HG-821

Gurdwara Bhai Daya Singh, Aurangabadਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਔਰੰਗਾਬਾਦGurdwara Bhai Daya Singh, Aurangabad

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ

Chhatrapati Sambhajinagar, Maharashtra, Indiaਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤछत्रपति संभाजीनगर, महाराष्ट्र, भारत

Guru Gobind Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी

Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Bhai Daya Singh Ji; Bhai Dharam Singh Ji; Guru Gobind Singh Ji through the Zafarnama mission; local Aurangabad sangatਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਸਥਾਨਕ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਸੰਗਤभाई दया सिंह जी; भाई धरम सिंह जी; ज़फ़रनामा मिशन के जरिए गुरु गोबिंद सिंह जी; स्थानीय औरंगाबाद संगत
Periodਸਮਾਂकाल: 1706 Zafarnama mission tradition/history; later local sangat; 1960s memorial-building phase1706 ਦੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ/ਇਤਿਹਾਸ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ; 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ-ਉਸਾਰੀ ਪੜਾਅ1706 की ज़फ़रनामा मिशन परंपरा · इतिहास; बाद की स्थानीय संगत; 1960 के दशक का स्मारक-निर्माण चरण
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Panj Pyara / Zafarnama-mission historical gurdwara; local Sikh sangat shrineਪੰਜ ਪਿਆਰੇ / ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ-ਮਿਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਅਸਥਾਨपंज प्यारा · ज़फ़रनामा-मिशन ऐतिहासिक गुरुद्वारा; स्थानीय सिख संगत स्थान
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: Historical gurdwara. Standard Sikh reference records a local committee, daily services and a scripture-reading class; exact 2026 management, access and opening practice remain to refresh.ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ। ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਪਾਠ ਕਲਾਸ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; 2026 ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹਾਲੇ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ।ऐतिहासिक गुरुद्वारा। मानक सिख संदर्भ एक स्थानीय कमेटी, नित्य सेवा और एक ग्रंथ-पाठ कक्षा दर्ज करता है; 2026 का सटीक प्रबंध, पहुँच और खुलने की व्यवस्था अभी ताज़ा की जानी है।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending exact public-entrance verification. Do not substitute a city-centre or generic Dhami Mohalla pin.

Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय

Gurdwara Bhai Daya Singh preserves the Aurangabad stage of the Zafarnama mission. The Sikh Encyclopedia records that Bhai Daya Singh stayed with a Sikh in Dhami Mohalla while attempting to deliver Guru Gobind Singh Ji’s letter to Emperor Aurangzeb, and that the house became a meeting place for the Guru’s disciples. A later gurdwara developed at the remembered place.

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪੱਤਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਧਾਮੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕੋਲ ਠਹਿਰੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਘਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਮਿਲਣ-ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ।

गुरुद्वारा भाई दया सिंह ज़फ़रनामा मिशन के औरंगाबाद चरण को सहेजता है। सिख विश्वकोश दर्ज करता है कि गुरु गोबिंद सिंह जी का पत्र बादशाह औरंगज़ेब तक पहुँचाने का प्रयास करते समय भाई दया सिंह धामी मोहल्ला में एक सिख के यहाँ ठहरे थे, और वह घर गुरु जी के शिष्यों के मिलने का स्थान बन गया। उसी स्मरण किए गए स्थान पर बाद में एक गुरुद्वारा विकसित हुआ।

Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है

This site passes the Phase 4 gate because the evidence is much more specific than a travel-town mention. The standard reference names the historical figure, identifies the house-based sangat setting, gives the locality as Dhami Mohalla, names the resulting gurdwara, describes its 1960s rebuilding, and records local committee management. Those elements establish a traceable historical institution even though the exact modern entrance still needs field verification.

ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਪੜਾਅ 4 ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਪਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਬੂਤ ਕਿਸੇ ਯਾਤਰਾ-ਕਸਬੇ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਾਸ ਹੈ। ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਸਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਘਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਗਤ ਸੈਟਿੰਗ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਲਾਕਾ ਧਾਮੀ ਮੁਹੱਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਬਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਇੱਕ ਲੱਭਣ-ਯੋਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਹਾਲੇ ਖੇਤਰੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।

यह स्थल चरण 4 की कसौटी इसलिए पार करता है क्योंकि साक्ष्य किसी यात्रा-नगर के उल्लेख से कहीं अधिक विशिष्ट है। मानक संदर्भ ऐतिहासिक व्यक्ति का नाम लेता है, घर-आधारित संगत की स्थिति की पहचान करता है, इलाके के रूप में धामी मोहल्ला देता है, बनने वाले गुरुद्वारे का नाम लेता है, 1960 के दशक के उसके पुनर्निर्माण का वर्णन करता है, और स्थानीय कमेटी के प्रबंध को दर्ज करता है। ये तत्व एक खोजी जा सकने वाली ऐतिहासिक संस्था स्थापित करते हैं, भले ही सटीक आधुनिक प्रवेश-द्वार के लिए अब भी क्षेत्रीय सत्यापन चाहिए।

Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास

In the Zafarnama mission, Guru Gobind Singh Ji sent Bhai Daya Singh and Bhai Dharam Singh toward the Deccan with the letter addressed to Emperor Aurangzeb. Standard Sikh reference literature places the pair at Aurangabad on their way toward Ahmadnagar. Access to the emperor proved difficult. Bhai Dharam Singh returned for further instructions while Bhai Daya Singh remained engaged with the mission and later returned to Aurangabad.

The Sikh Encyclopedia states that Bhai Daya Singh stayed with a Sikh in Dhami Mohalla. That house subsequently became a meeting place for followers of the Guru and the location came to be known as Gurdwara Bhai Daya Singh. The same reference dates the present/reference building to construction by the local sangat in the 1960s. Pothi therefore separates the early-eighteenth-century sojourn and house-sangat layer from the twentieth-century standing architecture.

The current Maharashtra district administration uses the name Chhatrapati Sambhajinagar. Pothi should nevertheless keep Aurangabad prominent in historical search aliases because the Zafarnama episode, older scholarship and the gurdwara’s standard reference entry use Aurangabad.

ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਨਾਂ ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ-ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਔਖੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਹੋਰ ਹਦਾਇਤਾਂ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ, ਜਦਕਿ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਪਰਤੇ।

ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕੋਲ ਠਹਿਰੇ। ਉਹ ਘਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਮਿਲਣ-ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਉਹੀ ਹਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦਾ/ਹਵਾਲਾ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੋਥੀ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਠਹਿਰਾਅ ਅਤੇ ਘਰ-ਸੰਗਤ ਪਰਤ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਵਾਸਤੂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮੌਜੂਦਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ ਨਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ-ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ-ਇੰਦਰਾਜ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

ज़फ़रनामा मिशन में गुरु गोबिंद सिंह जी ने बादशाह औरंगज़ेब को संबोधित पत्र के साथ भाई दया सिंह और भाई धरम सिंह को दक्कन की ओर भेजा। मानक सिख संदर्भ साहित्य इस जोड़ी को अहमदनगर की ओर जाते हुए औरंगाबाद में रखता है। बादशाह तक पहुँचना कठिन साबित हुआ। भाई धरम सिंह आगे के आदेश लेने लौट गए, जबकि भाई दया सिंह मिशन में लगे रहे और बाद में औरंगाबाद लौटे।

सिख विश्वकोश बताता है कि भाई दया सिंह धामी मोहल्ला में एक सिख के यहाँ ठहरे। वह घर आगे चलकर गुरु जी के अनुयायियों के मिलने का स्थान बन गया और वह अवस्थिति गुरुद्वारा भाई दया सिंह के नाम से जानी जाने लगी। वही संदर्भ वर्तमान · संदर्भित इमारत का निर्माण 1960 के दशक में स्थानीय संगत द्वारा बताता है। इसलिए पोथी अठारहवीं सदी के आरंभ के प्रवास और घर-संगत वाली परत को बीसवीं सदी की खड़ी वास्तुकला से अलग रखती है।

वर्तमान महाराष्ट्र जिला प्रशासन छत्रपति संभाजीनगर नाम का उपयोग करता है। फिर भी पोथी को ऐतिहासिक खोज-उपनामों में औरंगाबाद को प्रमुख रखना चाहिए, क्योंकि ज़फ़रनामा प्रसंग, पुरानी विद्वत्ता और गुरुद्वारे की मानक संदर्भ प्रविष्टि औरंगाबाद का ही उपयोग करती हैं।

What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ

Bhai Daya Singh Ji stayed with a Sikh household in Aurangabad during the Zafarnama mission. The remembered house became a congregation point and later a dedicated gurdwara bearing his name.

ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਠਹਿਰੇ। ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਘਰ ਇੱਕ ਇਕੱਠ-ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ज़फ़रनामा मिशन के दौरान भाई दया सिंह जी औरंगाबाद में एक सिख परिवार के यहाँ ठहरे। वह स्मरण किया गया घर संगत के जुटने का स्थान बना और बाद में उनके नाम पर एक समर्पित गुरुद्वारा बना।

Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ

Bhai Daya Singh Ji; Bhai Dharam Singh Ji; Guru Gobind Singh Ji through the Zafarnama mission; Emperor Aurangzeb as the recipient of the letter in the wider chronology; the unnamed Sikh host family and later Aurangabad sangat.

ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਵੱਡੇ ਸਮਾਂ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ; ਬੇਨਾਮ ਸਿੱਖ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਸੰਗਤ।

भाई दया सिंह जी; भाई धरम सिंह जी; ज़फ़रनामा मिशन के जरिए गुरु गोबिंद सिंह जी; व्यापक कालक्रम में पत्र पाने वाले के रूप में बादशाह औरंगज़ेब; अनाम सिख मेजबान परिवार और बाद की औरंगाबाद संगत।

Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ

• Historic house / sangat tradition in Dhami Mohalla.

• Dedicated Gurdwara Bhai Daya Singh identity preserved in standard Sikh reference literature.

• Present/reference building described as constructed by the local sangat in the 1960s.

• Local committee, morning/evening services and scripture-reading instruction recorded in the standard reference.

• ਧਾਮੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਰ / ਸੰਗਤ ਪਰੰਪਰਾ।

• ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਪਛਾਣ।

• ਮੌਜੂਦਾ/ਹਵਾਲਾ ਇਮਾਰਤ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ।

• ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ, ਸਵੇਰ/ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਪਾਠ ਸਿੱਖਿਆ।

• धामी मोहल्ला में ऐतिहासिक घर · संगत परंपरा।

• मानक सिख संदर्भ साहित्य में सहेजी गई समर्पित गुरुद्वारा भाई दया सिंह पहचान।

• वर्तमान · संदर्भित इमारत 1960 के दशक में स्थानीय संगत द्वारा बनाई गई बताई जाती है।

• मानक संदर्भ में स्थानीय कमेटी, प्रातः · सायं सेवा और ग्रंथ-पाठ की शिक्षा दर्ज है।

Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत

The sacred-historical association belongs to the house and locality where Bhai Daya Singh stayed and where a Sikh meeting place developed. The standing/reference gurdwara is a twentieth-century memorial building and must not be described as 1706 fabric. A field audit should confirm whether the present complex occupies the same parcel or represents a later nearby rebuilding before Pothi labels parcel continuity as exact.

ਪਵਿੱਤਰ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧ ਉਸ ਘਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਮਿਲਣ-ਸਥਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਖੜ੍ਹਾ/ਹਵਾਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 1706 ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪੋਥੀ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਮੀਨ-ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੂਹ ਉਸੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਹੈ।

पवित्र-ऐतिहासिक संबंध उस घर और इलाके से है जहाँ भाई दया सिंह ठहरे थे और जहाँ सिखों के मिलने का स्थान विकसित हुआ। खड़ा · संदर्भित गुरुद्वारा बीसवीं सदी की स्मारक इमारत है और उसे 1706 का अवशेष नहीं कहा जाना चाहिए। पोथी भूखंड-निरंतरता को सटीक कहे, इससे पहले किसी क्षेत्रीय ऑडिट को यह पुष्टि करनी चाहिए कि वर्तमान परिसर उसी भूखंड पर है या वह बाद में पास कहीं बना पुनर्निर्माण है।

Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा

• 1706, Sikh historical tradition: Guru Gobind Singh Ji sends Bhai Daya Singh and Bhai Dharam Singh toward the Deccan with the Zafarnama; Aurangabad forms part of the mission route. • Mission period: Bhai Daya Singh stays with a Sikh in Dhami Mohalla; the house becomes a meeting place for the Guru’s disciples. • Later period: A dedicated gurdwara develops at the remembered place and bears Bhai Daya Singh Ji’s name. • 1960s: The local sangat constructs the present/reference gurdwara building according to The Sikh Encyclopedia. • 2026 Pothi status: HG-821 admitted; exact entrance, current committee and parcel-continuity verification remain Pending.

• 1706, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੇਜਦੇ ਹਨ; ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਮਿਸ਼ਨ-ਰਾਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। • ਮਿਸ਼ਨ ਕਾਲ: ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕੋਲ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ; ਘਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਮਿਲਣ-ਸਥਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਾਲ: ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। • 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਮੌਜੂਦਾ/ਹਵਾਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। • 2026 ਪੋਥੀ ਸਥਿਤੀ: HG-821 ਸਵੀਕਾਰ; ਸਹੀ ਦਾਖਲਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ-ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਬਾਕੀ।

• 1706, सिख ऐतिहासिक परंपरा: गुरु गोबिंद सिंह जी ज़फ़रनामा के साथ भाई दया सिंह और भाई धरम सिंह को दक्कन की ओर भेजते हैं; औरंगाबाद मिशन मार्ग का हिस्सा बनता है। • मिशन काल: भाई दया सिंह धामी मोहल्ला में एक सिख के यहाँ ठहरते हैं; वह घर गुरु जी के शिष्यों के मिलने का स्थान बन जाता है। • बाद का काल: स्मरण किए गए स्थान पर एक समर्पित गुरुद्वारा विकसित होता है और भाई दया सिंह जी का नाम धारण करता है। • 1960 का दशक: सिख विश्वकोश के अनुसार स्थानीय संगत वर्तमान · संदर्भित गुरुद्वारा इमारत बनाती है। • 2026 पोथी स्थिति: HG-821 स्वीकृत; सटीक प्रवेश-द्वार, वर्तमान कमेटी और भूखंड-निरंतरता का सत्यापन लंबित है।

Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ

• Guru Gobind Singh Ji and the Zafarnama mission.

• Bhai Daya Singh Ji and Bhai Dharam Singh Ji Panj Pyare biographies.

• HG-461 Angitha Bhai Daya Singh Ji Ate Bhai Dharam Singh Ji, Nanded: later cremation memorial; separate physical site.

• HG-005 Takht Sachkhand Sri Hazur Sahib, Nanded: later Guru Gobind Singh Ji final-period anchor.

• Do not merge HG-821 with generic Aurangabad or Hyderabad Sikh-community institutions.

• ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਮਿਸ਼ਨ।

• ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਜੀਵਨੀਆਂ।

• HG-461 ਅੰਗੀਠਾ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਨਾਂਦੇੜ: ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਯਾਦਗਾਰ; ਵੱਖਰਾ ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ।

• HG-005 ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਨਾਂਦੇੜ: ਬਾਅਦ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ-ਕਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ।

• HG-821 ਨੂੰ ਆਮ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜਾਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਿੱਖ-ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲਾਓ।

• गुरु गोबिंद सिंह जी और ज़फ़रनामा मिशन।

• भाई दया सिंह जी और भाई धरम सिंह जी की पंज प्यारे जीवनियाँ।

• HG-461 अंगीठा भाई दया सिंह जी अते भाई धरम सिंह जी, नांदेड़: बाद का अंत्येष्टि स्मारक; अलग भौतिक-स्थल।

• HG-005 तख्त सचखंड श्री हजूर साहिब, नांदेड़: गुरु गोबिंद सिंह जी के अंतिम काल का बाद का आधार।

• HG-821 को औरंगाबाद या हैदराबाद की सामान्य सिख-समुदाय संस्थाओं के साथ न मिलाएँ।

Verified Relics / Manuscripts / Weaponsਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ / ਖਰੜੇ / ਸ਼ਸਤਰप्रमाणित निशानियाँ / पांडुलिपियाँ / शस्त्र

No specific Guru-period or Bhai Daya Singh-period manuscript, weapon or portable relic is independently authenticated to HG-821 in this batch. The Institute of Sikh Studies separately reports that old Aurangabad Sikh shrines possessed manuscript copies of Guru Granth Sahib, but it does not prove that the manuscript belonged to this exact Dhami Mohalla gurdwara. Keep that as a city-level provenance lead until catalogue or custody evidence resolves it.

ਇਸ ਬੈਚ ਵਿੱਚ HG-821 ਨਾਲ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਜਾਂ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ-ਕਾਲ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, ਸ਼ਸਤਰ ਜਾਂ ਚੁੱਕਣ-ਯੋਗ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਇਸੇ ਧਾਮੀ ਮੁਹੱਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ-ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ-ਸੂਹ ਵਜੋਂ ਰੱਖੋ ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਚੀ ਜਾਂ ਹਿਰਾਸਤੀ ਸਬੂਤ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਨਾ ਕਰੇ।

इस बैच में HG-821 से जुड़ी कोई विशिष्ट गुरु-कालीन या भाई दया सिंह के काल की पांडुलिपि, शस्त्र या चल अवशेष स्वतंत्र रूप से प्रमाणित नहीं है। सिख अध्ययन संस्थान (Institute of Sikh Studies) अलग से बताता है कि औरंगाबाद के पुराने सिख स्थानों के पास गुरु ग्रंथ साहिब की हस्तलिखित प्रतियाँ थीं, पर इससे यह सिद्ध नहीं होता कि वह पांडुलिपि इसी धामी मोहल्ला गुरुद्वारे की थी। जब तक सूची या संरक्षा-साक्ष्य इसे न सुलझा दे, इसे शहर-स्तरीय उद्भव-सुराग के रूप में ही रखा जाए।

Access / Managementਪਹੁੰਚ / ਪ੍ਰਬੰਧपहुँच / प्रबंध

The Sikh Encyclopedia records local committee management and regular services, but those details are source-era institutional information. Before app navigation, Pothi should verify the exact entrance, current committee, worship schedule and whether the old Dhami Mohalla parcel and standing gurdwara are continuous.

ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਸ੍ਰੋਤ-ਕਾਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਨ। ਐਪ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਾਖਲਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਕਮੇਟੀ, ਪੂਜਾ-ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਧਾਮੀ ਮੁਹੱਲਾ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

सिख विश्वकोश स्थानीय कमेटी के प्रबंध और नियमित सेवा को दर्ज करता है, पर ये विवरण स्रोत-काल की संस्थागत जानकारी हैं। ऐप में नेविगेशन देने से पहले पोथी को सटीक प्रवेश-द्वार, वर्तमान कमेटी, सेवा-समय और यह सत्यापित करना चाहिए कि पुराना धामी मोहल्ला भूखंड और खड़ा गुरुद्वारा एक ही हैं या नहीं।

What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं

Pothi may present HG-821 as a historical Bhai Daya Singh gurdwara in Aurangabad / Chhatrapati Sambhajinagar, but navigation should remain Pending until the present public entrance is independently confirmed.

ਪੋਥੀ HG-821 ਨੂੰ ਔਰੰਗਾਬਾਦ / ਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਾਕੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋਕ-ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

पोथी HG-821 को औरंगाबाद · छत्रपति संभाजीनगर में एक ऐतिहासिक भाई दया सिंह गुरुद्वारे के रूप में प्रस्तुत कर सकती है, पर जब तक वर्तमान सार्वजनिक प्रवेश-द्वार की स्वतंत्र पुष्टि न हो जाए, नेविगेशन लंबित ही रहना चाहिए।

Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद

• ZAFARNAMA CONTROL: the site is tied to Bhai Daya Singh’s mission, not to a direct Guru Gobind Singh physical visit to this parcel.

• BUILDING-DATE CONTROL: the standard reference places the present/reference construction in the 1960s.

• CITY-NAME CONTROL: retain Aurangabad as the canonical historical alias; add Chhatrapati Sambhajinagar as current official geography.

• MANUSCRIPT CONTROL: do not attach the generic old-Aurangabad manuscript claim to HG-821 without provenance.

• ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸਾਵਧਾਨੀ: ਅਸਥਾਨ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਭੌਤਿਕ ਆਮਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

• ਇਮਾਰਤ-ਤਾਰੀਖ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ: ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦਾ/ਹਵਾਲਾ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

• ਸ਼ਹਿਰ-ਨਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ: ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ-ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਰੱਖੋ; ਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਭੂਗੋਲ ਵਜੋਂ ਜੋੜੋ।

• ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸਾਵਧਾਨੀ: ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਿਨਾਂ ਆਮ ਪੁਰਾਣੇ-ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ HG-821 ਨਾਲ ਨਾ ਜੋੜੋ।

• ज़फ़रनामा नियंत्रण: यह स्थल भाई दया सिंह के मिशन से जुड़ा है, इस भूखंड पर गुरु गोबिंद सिंह जी की किसी सीधी भौतिक यात्रा से नहीं।

• इमारत-तिथि नियंत्रण: मानक संदर्भ वर्तमान · संदर्भित निर्माण को 1960 के दशक में रखता है।

• शहर-नाम नियंत्रण: औरंगाबाद को प्रामाणिक ऐतिहासिक उपनाम बनाए रखें; छत्रपति संभाजीनगर को वर्तमान आधिकारिक भूगोल के रूप में जोड़ें।

• पांडुलिपि नियंत्रण: पुराने औरंगाबाद के सामान्य पांडुलिपि दावे को उद्भव-प्रमाण के बिना HG-821 से न जोड़ें।

Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ

1. The Sikh Encyclopedia, “Aurangabad” - https://www.thesikhencyclopedia.com/aurangabad/
2. The Sikh Encyclopedia, “Daya Singh, Bhai” - https://www.thesikhencyclopedia.com/daya-singh-bhai/
3. Institute of Sikh Studies, Dr Balwant Singh Dhillon, “The Sikhs in the South” - https://www.sikhinstitute.org/the-sikhs-in-the-south.php
4. District Chhatrapati Sambhajinagar, Government of Maharashtra - https://chhatrapatisambhajinagar.maharashtra.gov.in/en/