HG-317
Gurdwara Jand Sahib Patshahi VII, Lahili Kalanਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸੱਤਵੀਂ, ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂGurdwara Jand Sahib Patshahi VII, Lahili Kalan
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸੱਤਵੀਂ, ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ
Hoshiarpur, Punjab, Indiaਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤहोशियारपुर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Har Rai Sahib Ji; Lahili Kalan sangatਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਸੰਗਤगुरु हर राय साहिब जी; लहिली कलां की संगत
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Har Rai Kiratpur-Kartarpur journey; later shrine constructionਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਕੀਰਤਪੁਰ-ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਯਾਤਰਾ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਅਸਥਾਨ ਉਸਾਰੀगुरु हर राय की कीरतपुर-करतारपुर यात्रा; बाद का निर्माण
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Guru halt / jand-tree traditionਗੁਰੂ ਦਾ ਠਹਿਰਾਅ / ਜੰਡ-ਬੂਟੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤगुरु का पड़ाव / जंड-वृक्ष परंपरा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical gurdwara under local management in standard Punjabi reference literature; exact visitor pin pending.ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਵਾਲਾ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਸਹੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਥਾਂ ਬਾਕੀ ਹੈ।मानक पंजाबी संदर्भ साहित्य में स्थानीय प्रबंध के अधीन सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा; दर्शनार्थियों के लिए सटीक स्थान-चिह्न शेष है।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Exact gurdwara entrance pin pending Pothi verification.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Jand Sahib at Lahili Kalan commemorates Guru Har Rai Sahib Ji’s halt during a journey from Kiratpur to Kartarpur. The site takes its name from the jand tree associated in local tradition with the Guru’s horse.
ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਠਹਿਰਾਅ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਜੰਡ ਦੇ ਬੂਟੇ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
लहिली कलां का जंड साहिब कीरतपुर से करतारपुर की यात्रा के दौरान गुरु हर राय साहिब जी के पड़ाव की स्मृति में है। इस स्थान का नाम उस जंड वृक्ष से आया है, जिसे स्थानीय परंपरा में गुरु जी के घोड़े से जोड़ा जाता है।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
Lahili Kalan gives a well-attested physical shrine and a carefully bounded tree tradition. It also helps separate the stable historical core from more elaborate later retellings that add exact dates and episodes not found in the standard encyclopedia entry.
ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੀਮਿਤ ਬੂਟੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੂਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਧ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇੰਦਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ।
लहिली कलां एक भली-भाँति प्रमाणित भौतिक स्थान और सावधानी से सीमित रखी गई वृक्ष-परंपरा देता है। यह उस स्थिर ऐतिहासिक आधार को उन विस्तृत बाद की कथाओं से अलग करने में भी सहायक है, जो मानक विश्वकोश प्रविष्टि में न मिलने वाली सटीक तिथियाँ और प्रसंग जोड़ देती हैं।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The Encyclopedia of Sikhism records that Guru Har Rai Sahib Ji visited Lahili Kalan while journeying from Kiratpur toward Kartarpur and identifies the historical shrine as Gurdwara Jand Sahib Patshahi VII.
A jand tree, described in the standard source as believed to have existed since the Guru’s visit, stands near the main building and gives the shrine its name.
PunjabiPedia, drawing on Sikh Panth Vishwakosh, preserves the local tradition that the Guru tied his horse to the jand during the halt.
The gurdwara is described as a high-ceilinged hall with a central square sanctum and a domed room above, topped by a gold-plated pinnacle.
The Encyclopedia of Sikhism ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸੱਤਵੀਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਜੰਡ ਦਾ ਬੂਟਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਪੀਡੀਆ, ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਠਹਿਰਾਅ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਜੰਡ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਚੌਰਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਕਮਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਕਲਸ ਹੈ।
द एनसाइक्लोपीडिया ऑफ सिखिज़्म दर्ज करता है कि गुरु हर राय साहिब जी कीरतपुर से करतारपुर की ओर यात्रा करते हुए लहिली कलां आए, और ऐतिहासिक स्थान को गुरुद्वारा जंड साहिब पातशाही VII के रूप में पहचानता है।
एक जंड वृक्ष, जिसके बारे में मानक स्रोत कहता है कि वह गुरु जी के आगमन के समय से मौजूद माना जाता है, मुख्य इमारत के पास खड़ा है और इसी से स्थान को उसका नाम मिला है।
पंजाबीपीडिया, सिख पंथ विश्वकोश के आधार पर, यह स्थानीय परंपरा संजोए हुए है कि गुरु जी ने पड़ाव के दौरान अपना घोड़ा जंड से बाँधा था।
गुरुद्वारे को ऊँची छत वाले हॉल के रूप में वर्णित किया गया है, जिसमें बीच में वर्गाकार गर्भगृह और उसके ऊपर गुंबददार कक्ष है, जिस पर स्वर्ण-मंडित कलश है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Har Rai Sahib Ji halted at Lahili Kalan on the Kiratpur-Kartarpur route; local tradition connects his horse with the jand tree that names the shrine.
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ-ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ; ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਜੰਡ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ।
गुरु हर राय साहिब जी कीरतपुर-करतारपुर मार्ग पर लहिली कलां में ठहरे; स्थानीय परंपरा उनके घोड़े को उस जंड वृक्ष से जोड़ती है जिससे इस स्थान का नाम पड़ा।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Har Rai Sahib Ji; Lahili Kalan sangat.
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਸੰਗਤ।
गुरु हर राय साहिब जी; लहिली कलां की संगत।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Jand tree associated with the Guru-visit tradition.
• High-ceilinged hall and central square sanctum.
• Domed room with gold-plated pinnacle described in standard reference literature.
• ਗੁਰੂ-ਫੇਰੀ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜੰਡ ਦਾ ਬੂਟਾ।
• ਉੱਚੀ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਚੌਰਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ।
• ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਵਾਲਾ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਕਲਸ ਵਾਲਾ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਕਮਰਾ।
• गुरु के आगमन की परंपरा से जुड़ा जंड वृक्ष।
• ऊँची छत वाला हॉल और बीच में वर्गाकार गर्भगृह।
• मानक संदर्भ साहित्य में वर्णित गुंबददार कक्ष, जिस पर स्वर्ण-मंडित कलश है।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The Guru-period significance is the halt and associated landscape. The current architectural fabric is later; the tree tradition is devotional/local evidence rather than datable built fabric.
ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਠਹਿਰਾਅ ਅਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤੀ ਬਣਤਰ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹੈ; ਬੂਟੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਦਾਤਯੋਗ ਬਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਰੀ/ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
गुरु-कालीन महत्व पड़ाव और उससे जुड़े परिदृश्य का है। वर्तमान स्थापत्य सामग्री बाद की है; वृक्ष-परंपरा तिथि-निर्धारण योग्य निर्मित सामग्री नहीं, बल्कि श्रद्धा या स्थानीय प्रमाण है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Guru Har Rai period: Guru Har Rai Sahib Ji visits Lahili Kalan during travel from Kiratpur toward Kartarpur. • Later tradition: The jand tree becomes the defining memorial feature of the halt. • Later building phase: The present hall/sanctum complex develops around the site. • Present: The gurdwara remains a local historical shrine.
• ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਕਾਲ: ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। • ਬਾਅਦ ਦੀ ਰਵਾਇਤ: ਜੰਡ ਦਾ ਬੂਟਾ ਠਹਿਰਾਅ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਪੜਾਅ: ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲ/ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਸਮੂਹ ਇਸ ਥਾਂ ਦੁਆਲੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• गुरु हर राय काल: गुरु हर राय साहिब जी कीरतपुर से करतारपुर की यात्रा के दौरान लहिली कलां आते हैं। • बाद की परंपरा: जंड वृक्ष इस पड़ाव की प्रमुख स्मारक विशेषता बन जाता है। • बाद का निर्माण चरण: इस स्थान के चारों ओर वर्तमान हॉल और गर्भगृह परिसर विकसित होता है। • वर्तमान: गुरुद्वारा एक स्थानीय ऐतिहासिक स्थान बना हुआ है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-309 - Bhungarni
• HG-042 - Harian Velan
• HG-314 - Chaunta Sahib, Babbeli
• Future Kartarpur Tahli Sahib Patshahi VII record
• HG-309 · ਭੂੰਗਰਨੀ
• HG-042 · ਹਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ
• HG-314 · ਚੌਂਤਾ ਸਾਹਿਬ, ਬੱਬੇਲੀ
• ਭਵਿੱਖੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸੱਤਵੀਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ
• HG-309 - भुंगरनी
• HG-042 - हरियां वेलां
• HG-314 - चौंटा साहिब, बब्बेली
• भविष्य का करतारपुर ताहली साहिब पातशाही VII रिकॉर्ड
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
The jand tree is the principal interpretation feature; Pothi should label its continuity with the Guru’s visit as traditional belief.
ਜੰਡ ਦਾ ਬੂਟਾ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆ-ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ; ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
जंड वृक्ष व्याख्या की मुख्य विशेषता है; पोथी को गुरु जी के आगमन के साथ उसकी निरंतरता को परंपरागत विश्वास के रूप में अंकित करना चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Do not import precise “1651 / Diwali / three-day stay / Dara Shikoh visit” details into the core record unless a stronger source is later found.
• Lahili/Lahli spellings refer to the same village; retain aliases for search.
• ਬਿਹਤਰ ਸਰੋਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਤੱਕ "1651 / ਦੀਵਾਲੀ / ਤਿੰਨ-ਦਿਨ ਦਾ ਠਹਿਰਾਅ / ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਫੇਰੀ" ਵਾਲੇ ਸਹੀ ਵੇਰਵੇ ਮੂਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਓ।
• ਲਹਿਲੀ/ਲਹਲੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਏਸੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਖੋਜ ਲਈ ਉਪਨਾਮ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੋ।
• जब तक कोई मज़बूत स्रोत न मिले, "1651 / दिवाली / तीन दिन का निवास / दारा शिकोह का आगमन" जैसे सटीक विवरण मुख्य रिकॉर्ड में न लाए जाएँ।
• लहिली और लहली वर्तनियाँ एक ही गाँव के लिए हैं; खोज के लिए दोनों नाम बनाए रखें।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. The Sikh Encyclopedia - Lahili Kalan - https://www.thesikhencyclopedia.com/lahili-kalan/2. PunjabiPedia - ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ - https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A9%80+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82