HG-332
Gurdwara Sri Bala Sahib, Delhiਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਦਿੱਲੀGurdwara Sri Bala Sahib, Delhi
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਦਿੱਲੀ
New Delhi, Delhi, Indiaਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤनई दिल्ली, दिल्ली, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Har Krishan Sahib Ji; Mata Sundari Ji; Mata Sahib Devan / Mata Sahib Kaur Ji; Sardar Baghel Singhਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ / ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ; ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘगुरु हर कृष्ण साहिब जी; माता सुंदरी जी; माता साहिब देवां व माता साहिब कौर जी; सरदार बघेल सिंह
- Periodਸਮਾਂकाल
- 1664 cremation; 1783 larger gurdwara; present principal building 19551664 ਅੰਗੀਠਾ; 1783 ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ 19551664 अंतिम संस्कार; 1783 बड़ा गुरुद्वारा; वर्तमान मुख्य इमारत 1955
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Cremation / memorial / major historical gurdwaraਅੰਗੀਠਾ · ਯਾਦਗਾਰ · ਵੱਡਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾअंतिम संस्कार · स्मारक · बड़ा ऐतिहासिक गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical gurdwara under DSGMC; also contains memorials connected with Mata Sundari Ji and Mata Sahib Kaur Ji.ਡੀ.ਐਸ.ਜੀ.ਐਮ.ਸੀ. ਅਧੀਨ ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਵੀ ਹਨ।डीएसजीएमसी के अधीन सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा; यहाँ माता सुंदरी जी और माता साहिब कौर जी से जुड़े स्मारक भी हैं।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Exact current entrance pin pending Pothi map verification; official DSGMC contact records identify Gurdwara Bala Sahib as an active Delhi historical gurdwara.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Bala Sahib marks the Yamuna-bank location where Guru Har Krishan Sahib Ji was cremated after his death in Delhi in 1664. The river has since changed course, but the historical site remains one of the central memorials of the Eighth Guru.
ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਜਮੁਨਾ-ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 1664 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅੰਗੀਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਰਿਆ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
बाला साहिब यमुना तट के उस स्थान को चिह्नित करता है जहाँ 1664 में दिल्ली में देहांत के बाद गुरु हर कृष्ण साहिब जी का अंतिम संस्कार हुआ था। नदी ने तब से अपनी धारा बदल ली है, पर यह ऐतिहासिक स्थल आठवें गुरु के केंद्रीय स्मारकों में से एक बना हुआ है।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
This is the principal joti-jot/cremation memorial for Guru Har Krishan Sahib Ji and the natural closing site of his life chronology. It also became a wider Sikh memorial landscape through the later cremations of Mata Sundari Ji and Mata Sahib Kaur Ji.
ਇਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ/ਅੰਗੀਠਾ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸਮਾਪਤੀ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅੰਗੀਠਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।
यह गुरु हर कृष्ण साहिब जी का प्रमुख जोती जोत व अंतिम संस्कार स्मारक है और उनके जीवन कालक्रम का स्वाभाविक समापन स्थल है। आगे चलकर माता सुंदरी जी और माता साहिब कौर जी के अंतिम संस्कारों से यह व्यापक सिख स्मारक भूमि भी बन गया।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The Sikh Encyclopedia identifies Bala Sahib, near Sunlight Colony on Delhi’s Outer Ring Road, as the site where Guru Har Krishan Sahib Ji was cremated.
The site stood on the bank of the Yamuna in the seventeenth century. The river has since shifted, so the modern landscape should not be interpreted by assuming the current river line matches the Guru-period geography.
A simple memorial existed before Sardar Baghel Singh established a larger gurdwara in 1783.
The present principal building was constructed in 1955. Memorials for Mata Sahib Kaur Ji and Mata Sundari Ji are also preserved within the complex.
ਦ ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਊਟਰ ਰਿੰਗ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਨਲਾਈਟ ਕਾਲੋਨੀ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅੰਗੀਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੀ। ਦਰਿਆ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਖਿਸਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰਿਆ-ਰੇਖਾ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ 1783 ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਯਾਦਗਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ 1955 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਵੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
सिख विश्वकोश दिल्ली के बाहरी रिंग रोड पर सनलाइट कॉलोनी के पास स्थित बाला साहिब को उस स्थल के रूप में पहचानता है जहाँ गुरु हर कृष्ण साहिब जी का अंतिम संस्कार हुआ।
सत्रहवीं सदी में यह स्थल यमुना के किनारे पर था। नदी तब से खिसक चुकी है, इसलिए आज के भूदृश्य को यह मानकर नहीं समझना चाहिए कि नदी की वर्तमान रेखा गुरु-कालीन भूगोल से मेल खाती है।
सरदार बघेल सिंह द्वारा 1783 में बड़ा गुरुद्वारा स्थापित करने से पहले यहाँ एक साधारण स्मारक था।
वर्तमान मुख्य इमारत 1955 में बनी। परिसर के भीतर माता साहिब कौर जी और माता सुंदरी जी के स्मारक भी सुरक्षित हैं।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
After Guru Har Krishan Sahib Ji’s death in Delhi in 1664, his body was cremated at this Yamuna-bank site, later commemorated as Gurdwara Bala Sahib.
1664 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਸ ਜਮੁਨਾ-ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਅੰਗੀਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ।
1664 में दिल्ली में गुरु हर कृष्ण साहिब जी के देहांत के बाद यमुना तट के इस स्थल पर उनका अंतिम संस्कार हुआ, जिसकी स्मृति में आगे चलकर गुरुद्वारा बाला साहिब बना।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Har Krishan Sahib Ji; Mata Krishan Kaur Ji and Guru household; Mata Sundari Ji; Mata Sahib Kaur Ji; Sardar Baghel Singh.
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ; ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ; ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ।
गुरु हर कृष्ण साहिब जी; माता कृष्ण कौर जी और गुरु परिवार; माता सुंदरी जी; माता साहिब कौर जी; सरदार बघेल सिंह।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Main congregational hall and sanctum.
• Angitha / memorial associated with Mata Sahib Kaur Ji.
• Separate memorial associated with Mata Sundari Ji.
• Historic cremation landscape whose relationship to the Yamuna changed as the river shifted course.
• ਮੁੱਖ ਸੰਗਤੀ ਹਾਲ ਅਤੇ ਸੰਤ-ਅਸਥਾਨ।
• ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅੰਗੀਠਾ / ਯਾਦਗਾਰ।
• ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵੱਖਰੀ ਯਾਦਗਾਰ।
• ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਗੀਠਾ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਿਸ ਦਾ ਜਮੁਨਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਰਾਹ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ।
• मुख्य दीवान हॉल और गर्भगृह।
• माता साहिब कौर जी से जुड़ा अंगीठा व स्मारक।
• माता सुंदरी जी से जुड़ा अलग स्मारक।
• ऐतिहासिक अंतिम संस्कार भूदृश्य, जिसका यमुना से संबंध नदी की धारा बदलने के साथ बदल गया।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The original sacred layer is the 1664 cremation ground beside the then-course of the Yamuna. The present gurdwara building dates to 1955, following earlier memorial and 1783 gurdwara phases.
ਮੂਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਤ 1664 ਦਾ ਅੰਗੀਠਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਉਦੋਂ ਦੇ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਰਾਹ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ 1955 ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ 1783 ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੜਾਵਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬਣੀ।
मूल पवित्र परत 1664 की वह अंतिम संस्कार भूमि है जो उस समय की यमुना की धारा के किनारे थी। वर्तमान गुरुद्वारा इमारत 1955 की है, जो पहले के स्मारक और 1783 के गुरुद्वारा चरणों के बाद बनी।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1664: Guru Har Krishan Sahib Ji dies in Delhi and is cremated at the Yamuna-bank site now commemorated by Bala Sahib. • 1783: Sardar Baghel Singh establishes a larger gurdwara at the historical site. • 18th century: Mata Sahib Kaur Ji and Mata Sundari Ji are also commemorated in the site’s memorial landscape. • 1955: Present principal Bala Sahib building is constructed.
• 1664: ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਗੀਠਾ ਉਸ ਜਮੁਨਾ-ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। • 1783: ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। • 18ਵੀਂ ਸਦੀ: ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 1955: ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• 1664: गुरु हर कृष्ण साहिब जी का दिल्ली में देहांत होता है और यमुना तट के उस स्थल पर अंतिम संस्कार होता है जिसकी स्मृति आज बाला साहिब है। • 1783: सरदार बघेल सिंह ऐतिहासिक स्थल पर बड़ा गुरुद्वारा स्थापित करते हैं। • 18वीं सदी: माता साहिब कौर जी और माता सुंदरी जी की स्मृतियाँ भी इस स्थल की स्मारक भूमि में जुड़ती हैं। • 1955: वर्तमान मुख्य बाला साहिब इमारत बनती है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-331 - Bangla Sahib, Delhi
• HG-095 - Patalpuri Sahib, Kiratpur (ashes later immersed in Sutlej; cross-link only)
• Future Guru Gobind Singh family-history cross-links for Mata Sundari Ji and Mata Sahib Kaur Ji
• HG-331 · ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਦਿੱਲੀ
• HG-095 · ਪਾਤਾਲਪੁਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀਆਂ ਸਤਲੁਜ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ; ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਾਸ-ਲਿੰਕ)
• ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਕ੍ਰਾਸ-ਲਿੰਕ
• HG-331 - बंगला साहिब, दिल्ली
• HG-095 - पातालपुरी साहिब, कीरतपुर (अस्थियाँ बाद में सतलुज में प्रवाहित; केवल क्रॉस-लिंक)
• माता सुंदरी जी और माता साहिब कौर जी के लिए भविष्य के गुरु गोबिंद सिंह पारिवारिक-इतिहास क्रॉस-लिंक
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Bala Sahib is an active historical gurdwara and memorial complex. Pothi should clearly distinguish the 1664 cremation location from the 1955 visible building and should note that the Yamuna’s course has changed.
ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ 1664 ਦੇ ਅੰਗੀਠਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ 1955 ਦੀ ਦਿਸਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਮੁਨਾ ਦਾ ਰਾਹ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ।
बाला साहिब एक सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा और स्मारक परिसर है। पोथी को 1664 के अंतिम संस्कार स्थल और 1955 की दिखने वाली इमारत में स्पष्ट अंतर करना चाहिए और यह भी बताना चाहिए कि यमुना की धारा बदल चुकी है।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• DSGMC and Sikh reference works use 30 March 1664 for Guru Har Krishan Sahib Ji’s death, while some modern shrine directories convert the traditional date differently. Pothi should not silently collapse these calendar differences.
• The name “Bala Sahib” is linked in Sikh historical literature with the Guru’s popular remembrance as Bala Pir, the young spiritual guide.
• ਡੀ.ਐਸ.ਜੀ.ਐਮ.ਸੀ. ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਲਈ 30 ਮਾਰਚ 1664 ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਥਾਨ-ਸੂਚੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੈਲੰਡਰ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਇੱਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
• "ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ" ਨਾਮ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਲਾ ਪੀਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰਹਿਬਰ, ਵਜੋਂ ਲੋਕ-ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• डीएसजीएमसी और सिख संदर्भ ग्रंथ गुरु हर कृष्ण साहिब जी के देहांत के लिए 30 मार्च 1664 का प्रयोग करते हैं, जबकि कुछ आधुनिक गुरुद्वारा निर्देशिकाएँ परंपरागत तिथि का रूपांतरण अलग ढंग से करती हैं। पोथी को कैलेंडर के इन अंतरों को चुपचाप एक नहीं कर देना चाहिए।
• सिख ऐतिहासिक साहित्य में "बाला साहिब" नाम को गुरु जी की बाला पीर, यानी बाल आध्यात्मिक मार्गदर्शक, के रूप में लोकप्रिय स्मृति से जोड़ा जाता है।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. The Sikh Encyclopedia - Delhi, Bala Sahib section - https://www.thesikhencyclopedia.com/delhi/2. DSGMC - Sri Guru Har Krishan Ji - https://www.dsgmc.in/DharmParchar/SriGuruHarKrishanJi3. DSGMC - Contact / active historical gurdwara listing - https://www.dsgmc.in/Home/Contact4. HistoricalGurudwaras - Guru Har Krishan Sahib Ji sites - https://www.historicalgurudwaras.com/GuruRelated.aspx?id=8