. The same source records that the shrine was shifted after its earlier location was damaged in the 2015 earthquake.

ਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮੱਠ ਹੈ। ਏਮਬੈਸੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿਰਾਸਤ ਸਰਵੇਖਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ੍ਰੋਤ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 2015 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਬਦਲੀ ਗਈ।

भस्मेश्वर काठमांडू के पशुपतिनाथ पवित्र परिसर के भीतर एक अलग गुरु नानक मठ है। भारतीय दूतावास का विरासत सर्वेक्षण इसे स्पष्ट रूप से गुरु नानक देव जी की यात्रा और तप से जोड़ता है और गुरु ग्रंथ साहिब वाले एक छोटे कमरे का प्रलेखन करता है। यही स्रोत दर्ज करता है कि 2015 के भूकंप में पहले की जगह क्षतिग्रस्त होने के बाद तीर्थ को हटाकर दूसरी जगह किया गया।

Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है

This candidate passes Phase 3 because the source identifies both a physical institution and a direct Guru-visit association. It is not merely “Guru Nanak visited Pashupatinath.” The heritage publication locates a Sikh shrine near the south gate, records Guru Granth Sahib there, states that the shrine is associated with Guru Nanak’s visit and meditation at that place, and explains the post-earthquake relocation. Nepal-India Tourism separately names Bhasmeshwor Guru Nanak Math and includes it on the Sikh Circuit.

ਇਹ ਉਮੀਦਵਾਰ ਫੇਜ਼ 3 ਪਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰੋਤ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਥਾ ਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧੇ ਗੁਰੂ-ਦਰਸ਼ਨ ਸੰਬੰਧ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ “ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਗਏ” ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਥਾਨ ਉਸ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ-ਭਾਰਤ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮੱਠ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਰਕਟ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

यह उम्मीदवार चरण 3 में इसलिए खरा उतरता है कि स्रोत एक भौतिक संस्था और एक प्रत्यक्ष गुरु-यात्रा संबंध, दोनों की पहचान करता है। यह केवल “गुरु नानक पशुपतिनाथ आए” भर नहीं है। विरासत प्रकाशन दक्षिणी द्वार के पास एक सिख तीर्थ का स्थान बताता है, वहाँ गुरु ग्रंथ साहिब का प्रकाश दर्ज करता है, कहता है कि यह तीर्थ उसी स्थान पर गुरु नानक की यात्रा और तप से जुड़ा है, और भूकंप के बाद हुए स्थानांतरण को समझाता है। नेपाल-भारत पर्यटन अलग से भस्मेश्वर गुरु नानक मठ का नाम लेता है और उसे सिख सर्किट में शामिल करता है।

Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास

Guru Nanak Dev Ji’s Kathmandu traditions include a visit to the Pashupatinath area on the Bagmati River. The 2019 “Sikh Heritage of Nepal” survey entered the complex through the south gate and documented a two-storey building near the ghats with a small first-floor room containing Guru Granth Sahib. A local Sikh guide connected the shrine directly with Guru Nanak’s visit to Pashupatinath and meditation at the place. The survey also recorded an important conservation layer: the shrine had originally been in a long brick building opposite the then-current location, but earthquake damage in 2015 led to its shift. Nepal-India Tourism now identifies the institution as Bhasmeshwor Guru Nanak Math. Pothi therefore preserves one continuous historical shrine identity while separating the original building fabric, earthquake damage and current worship room.

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕਾਠਮੰਡੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗਮਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2019 ਦਾ “ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਆਫ ਨੇਪਾਲ” ਸਰਵੇਖਣ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਘਾਟਾਂ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਗਾਈਡ ਨੇ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸੰਭਾਲ ਪਰਤ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ: ਅਸਥਾਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਇੱਟ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ 2015 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਬਦਲ ਗਈ। ਨੇਪਾਲ-ਭਾਰਤ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਹੁਣ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮੱਠ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੋਥੀ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੂਲ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੂਜਾ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

गुरु नानक देव जी से जुड़ी काठमांडू की परंपराओं में बागमती नदी पर पशुपतिनाथ क्षेत्र की यात्रा भी शामिल है। 2019 के सर्वेक्षण “सिख हेरिटेज ऑफ़ नेपाल” (Sikh Heritage of Nepal) ने दक्षिणी द्वार से परिसर में प्रवेश किया और घाटों के पास एक दोमंज़िला भवन प्रलेखित किया, जिसकी पहली मंज़िल के छोटे कमरे में गुरु ग्रंथ साहिब का प्रकाश था। एक स्थानीय सिख मार्गदर्शक ने इस तीर्थ को सीधे गुरु नानक की पशुपतिनाथ यात्रा और वहीं उनके तप से जोड़ा। सर्वेक्षण ने एक महत्वपूर्ण संरक्षण-परत भी दर्ज की: यह तीर्थ पहले उस समय की जगह के सामने वाली एक लंबी ईंट की इमारत में था, पर 2015 की भूकंप-क्षति के कारण उसे हटाना पड़ा। नेपाल-भारत पर्यटन अब इस संस्था को भस्मेश्वर गुरु नानक मठ के रूप में पहचानता है। इसलिए पोथी एक ही निरंतर ऐतिहासिक तीर्थ-पहचान को बनाए रखती है, और साथ ही मूल इमारत के ढाँचे, भूकंप की क्षति तथा मौजूदा उपासना-कक्ष को अलग-अलग रखती है।

What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ

The shrine commemorates the tradition that Guru Nanak Dev Ji visited the Pashupatinath sacred area and meditated at this place. Later custodians maintained a Guru Granth Sahib shrine within the complex.

ਅਸਥਾਨ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਏ ਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ।

यह तीर्थ इस परंपरा की स्मृति रखता है कि गुरु नानक देव जी पशुपतिनाथ के पवित्र क्षेत्र में आए और इसी स्थान पर तप किया। बाद के संरक्षकों ने परिसर के भीतर गुरु ग्रंथ साहिब का तीर्थ बनाए रखा।

Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ

Guru Nanak Dev Ji; later Udasi/Sikh custodians; Guru Nanak Satsang Kathmandu granthis and community members; Pashupatinath-area caretakers; conservation authorities responsible for the post-2015 complex.

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਉਦਾਸੀ/ਸਿੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ; ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਤਸੰਗ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ; ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ; 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੰਭਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀ।

गुरु नानक देव जी; बाद के उदासी/सिख संरक्षक; गुरु नानक सत्संग काठमांडू के ग्रंथी और समुदाय के लोग; पशुपतिनाथ क्षेत्र के सेवादार; 2015 के बाद परिसर के लिए ज़िम्मेदार संरक्षण अधिकारी।

Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ

• Historical Sikh/Guru Nanak shrine within the Pashupatinath Temple complex.

• Small Guru Granth Sahib room documented by the Embassy heritage survey.

• Original pre-2015 shrine location in a long brick building opposite the then-current room.

• Post-earthquake shifted shrine location within the same Pashupatinath complex.

• Bagmati River ghats and south-gate setting provide the larger physical context.

• ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ/ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਸਥਾਨ।

• ਏਮਬੈਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਰਵੇਖਣ ਵੱਲੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਛੋਟਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਮਰਾ।

• 2015 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਅਸਥਾਨ ਥਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਇੱਟ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀ।

• ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਬਦਲੀ ਗਈ ਅਸਥਾਨ ਥਾਂ।

• ਬਾਗਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਘਾਟ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਡਾ ਭੌਤਿਕ ਸੰਦਰਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

• पशुपतिनाथ मंदिर परिसर के भीतर ऐतिहासिक सिख/गुरु नानक तीर्थ।

• दूतावास के विरासत सर्वेक्षण में प्रलेखित गुरु ग्रंथ साहिब का छोटा कमरा।

• 2015 से पहले तीर्थ की मूल जगह, जो उस समय के कमरे के सामने वाली एक लंबी ईंट की इमारत में थी।

• भूकंप के बाद उसी पशुपतिनाथ परिसर के भीतर स्थानांतरित तीर्थ-स्थान।

• बागमती नदी के घाट और दक्षिणी द्वार का परिवेश बड़ा भौतिक संदर्भ देते हैं।

Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत

The Phase 3 record is for one continuing heritage institution, not two sites. The pre-2015 shrine room is the older documented building layer; the worship space was shifted after earthquake damage. Neither visible structure should be described as surviving fabric from Guru Nanak Dev Ji’s lifetime. The Guru association attaches to the remembered place within the complex, while buildings reflect later custodial phases.

ਫੇਜ਼ 3 ਰਿਕਾਰਡ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਹੈ, ਦੋ ਅਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। 2015 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਕਮਰਾ ਪੁਰਾਣੀ ਦਰਜ ਇਮਾਰਤ ਪਰਤ ਹੈ; ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚੀ ਬਣਤਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੁਰੂ ਸੰਬੰਧ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰੀ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

चरण 3 का यह रिकॉर्ड एक ही निरंतर विरासत संस्था के लिए है, दो स्थलों के लिए नहीं। 2015 से पहले का तीर्थ-कक्ष पुरानी प्रलेखित इमारत-परत है; भूकंप की क्षति के बाद उपासना-स्थान बदला गया। दिखाई देने वाले किसी भी ढाँचे को गुरु नानक देव जी के जीवनकाल का बचा हुआ ढाँचा नहीं बताना चाहिए। गुरु से जुड़ाव परिसर के भीतर उस स्मरण किए गए स्थान से है, जबकि इमारतें बाद के संरक्षक-कालीन चरणों को दर्शाती हैं।

Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा

• Early 16th century, Sikh/Nepal tradition: Guru Nanak Dev Ji is remembered as visiting Pashupatinath and meditating at this place. • Later historical period: A Guru Nanak Math / Sikh shrine is maintained within the Pashupatinath complex with Guru Granth Sahib. • April 2015: Nepal earthquake damages the older shrine location. • By 2019: Embassy of India heritage survey documents the shrine shifted to another room/building within the complex. • 2026 research state: Nepal-India Tourism continues to include Bhasmeshwor Guru Nanak Math in the Sikh Circuit; exact room and access need refresh. • Phase 3 Batch 2: Admitted as HG-782; building-shift history permanently attached to the same ID.

• ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਸਿੱਖ/ਨੇਪਾਲ ਪਰੰਪਰਾ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ: ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮੱਠ / ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। • ਅਪ੍ਰੈਲ 2015: ਨੇਪਾਲ ਭੂਚਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਅਸਥਾਨ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। • 2019 ਤੱਕ: ਏਮਬੈਸੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿਰਾਸਤ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਥਾਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਮਰੇ/ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। • 2026 ਖੋਜ ਸਥਿਤੀ: ਨੇਪਾਲ-ਭਾਰਤ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮੱਠ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਹੀ ਕਮਰਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। • ਫੇਜ਼ 3 ਬੈਚ 2: HG-782 ਵਜੋਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਮਾਰਤ-ਬਦਲੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸੇ ID ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।

• 16वीं सदी की शुरुआत, सिख/नेपाल परंपरा: गुरु नानक देव जी को पशुपतिनाथ आने और इसी स्थान पर तप करने के रूप में याद किया जाता है। • बाद का ऐतिहासिक काल: पशुपतिनाथ परिसर के भीतर गुरु ग्रंथ साहिब सहित एक गुरु नानक मठ / सिख तीर्थ बनाए रखा जाता है। • अप्रैल 2015: नेपाल का भूकंप तीर्थ की पुरानी जगह को नुक़सान पहुँचाता है। • 2019 तक: भारतीय दूतावास का विरासत सर्वेक्षण प्रलेखित करता है कि तीर्थ परिसर के भीतर ही दूसरे कमरे/भवन में स्थानांतरित हो चुका है। • 2026 की शोध स्थिति: नेपाल-भारत पर्यटन भस्मेश्वर गुरु नानक मठ को सिख सर्किट में शामिल करता रहता है; सटीक कक्ष और पहुँच की ताज़ा जाँच ज़रूरी है। • चरण 3 बैच 2: HG-782 के रूप में शामिल; इमारत बदलने का इतिहास स्थायी रूप से इसी आईडी से जुड़ा है।

Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ

• HG-781 Gyaneshwor & Gyan Dhara - separate Kathmandu Guru Nanak site.

• HG-778 Guru Nanak Math, Balaju - separate Kathmandu Math and meditation tradition.

• Raaj Rajeshwari / Nirmal Akhada within the wider Pashupati zone remains unnumbered until a direct Sikh Guru visit association is established independently.

• Thapathali belongs to the Baba Sri Chand / Udasi heritage track rather than Phase 3 direct-Guru admission.

• HG-781 ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਗਿਆਨ ਧਾਰਾ · ਵੱਖਰਾ ਕਾਠਮੰਡੂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਸਥਾਨ।

• HG-778 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮੱਠ, ਬਾਲਾਜੂ · ਵੱਖਰਾ ਕਾਠਮੰਡੂ ਮੱਠ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਪਰੰਪਰਾ।

• ਵਡੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਰਾਜ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ / ਨਿਰਮਲ ਅਖਾੜਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਨੰਬਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

• ਥਾਪਾਥਲੀ ਫੇਜ਼ 3 ਦੇ ਸਿੱਧੇ-ਗੁਰੂ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ / ਉਦਾਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪਟੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

• HG-781 ज्ञानेश्वर एवं ज्ञान धारा · काठमांडू का अलग गुरु नानक स्थल।

• HG-778 गुरु नानक मठ, बलाजू · काठमांडू का अलग मठ और तप परंपरा।

• व्यापक पशुपति क्षेत्र के भीतर राज राजेश्वरी / निर्मल अखाड़ा तब तक बिना संख्या के रहेंगे जब तक उनका प्रत्यक्ष सिख गुरु-यात्रा संबंध स्वतंत्र रूप से स्थापित न हो जाए।

• थापाथली बाबा श्री चंद / उदासी विरासत की श्रेणी में आता है, चरण 3 की प्रत्यक्ष-गुरु श्रेणी में नहीं।

Verified Relics / Manuscripts / Weaponsਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ / ਖਰੜੇ / ਸ਼ਸਤਰप्रमाणित निशानियाँ / पांडुलिपियाँ / शस्त्र

Guru Granth Sahib was documented in the shrine room; Nepal-India Tourism describes a handwritten Guru Granth Sahib at Bhasmeshwor. Phase 3 records that claim as a heritage-source statement but does not authenticate manuscript date, hand, completeness or provenance. A manuscript conservation/catalogue check is required before Pothi labels it as a verified historical bir.

ਅਸਥਾਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ; ਨੇਪਾਲ-ਭਾਰਤ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੇਜ਼ 3 ਉਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ-ਸ੍ਰੋਤ ਦੇ ਕਥਨ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖਰੜਾ ਮਿਤੀ, ਹੱਥ, ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਜਾਂ ਸ੍ਰੋਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪੋਥੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੀੜ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰੜਾ ਸੰਭਾਲ/ਸੂਚੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

तीर्थ-कक्ष में गुरु ग्रंथ साहिब का प्रलेखन हुआ; नेपाल-भारत पर्यटन भस्मेश्वर में एक हस्तलिखित गुरु ग्रंथ साहिब का वर्णन करता है। चरण 3 इस कथन को एक विरासत-स्रोत के बयान के रूप में दर्ज करता है, पर पांडुलिपि की तिथि, लिखावट, पूर्णता या उद्गम को प्रमाणित नहीं करता। पोथी इसे प्रमाणित ऐतिहासिक बीड़ कहे, इससे पहले पांडुलिपि के संरक्षण/सूचीकरण की जाँच ज़रूरी है।

Access / Managementਪਹੁੰਚ / ਪ੍ਰਬੰਧपहुँच / प्रबंध

Pashupatinath is a heavily visited protected sacred complex with its own access rules. Pothi must verify the exact Bhasmeshwor room after the post-2015 shifts, the custodian, opening practice, photography restrictions and whether non-Hindu restrictions applicable to parts of the main temple affect the Sikh shrine route. Do not infer unrestricted access.

ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹੁੰਚ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਥਾਂ-ਬਦਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਹੀ ਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਕਮਰਾ, ਸੇਵਾਦਾਰ, ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਰੀਤ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਕੀ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਾ ਲਾਓ।

पशुपतिनाथ एक बहुत अधिक आने-जाने वाला संरक्षित पवित्र परिसर है जिसके अपने पहुँच-नियम हैं। पोथी को 2015 के बाद हुए बदलावों के बाद भस्मेश्वर के सटीक कक्ष, संरक्षक, खुलने की व्यवस्था, फ़ोटोग्राफ़ी संबंधी पाबंदियाँ और यह जाँचना चाहिए कि मुख्य मंदिर के कुछ हिस्सों पर लागू ग़ैर-हिंदुओं संबंधी पाबंदियाँ सिख तीर्थ तक जाने के रास्ते को प्रभावित करती हैं या नहीं। बेरोक-टोक पहुँच मान न लें।

What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं

Visitors may be able to locate a small Guru Nanak Math / Guru Granth Sahib room within the Pashupatinath complex, but the app should not use an outdated pre-2015 room description as current navigation. The surrounding complex, Bagmati ghats and conservation work are part of the visitor context.

ਯਾਤਰੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮੱਠ / ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਮਰਾ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਐਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ 2015 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਬਾਗਮਤੀ ਘਾਟ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਯਾਤਰੀ ਸੰਦਰਭ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

दर्शनार्थी पशुपतिनाथ परिसर के भीतर एक छोटा गुरु नानक मठ / गुरु ग्रंथ साहिब का कमरा ढूँढ़ पा सकते हैं, पर ऐप को 2015 से पहले के पुराने कमरे के वर्णन को मौजूदा मार्ग-निर्देशन के रूप में इस्तेमाल नहीं करना चाहिए। आसपास का परिसर, बागमती के घाट और संरक्षण कार्य दर्शन के संदर्भ का हिस्सा हैं।

Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद

• EARTHQUAKE/RELOCATION CONTROL: old and current shrine rooms are phases of HG-782, not separate IDs.

• DIRECT-VISIT CONTROL: Guru Nanak visit/meditation is a stable local and Sikh heritage tradition, but precise chronology remains source-graded.

• MANUSCRIPT CONTROL: “handwritten Guru Granth Sahib” requires catalogue-level verification before dating/authentication.

• PIN CONTROL: do not use the generic Pashupatinath main-temple pin as the Sikh Math entrance.

• PASHUPATI CLUSTER CONTROL: do not merge Bhasmeshwor with Raaj Rajeshwari, Thapathali or Gyaneshwor.

• ਭੂਚਾਲ/ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਸਥਾਨ ਕਮਰੇ HG-782 ਦੇ ਪੜਾਅ ਹਨ, ਵੱਖਰੀਆਂ ID ਨਹੀਂ।

• ਸਿੱਧਾ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ/ਸਿਮਰਨ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸਥਾਨਕ ਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਸ੍ਰੋਤ-ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

• ਖਰੜਾ ਨਿਯੰਤਰਣ: “ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ” ਨੂੰ ਮਿਤੀ/ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਚੀ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

• ਪਿੰਨ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਸਿੱਖ ਮੱਠ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਵਜੋਂ ਆਮ ਪਸ਼ੁਪਤੀਨਾਥ ਮੁੱਖ-ਮੰਦਰ ਪਿੰਨ ਨਾ ਵਰਤੋ।

• ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਸਮੂਹ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਭਸਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ, ਥਾਪਾਥਲੀ ਜਾਂ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਨਾ ਰਲਾਓ।

• भूकंप/स्थानांतरण नियंत्रण: पुराना और मौजूदा तीर्थ-कक्ष HG-782 के ही चरण हैं, अलग आईडी नहीं।

• प्रत्यक्ष-यात्रा नियंत्रण: गुरु नानक की यात्रा/तप एक स्थिर स्थानीय और सिख विरासत परंपरा है, पर सटीक कालक्रम स्रोत-श्रेणीबद्ध बना रहता है।

• पांडुलिपि नियंत्रण: “हस्तलिखित गुरु ग्रंथ साहिब” की तिथि तय करने या उसे प्रमाणित करने से पहले सूचीपत्र-स्तर की पुष्टि ज़रूरी है।

• पिन नियंत्रण: पशुपतिनाथ मुख्य मंदिर के सामान्य पिन को सिख मठ का प्रवेश द्वार न मानें।

• पशुपति समूह नियंत्रण: भस्मेश्वर को राज राजेश्वरी, थापाथली या ज्ञानेश्वर के साथ न मिलाएँ।

Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ

1. Embassy of India, Kathmandu / B.P. Koirala India-Nepal Foundation, “Sikh Heritage of Nepal” (2019), Pashupatinath complex section - https://www.readkong.com/page/sikh-heritage-of-nepal-embassy-of-india-kathmandu-5062974
2. Nepal-India Tourism Sikh Circuit, Bhasmeshwor Guru Nanak Math description (current circuit listing) - https://nepal-indiatourism.com/gurdwara-nanak-piao-sahib
3. Times of India, report on Guru Nanak-linked Nepal sites identified in the Embassy heritage project (2019) - https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/amarinder-asks-pbi-varsity-to-research-guru-nanaks-udasi-to-nepal/amp_articleshow/71595743.cms
Phase 3 Batch 2 Database Control Summary
Phase 3 Batch 2 adds three permanent international Guru-associated heritage records: HG-780 through HG-782. No aliases are retired. The canonical database advances from 705 to 708 active/complete records while retired aliases remain 74. HG-783 is the next unused permanent number. The low batch count is intentional: Shobha Bhagwati, Iran and other attractive leads remain unnumbered where the current physical parcel or direct Guru association does not satisfy the Phase 3 gate.
Permanent Phase 3 Decisions
• HG-780 Kabul is a Lost / Demolished Heritage record. The former Jad Mewan gurdwara must not be represented by another living Kabul gurdwara or a guessed map pin.
• HG-781 Gyaneshwor combines the small Sikh shrine, cave association and Gyan Dhara only because the heritage survey treats them as one fixed complex. Do not split the spring into a second ID without evidence of a separately managed historical Sikh site.
• HG-782 Bhasmeshwor remains one record across its pre-2015 and post-earthquake shrine-room locations within the Pashupatinath complex.
• Shobha Bhagwati remains HOLD because its current physical Math is a relocated continuity shrine from the Singha Durbar meditation tradition. A future Phase 3 admission would require an explicit policy for relocated historical shrines or stronger evidence that Guru Nanak also meditated at the present Dallu parcel.
• Thapathali is reserved for Phase 4 / Udasi heritage because the documented visitor is Baba Sri Chand Ji, not one of the Sikh Gurus.
• Phase 3 continues to reject quota-filling. HG-783 is unused until another candidate passes the physical-site and direct-Guru gate.