HG-018
Gurdwara Sri Chheharta Sahibਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬGurdwara Sri Chheharta Sahib
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ
Amritsar, Punjab, Indiaਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤअमृतसर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Arjan Dev Ji; Guru Hargobind Sahib Ji through birth-period traditionਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਜਨਮ-ਕਾਲ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀगुरु अर्जन देव जी; प्रकाश-काल की परंपरा के माध्यम से गुरु हरगोबिंद साहिब जी
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Arjan period; Guru Ki Wadali residence periodਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਕਾਲ; ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਨਿਵਾਸ ਕਾਲगुरु अर्जन काल; गुरु की वडाली का निवास काल
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Historic irrigation well / public-welfare gurdwaraਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੰਜਾਈ ਖੂਹ / ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾऐतिहासिक सिंचाई कुआँ · लोक-कल्याण गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active SGPC-managed historical gurdwara. The original well is covered but its water is pumped to the gurdwara tank.ਸਰਗਰਮ, ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ। ਮੂਲ ਖੂਹ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਪੰਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।सक्रिय, शिरोमणि कमेटी द्वारा प्रबंधित ऐतिहासिक गुरुद्वारा। मूल कुआँ ढका हुआ है परंतु उसका जल गुरुद्वारे के सरोवर तक पंप किया जाता है।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Approximate locality 31°38'N, 74°52'E in Sikh Encyclopedia; exact shrine pin pending
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Chheharta Sahib is named after the large well constructed under Guru Arjan Dev Ji with six Persian wheels operating around it. The site lies next to Guru Ki Wadali, where Guru Ji lived for several years and where Guru Hargobind Sahib Ji was born.
ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਵੱਡੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਛੇ ਹਲਟ ਚੱਲਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਈ ਸਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
छेहरटा साहिब का नाम उस बड़े कुएँ से पड़ा जो गुरु अर्जन देव जी के अधीन बनवाया गया और जिसके चारों ओर छह हलट चलते थे। यह स्थान गुरु की वडाली के साथ लगा है, जहाँ गुरु जी कई वर्ष रहे और जहाँ गुरु हरगोबिंद साहिब जी का प्रकाश हुआ।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The site preserves Guru Arjan Dev Ji's practical public-welfare work. The large well supported irrigation and water access and became so distinctive that the surrounding settlement took its name from the six operating Persian wheels.
ਇਹ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਾਂਭੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਖੂਹ ਨੇ ਸਿੰਜਾਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਨਾ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਬਸਤੀ ਨੇ ਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਲਟਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲੈ ਲਿਆ।
यह स्थान गुरु अर्जन देव जी के व्यावहारिक लोक-कल्याण कार्य को सुरक्षित रखता है। इस बड़े कुएँ ने सिंचाई और जल की पहुँच में सहायता की और वह इतना विशिष्ट बन गया कि आसपास की बस्ती का नाम ही उन छह चलते हलटों से पड़ा।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The Sikh Encyclopedia states that Chheharta Sahib is named after a well sunk by Guru Arjan Dev Ji. The well was broad enough for six Persian wheels to work simultaneously, producing the name Chheharta from chhe, six, and the local term for the lifting mechanism.
Chheharta falls within the traditional lands of Vadali Guru, where Guru Arjan Dev Ji stayed during roughly 1594-1597. Guru Hargobind Sahib Ji was born at Guru Ki Wadali in 1595.
Some later Sikh accounts connect construction of the well specifically with celebration of Guru Hargobind Sahib Ji's birth. The stronger historical point is that Guru Arjan Dev Ji created a major water and irrigation facility during this period.
The well is now covered, but the Sikh Encyclopedia states that water is pumped from it to feed the main gurdwara tank.
The current gurdwara complex occupies a large walled compound with a divan hall, central sanctum, domed superstructure and tall Nishan Sahibs. These are later architectural developments around the Guru-period well.
Chheharta also developed into a large township and continues to host a major Basant Panchami congregation.
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਟੇ ਗਏ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਿਆ। ਇਹ ਖੂਹ ਇੰਨਾ ਚੌੜਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਛੇ ਹਲਟ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਛੇ ਲਈ ਛੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦ ਹਰਟ ਤੋਂ ਛੇਹਰਟਾ ਨਾਮ ਬਣਿਆ।
ਛੇਹਰਟਾ ਵਡਾਲੀ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਲਗਭਗ 1594 ਤੋਂ 1597 ਦੌਰਾਨ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1595 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਕੁਝ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਖੂਹ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੰਜਾਈ ਸਹੂਲਤ ਬਣਾਈ।
ਖੂਹ ਹੁਣ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਪੰਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਦੀਵਾਰਬੰਦ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ, ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੇ ਖੂਹ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਵਿਕਾਸ ਹਨ।
ਛੇਹਰਟਾ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
सिख विश्वकोश बताता है कि छेहरटा साहिब का नाम गुरु अर्जन देव जी द्वारा खुदवाए गए एक कुएँ पर पड़ा। वह कुआँ इतना चौड़ा था कि उस पर एक साथ छह हलट चल सकते थे, जिससे छे, अर्थात छह, और जल उठाने वाली व्यवस्था के स्थानीय शब्द से छेहरटा नाम बना।
छेहरटा वडाली गुरु की परंपरागत भूमि में आता है, जहाँ गुरु अर्जन देव जी लगभग 1594-1597 के दौरान रहे। गुरु हरगोबिंद साहिब जी का प्रकाश 1595 में गुरु की वडाली में हुआ।
कुछ बाद के सिख विवरण इस कुएँ के निर्माण को विशेष रूप से गुरु हरगोबिंद साहिब जी के प्रकाश के उत्सव से जोड़ते हैं। ऐतिहासिक रूप से अधिक सुदृढ़ बात यह है कि गुरु अर्जन देव जी ने इस काल में एक बड़ी जल और सिंचाई सुविधा बनवाई।
कुआँ अब ढका हुआ है, परंतु सिख विश्वकोश बताता है कि उसमें से जल पंप करके मुख्य गुरुद्वारा सरोवर में भरा जाता है।
वर्तमान गुरुद्वारा परिसर एक बड़े चारदीवारी वाले अहाते में है जिसमें दीवान हॉल, केंद्रीय गर्भगृह, गुंबदयुक्त ऊपरी ढाँचा और ऊँचे निशान साहिब हैं। ये गुरु-कालीन कुएँ के चारों ओर हुए बाद के स्थापत्य विकास हैं।
छेहरटा एक बड़े कस्बे के रूप में भी विकसित हुआ और वहाँ आज भी बसंत पंचमी का बड़ा समागम होता है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Arjan Dev Ji had a large irrigation well sunk here. Six Persian wheels could operate around it at the same time, giving the place its name Chheharta.
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਿੰਜਾਈ ਖੂਹ ਪੁਟਵਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਛੇ ਹਲਟ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਛੇਹਰਟਾ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
गुरु अर्जन देव जी ने यहाँ एक बड़ा सिंचाई कुआँ खुदवाया। उसके चारों ओर एक ही समय पर छह हलट चल सकते थे, जिससे इस स्थान का नाम छेहरटा पड़ा।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Arjan Dev Ji; Guru Hargobind Sahib Ji through the nearby birth-period history; Sikh agricultural and langar communities of Guru Ki Wadali.
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਨੇੜਲੇ ਜਨਮ-ਕਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਸੰਗਤਾਂ।
गुरु अर्जन देव जी; निकटवर्ती प्रकाश-काल के इतिहास के माध्यम से गुरु हरगोबिंद साहिब जी; गुरु की वडाली के सिख कृषक और लंगर समुदाय।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic six-wheel well, now covered.
• Water from the old well feeding the present tank.
• Large SGPC-managed gurdwara complex.
• Annual Basant Panchami congregation.
• ਇਤਿਹਾਸਕ ਛੇ-ਹਲਟਾਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ, ਹੁਣ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ।
• ਪੁਰਾਣੇ ਖੂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ।
• ਵੱਡਾ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ।
• ਸਾਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਸਮਾਗਮ।
• ऐतिहासिक छह-हलट कुआँ, जो अब ढका हुआ है।
• पुराने कुएँ का जल वर्तमान सरोवर में जाता है।
• बड़ा, शिरोमणि कमेटी द्वारा प्रबंधित गुरुद्वारा परिसर।
• वार्षिक बसंत पंचमी समागम।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The Guru-period feature is the historic well and its water system. The large present gurdwara complex is later and should not be described as a sixteenth-century building.
ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
गुरु-कालीन विशेषता ऐतिहासिक कुआँ और उसकी जल व्यवस्था है। वर्तमान बड़ा गुरुद्वारा परिसर बाद का है और उसे सोलहवीं सदी की इमारत नहीं कहना चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1594-1597: Guru Arjan Dev Ji is remembered as residing in the Guru Ki Wadali area. • 19 June 1595: Guru Hargobind Sahib Ji is born at nearby Guru Ki Wadali. • Guru Arjan period: The large six-Persian-wheel well is constructed. • Later period: A formal gurdwara develops around the historic well. • Present: Chheharta Sahib remains an active SGPC-managed historical shrine.
• 1594 ਤੋਂ 1597: ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 19 ਜੂਨ 1595: ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨੇੜਲੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। • ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਕਾਲ: ਛੇ ਹਲਟਾਂ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਖੂਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਾਲ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• 1594-1597: गुरु अर्जन देव जी को गुरु की वडाली क्षेत्र में निवास करते स्मरण किया जाता है। • 19 जून 1595: निकटवर्ती गुरु की वडाली में गुरु हरगोबिंद साहिब जी का प्रकाश होता है। • गुरु अर्जन काल: छह हलटों वाला बड़ा कुआँ बनवाया जाता है। • बाद का काल: ऐतिहासिक कुएँ के चारों ओर एक औपचारिक गुरुद्वारा विकसित होता है। • वर्तमान: छेहरटा साहिब शिरोमणि कमेटी द्वारा प्रबंधित एक सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा बना हुआ है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Arjan Dev Ji at Guru Ki Wadali
• Birth of Guru Hargobind Sahib Ji
• HG-011 Parkash Asthan Patshahi Chhevin
• HG-237 Manji Sahib Guru Ki Wadali
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿਖੇ
• ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
• HG-011 ਪਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ
• HG-237 ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ
• गुरु की वडाली में गुरु अर्जन देव जी
• गुरु हरगोबिंद साहिब जी का प्रकाश
• HG-011 प्रकाश अस्थान पातशाही छेवीं
• HG-237 मंजी साहिब गुरु की वडाली
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Chheharta Sahib remains an active major gurdwara and is best presented in Pothi as part of a Guru Ki Wadali-Chheharta local circuit.
ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ · ਛੇਹਰਟਾ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।
छेहरटा साहिब एक सक्रिय बड़ा गुरुद्वारा बना हुआ है और पोथी में इसे गुरु की वडाली-छेहरटा के स्थानीय परिपथ के भाग के रूप में प्रस्तुत करना सबसे उपयुक्त है।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Later traditions connect the well specifically with celebration of Guru Hargobind Sahib Ji's birth. The well's Guru Arjan association is secure; the exact motive for construction should be source-labelled.
• Fertility beliefs and healing claims associated with the well belong to devotional practice and should not be stated as medical fact.
• ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਖੂਹ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੂਹ ਦੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੱਕੀ ਹੈ; ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਸਹੀ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਲੇਬਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਖੂਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਤੱਥ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
• बाद की परंपराएँ इस कुएँ को विशेष रूप से गुरु हरगोबिंद साहिब जी के प्रकाश के उत्सव से जोड़ती हैं। कुएँ का गुरु अर्जन से संबंध सुरक्षित है; निर्माण का सटीक कारण स्रोत-अंकित होना चाहिए।
• इस कुएँ से जुड़ी संतान और आरोग्य संबंधी मान्यताएँ श्रद्धामय अभ्यास से हैं और उन्हें चिकित्सीय तथ्य के रूप में नहीं कहना चाहिए।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- The Sikh Encyclopedia - Chheharta Sahib Gurdwara https://www.thesikhencyclopedia.com/chheharta-sahib-gurdwara/
- SGPC - Sri Guru Arjan Dev Ji https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-arjan-sahib/
- SGPC legacy - Guru Arjan Dev Ji biography https://old.sgpc.net/gurus/guruarjandev.asp
- The Sikh Encyclopedia - Vadali Guru https://www.thesikhencyclopedia.com/vadali-guru/