HG-433
Gurdwara Jand Sahib, Virewala Kalariਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ, ਵੀਰੇਵਾਲਾ ਕਲਾਰੀGurdwara Jand Sahib, Virewala Kalari
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ, ਵੀਰੇਵਾਲਾ ਕਲਾਰੀ
Faridkot, Punjab, Indiaਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤफरीदकोट, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Gobind Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Gobind Singh Ji Malwa travels; exact sequence source-dependentਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਯਾਤਰਾ; ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਸਰੋਤ-ਨਿਰਭਰगुरु गोबिंद सिंह जी की मालवा यात्राएँ; सटीक क्रम स्रोत पर निर्भर
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Historical gurdwara with present building constructed in the 1970s according to the standard reference; exact current management/access requires local verification.ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਗਈ; ਸਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ/ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ऐतिहासिक गुरुद्वारा, जिसकी वर्तमान इमारत मानक संदर्भ के अनुसार 1970 के दशक में बनी; सटीक वर्तमान प्रबंध · पहुँच के लिए स्थानीय सत्यापन आवश्यक है।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact entrance-pin verification before app publication.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Jand Sahib at Virewala Kalari marks a remembered forest rest by Guru Gobind Singh Ji during his Malwa travels and has a clearly documented modern shrine complex.
ਵਿਰੇਵਾਲਾ ਕਲਾਰੀ ਵਿਖੇ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜੰਗਲ-ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਜ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਥਾਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ।
विरेवाला कलारी का जंड साहिब गुरु गोबिंद सिंह जी की मालवा यात्राओं के दौरान वन में किए गए, स्मरण किए जाने वाले विश्राम को अंकित करता है, और उसका आधुनिक गुरुद्वारा परिसर स्पष्ट रूप से प्रलेखित है।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
Unlike a route-town mention, the standard source identifies a specific gurdwara, revenue locality, later construction history and named sacred landscape.
ਇੱਕ ਰਾਹ-ਕਸਬੇ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਿਆਰੀ ਸਰੋਤ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਮਾਲੀਆ ਇਲਾਕਾ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਦਿੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
मार्ग के किसी कस्बे के केवल उल्लेख से भिन्न, मानक स्रोत यहाँ एक विशिष्ट गुरुद्वारा, राजस्व इलाका, बाद का निर्माण इतिहास और नामित पवित्र भूदृश्य बताता है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The Sikh Encyclopedia identifies Gurdwara Jand Sahib within the revenue limits of Virewala Kalari and dedicates it to Guru Gobind Singh Ji. It says the forest-rest tradition comes from Malva Desh Ratan di Sakhi Pothi, which remembers the Guru resting beneath a ber tree. The later name Jand Sahib is explained by the abundance of jand trees in the area. The present building was constructed in the 1970s through kar seva associated with followers of Sant Gurmukh Singh. Pothi therefore grades the physical shrine strongly while retaining the precise rest episode as traditional source material.
ਦ ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵਿਰੇਵਾਲਾ ਕਲਾਰੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲੀਆ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲ-ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦਾ ਨਾਮ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੰਡ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਪੋਥੀ ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸਹੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
सिख विश्वकोश गुरुद्वारा जंड साहिब को विरेवाला कलारी की राजस्व सीमा के भीतर बताता है और उसे गुरु गोबिंद सिंह जी को समर्पित करता है। वह कहता है कि वन में विश्राम की परंपरा मालवा देश रतन दी साखी पोथी से आती है, जो गुरु जी का एक बेर वृक्ष के नीचे विश्राम करना स्मरण करती है। बाद का नाम जंड साहिब इस क्षेत्र में जंड वृक्षों की बहुतायत से समझाया जाता है। वर्तमान इमारत 1970 के दशक में संत गुरमुख सिंह के अनुयायियों से जुड़ी कार सेवा से बनी। इसलिए पोथी भौतिक गुरुद्वारे को मजबूत श्रेणी देती है, जबकि विश्राम के सटीक प्रसंग को पारंपरिक स्रोत सामग्री के रूप में ही रखती है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Gobind Singh Ji is traditionally remembered as resting in the Virewala forest landscape during his Malwa travels.
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿਰੇਵਾਲਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
परंपरा में गुरु गोबिंद सिंह जी को अपनी मालवा यात्राओं के दौरान विरेवाला के वन क्षेत्र में विश्राम करते हुए स्मरण किया जाता है।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Gobind Singh Ji; Sant Gurmukh Singh and followers in the later construction history; local sangat.
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ; ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ।
गुरु गोबिंद सिंह जी; बाद के निर्माण इतिहास में संत गुरमुख सिंह और उनके अनुयायी; स्थानीय संगत।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Walled compound and formal gateway in the standard description.
• Sanctum within a marble-floored hall.
• Lotus dome and separate/adjacent divan and langar facilities.
• 1970s kar-seva construction phase.
• ਮਿਆਰੀ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵਾਲਾ ਵਿਹੜਾ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ।
• ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ।
• ਕਮਲ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ/ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਸਹੂਲਤਾਂ।
• 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਉਸਾਰੀ ਪੜਾਅ।
• मानक वर्णन में चारदीवारी वाला अहाता और विधिवत प्रवेश द्वार।
• संगमरमर के फर्श वाले हॉल के भीतर गर्भगृह।
• कमल गुंबद और अलग · साथ लगती दीवान तथा लंगर की सुविधाएँ।
• 1970 के दशक का कार सेवा वाला निर्माण चरण।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The sacred forest/rest tradition predates the present complex. The standing building is explicitly twentieth century.
ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ/ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਪਰੰਪਰਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਖੜ੍ਹੀ ਇਮਾਰਤ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈ।
पवित्र वन · विश्राम की परंपरा वर्तमान परिसर से पहले की है। खड़ी हुई इमारत स्पष्ट रूप से बीसवीं सदी की है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Guru Gobind Singh Ji period: Traditional Malwa source associates the Guru with a forest rest at the site. • Later period: The locality becomes known as Jand Sahib, linked to the jand-tree landscape. • 1970s: Present gurdwara building constructed through kar seva. • Present: Historical shrine survives within Virewala Kalari revenue limits.
• ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਲਵਾ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਇਲਾਕਾ ਜੰਡ-ਰੁੱਖ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। • ਮੌਜੂਦਾ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਵਿਰੇਵਾਲਾ ਕਲਾਰੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲੀਆ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਾਇਮ ਹੈ।
• गुरु गोबिंद सिंह जी काल: पारंपरिक मालवा स्रोत गुरु जी को इस स्थान पर वन में किए विश्राम से जोड़ता है। • बाद का काल: यह इलाका जंड वृक्षों के भूदृश्य से जुड़कर जंड साहिब के नाम से जाना जाने लगता है। • 1970 का दशक: वर्तमान गुरुद्वारा इमारत कार सेवा से बनती है। • वर्तमान: ऐतिहासिक गुरुद्वारा विरेवाला कलारी की राजस्व सीमा के भीतर बचा हुआ है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-429 - Rameana and nearby Jaito/Muktsar route layer.
• Future Faridkot network research should not confuse this with other Jand Sahib records in Pakka Kalan, Lahili Kalan or Kotha Guru.
• Exact route order remains source-dependent.
• HG-429 · ਰਾਮੇਆਣਾ ਅਤੇ ਨੇੜਲੀ ਜੈਤੋ/ਮੁਕਤਸਰ ਰਾਹ ਪਰਤ।
• ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਖੋਜ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਲਾਂ, ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਜਾਂ ਕੋਠਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੋਰ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
• ਸਹੀ ਰਾਹ-ਕ੍ਰਮ ਸਰੋਤ-ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• HG-429, रामेआणा और निकट का जैतो · मुक्तसर मार्ग स्तर।
• फरीदकोट तंत्र पर भविष्य के शोध में इसे पक्का कलां, लहिली कलां या कोठा गुरु के अन्य जंड साहिब अभिलेखों से नहीं मिलाना चाहिए।
• सटीक मार्ग क्रम स्रोत पर निर्भर रहता है।
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Visitors can see the later gurdwara compound. Pothi should not describe the 1970s building as Guru-period fabric or the ber-tree story as independently documented chronology.
ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਹੜਾ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਜਾਂ ਬੇਰੀ-ਰੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਜ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
दर्शक बाद का गुरुद्वारा परिसर देख सकते हैं। पोथी को 1970 के दशक की इमारत को गुरु-कालीन इमारत नहीं कहना चाहिए, न ही बेर वृक्ष की कथा को स्वतंत्र रूप से प्रलेखित कालक्रम बताना चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• NEW PERMANENT RECORD HG-433.
• JAND NAME CONTROL: always display Virewala Kalari to distinguish this site from multiple unrelated Jand Sahib records.
• The forest-rest episode is source-attributed tradition; the physical shrine identity is stronger.
• ਨਵਾਂ ਸਥਾਈ ਰਿਕਾਰਡ HG-433।
• ਜੰਡ ਨਾਮ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਈ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰੇਵਾਲਾ ਕਲਾਰੀ ਦਿਖਾਓ।
• ਜੰਗਲ-ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਟਨਾ ਸਰੋਤ-ਹਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ; ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।
• नया स्थायी अभिलेख HG-433।
• जंड नाम नियंत्रण: इस स्थल को अनेक असंबंधित जंड साहिब अभिलेखों से अलग करने के लिए हमेशा विरेवाला कलारी दिखाएँ।
• वन में विश्राम का प्रसंग स्रोत से जुड़ी परंपरा है; भौतिक गुरुद्वारे की पहचान अधिक मजबूत है।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. The Sikh Encyclopedia - Gurdwara Jand Sahib Virewala - https://www.thesikhencyclopedia.com/jand-sahib-gurdwara-2/