HG-329
Gurdwara Sri Harimandir Sahib Patshahi Chhevin, Kiratpur Sahibਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬGurdwara Sri Harimandir Sahib Patshahi Chhevin, Kiratpur Sahib
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
Rupnagar, Punjab, Indiaਰੂਪਨਗਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤरूपनगर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Hargobind Sahib Ji; young Guru Har Rai Sahib Ji; Dara Shikoh traditionਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਬਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਰਵਾਇਤगुरु हरगोबिंद साहिब जी; बाल्यावस्था के गुरु हर राय साहिब जी; दारा शिकोह परंपरा
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Hargobind / young Har Rai period, first half of seventeenth centuryਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ / ਬਾਲ ਹਰਿ ਰਾਇ ਕਾਲ, ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧगुरु हरगोबिंद तथा बाल्यावस्था के हर राय का काल, सत्रहवीं सदी का पूर्वार्ध
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Shared Sixth/Seventh-Guru garden, meditation and teaching shrineਸਾਂਝਾ ਛੇਵੇਂ/ਸੱਤਵੇਂ-ਗੁਰੂ ਬਾਗ਼, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਸਥਾਨछठे व सातवें गुरु से जुड़ा साझा बाग, ध्यान और शिक्षा स्थल
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical Kiratpur gurdwara; standard reference states that the historic Sirhindi-brick and lime-cast building survives.ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੀਰਤਪੁਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹਿੰਦੀ-ਇੱਟ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ।कीरतपुर का सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा; मानक संदर्भ ग्रंथ कहता है कि सरहिंदी ईंट और चूने की ढलाई वाली ऐतिहासिक इमारत आज भी खड़ी है।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Exact entrance pin pending Pothi verification.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Sri Harimandir Sahib Patshahi Chhevin at Kiratpur preserves the Naulakkha Bagh setting where Guru Hargobind Sahib Ji meditated and where the young Har Rai learned the famous lesson of moving carefully so as not to damage living things.
ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਨੌਲੱਖਾ ਬਾਗ਼ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬਾਲ ਹਰਿ ਰਾਇ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਬਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।
कीरतपुर का श्री हरिमंदिर साहिब पातशाही छेवीं उस नौलक्खा बाग के परिवेश को सहेजता है जहाँ गुरु हरगोबिंद साहिब जी ध्यान लगाते थे और जहाँ बालक हर राय ने यह प्रसिद्ध शिक्षा पाई कि सँभलकर चलना चाहिए ताकि किसी जीव को हानि न पहुँचे।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
This is one of the most significant formative Guru Har Rai Sahib Ji sites. Rather than commemorating a later journey, it preserves an episode from his youth that Sikh tradition uses to explain the care and gentleness strongly associated with his character.
ਇਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ-ਜੀਵਨ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾਈ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।
यह गुरु हर राय साहिब जी के जीवन को गढ़ने वाले सबसे महत्वपूर्ण स्थलों में से एक है। यह किसी बाद की यात्रा की स्मृति नहीं, बल्कि उनके बचपन के उस प्रसंग को सहेजता है जिससे सिख परंपरा उनके स्वभाव से जुड़ी कोमलता और सावधानी को समझाती है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The Sikh Encyclopedia identifies the shrine as the place where Guru Hargobind Sahib Ji meditated or rested in seclusion within a garden known as Naulakkha Bagh.
In the garden, young Har Rai’s robe brushed a shrub and caused a flower to fall. He was distressed, and Guru Hargobind Sahib Ji counselled him to move with care. The standard Sikh reference treats this as a formative episode in Har Rai’s life.
The historical gurdwara building is described as constructed of Sirhindi bricks and lime-cast and as still standing. This makes the site architecturally important within the Kiratpur network.
Current shrine tradition also connects the garden with Dara Shikoh and Guru Har Rai Sahib Ji’s medicinal-herb service. The broader fact that Guru Har Rai maintained a herbal medicine facility at Kiratpur is also described by SGPC, but cure-specific claims require careful wording.
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੌਲੱਖਾ ਬਾਗ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਹਰਿ ਰਾਇ ਦਾ ਚੋਲਾ ਇੱਕ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਘਾੜਤੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦੀ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕੀਰਤਪੁਰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਬਣਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਹਿਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਅਸਥਾਨ ਰਵਾਇਤ ਬਾਗ਼ ਨੂੰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦਵਾਈ-ਬੂਟੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਡੇਰਾ ਤੱਥ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਦਵਾਖ਼ਾਨਾ ਚਲਾਇਆ, ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਾਸ ਇਲਾਜ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਲਈ ਸੰਭਲ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
सिख विश्वकोश इस स्थान को वह जगह बताता है जहाँ गुरु हरगोबिंद साहिब जी नौलक्खा बाग नाम के बाग में एकांत में ध्यान लगाते या विश्राम करते थे।
बाग में बालक हर राय का चोला एक झाड़ी से छू गया और एक फूल गिर पड़ा। वे व्याकुल हो गए, और गुरु हरगोबिंद साहिब जी ने उन्हें सँभलकर चलने की शिक्षा दी। मानक सिख संदर्भ ग्रंथ इसे हर राय के जीवन को गढ़ने वाला प्रसंग मानता है।
ऐतिहासिक गुरुद्वारा इमारत सरहिंदी ईंटों और चूने की ढलाई से बनी बताई जाती है और आज भी खड़ी है। इससे यह स्थल कीरतपुर के जाल में स्थापत्य की दृष्टि से भी महत्वपूर्ण हो जाता है।
वर्तमान गुरुद्वारा परंपरा इस बाग को दारा शिकोह और गुरु हर राय साहिब जी की जड़ी-बूटी सेवा से भी जोड़ती है। यह व्यापक तथ्य कि गुरु हर राय कीरतपुर में जड़ी-बूटी चिकित्सा का प्रबंध रखते थे, शिरोमणि कमेटी भी बताती है, पर किसी रोग के ठीक होने से जुड़े दावों के लिए सावधान शब्दावली ज़रूरी है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Young Har Rai Sahib Ji is remembered here in the Naulakkha Bagh flower incident and the lesson of care given by Guru Hargobind Sahib Ji; the site later remained part of Guru Har Rai’s Kiratpur religious environment.
ਬਾਲ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨੌਲੱਖਾ ਬਾਗ਼ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦੇ ਸਬਕ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਦੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ।
यहाँ बालक हर राय साहिब जी को नौलक्खा बाग के फूल वाले प्रसंग और गुरु हरगोबिंद साहिब जी द्वारा दी गई सावधानी की शिक्षा के लिए याद किया जाता है; आगे चलकर यह स्थल गुरु हर राय के कीरतपुर के धार्मिक परिवेश का हिस्सा बना रहा।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Hargobind Sahib Ji; Guru Har Rai Sahib Ji; Dara Shikoh in later medical-service tradition; Kiratpur sangat.
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਦਵਾਈ-ਸੇਵਾ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ; ਕੀਰਤਪੁਰ ਸੰਗਤ।
गुरु हरगोबिंद साहिब जी; गुरु हर राय साहिब जी; बाद की चिकित्सा-सेवा परंपरा में दारा शिकोह; कीरतपुर की संगत।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic Sirhindi-brick and lime-cast gurdwara building described as surviving.
• Naulakkha Bagh garden setting.
• Bhora/meditation tradition at the rear in current shrine descriptions.
• Shared Sixth/Seventh-Guru historical identity.
• ਸਰਹਿੰਦੀ-ਇੱਟ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ ਜੋ ਬਚੀ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਨੌਲੱਖਾ ਬਾਗ਼ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ।
• ਮੌਜੂਦਾ ਅਸਥਾਨ ਵਰਣਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਭੋਰਾ/ਭਗਤੀ ਰਵਾਇਤ।
• ਸਾਂਝੀ ਛੇਵੇਂ/ਸੱਤਵੇਂ-ਗੁਰੂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਛਾਣ।
• सरहिंदी ईंट और चूने की ढलाई वाली ऐतिहासिक गुरुद्वारा इमारत, जो बची हुई बताई जाती है।
• नौलक्खा बाग का परिवेश।
• वर्तमान गुरुद्वारा वर्णनों में पिछले हिस्से की भोरा व ध्यान परंपरा।
• छठे और सातवें गुरु से जुड़ी साझा ऐतिहासिक पहचान।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
Unlike many later rebuilt sites, the standard encyclopedia specifically describes a historic brick-and-lime building as still standing. Pothi should still avoid claiming that every visible component is untouched Guru-period fabric without architectural survey.
ਕਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਿਆਰੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇੱਟ-ਚੂਨਾ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਬਣਤਰੀ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਿਨਾਂ-ਛੂਹਿਆ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ।
बाद में दोबारा बने कई स्थलों के विपरीत, मानक विश्वकोश यहाँ ईंट-चूने की ऐतिहासिक इमारत को आज भी खड़ी बताता है। फिर भी पोथी को स्थापत्य सर्वेक्षण के बिना यह दावा नहीं करना चाहिए कि दिखने वाला हर हिस्सा गुरु-कालीन अछूता निर्माण है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Guru Hargobind period: Naulakkha Bagh serves as a place of meditation/rest for Guru Hargobind Sahib Ji. • Young Har Rai period: The flower incident and Guru Hargobind Sahib Ji’s lesson of care are associated with this garden. • Guru Har Rai period: The Kiratpur medicinal/herbal-service and teaching tradition develops in the Guru’s wider institutional environment. • Present: The historical gurdwara remains an active Kiratpur shrine with old masonry fabric described in standard reference literature.
• ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਕਾਲ: ਨੌਲੱਖਾ ਬਾਗ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਈ ਭਗਤੀ/ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। • ਬਾਲ ਹਰਿ ਰਾਇ ਕਾਲ: ਫੁੱਲ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸਬਕ ਇਸ ਬਾਗ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। • ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਕਾਲ: ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਦਵਾਈ/ਜੜੀ-ਬੂਟੀ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਵਾਇਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੁਰਾਣੀ ਚਿਣਾਈ ਬਣਤਰ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਕੀਰਤਪੁਰ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• गुरु हरगोबिंद काल: नौलक्खा बाग गुरु हरगोबिंद साहिब जी के ध्यान और विश्राम का स्थान रहा। • बालक हर राय का काल: फूल वाला प्रसंग और गुरु हरगोबिंद साहिब जी की सावधानी की शिक्षा इसी बाग से जुड़े हैं। • गुरु हर राय काल: कीरतपुर की जड़ी-बूटी सेवा और शिक्षा परंपरा गुरु के व्यापक संस्थागत परिवेश में विकसित होती है। • वर्तमान: यह ऐतिहासिक गुरुद्वारा कीरतपुर का सक्रिय स्थल है, जिसकी पुरानी चिनाई का वर्णन मानक संदर्भ साहित्य में मिलता है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-301 - Shish Mahal Sahib, Kiratpur
• HG-302 - Takht Kot Sahib, Kiratpur
• HG-303 - Damdama Sahib, Kiratpur
• HG-304 - Chubachcha Sahib, Kiratpur
• HG-305 - Bunga Sahib / Chubachcha Sahib, Bunga
• Future Guru Hargobind collection - cross-link HG-329, no duplicate
• HG-301 - ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ
• HG-302 - ਤਖ਼ਤ ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ
• HG-303 - ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ
• HG-304 - ਚੁਬੱਚਾ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ
• HG-305 - ਬੁੰਗਾ ਸਾਹਿਬ / ਚੁਬੱਚਾ ਸਾਹਿਬ, ਬੁੰਗਾ
• ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸੰਗ੍ਰਹਿ - HG-329 ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਸ-ਲਿੰਕ, ਕੋਈ ਦੁਹਰਾ ਨਹੀਂ
• HG-301 - शीश महल साहिब, कीरतपुर
• HG-302 - तख़्त कोट साहिब, कीरतपुर
• HG-303 - दमदमा साहिब, कीरतपुर
• HG-304 - चुबच्चा साहिब, कीरतपुर
• HG-305 - बुंगा साहिब व चुबच्चा साहिब, बुंगा
• भविष्य का गुरु हरगोबिंद संग्रह - HG-329 से क्रॉस-लिंक, कोई नक़ल नहीं
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
This site should be highlighted as a formative-life and historic-fabric location. Medical/herbal traditions must be described historically, without implying that the shrine or its traditions provide medical treatment today.
ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਾੜਤੀ-ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਈ/ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਅਸਥਾਨ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅੱਜ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
इस स्थल को जीवन गढ़ने वाले प्रसंग और ऐतिहासिक निर्माण के स्थान के रूप में उभारा जाना चाहिए। चिकित्सा व जड़ी-बूटी परंपराओं का वर्णन ऐतिहासिक रूप में हो, इस संकेत के बिना कि गुरुद्वारा या उसकी परंपराएँ आज कोई चिकित्सा उपचार देती हैं।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• The flower incident is preserved in The Sikh Encyclopedia and can be presented as established Sikh historical tradition.
• Dara Shikoh treatment narratives vary in detail. Pothi should state that Sikh tradition remembers Guru Har Rai Sahib Ji’s medicinal assistance, not make a clinical cure claim.
• ਫੁੱਲ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦ ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਵਾਇਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਾਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ।
• फूल वाला प्रसंग सिख विश्वकोश में सुरक्षित है और इसे स्थापित सिख ऐतिहासिक परंपरा के रूप में प्रस्तुत किया जा सकता है।
• दारा शिकोह के इलाज से जुड़े वृत्तांतों का ब्योरा अलग-अलग है। पोथी को यह कहना चाहिए कि सिख परंपरा गुरु हर राय साहिब जी की औषधीय सहायता को याद करती है, न कि किसी चिकित्सकीय इलाज का दावा करना चाहिए।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. The Sikh Encyclopedia - Kiratpur Sahib - https://www.thesikhencyclopedia.com/kiratpur-sahib/2. HistoricalGurudwaras - Harimandir Sahib, Kiratpur Sahib - https://www.historicalgurudwaras.com/GurudwaraDetail.aspx?gid=82763. SGPC - Sri Guru Har Rai Ji - https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-har-rai-sahib/