Sakhi 215
Mata Gujri Ji, Strength in Sufferingਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤमाता गुजरी जी, दुख में शक्ति
Mata Gujri Ji lived through great hardship with faith and courage. She was the wife of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, the mother of Guru Gobind Singh Sahib Ji, and the grandmother of the Sahibzade.
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀਆਂ ਔਖਿਆਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਤਨੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਦਾਦੀ ਜੀ ਸਨ।
माता गुजरी जी ने बड़ी कठिनाइयों में भी विश्वास और साहस के साथ जीवन बिताया। वे गुरु तेग़ बहादुर साहिब जी की पत्नी, गुरु गोबिंद सिंह साहिब जी की माता, और साहिबज़ादों की दादी जी थीं।
The Sakhiਸਾਖੀसाखी
Mata Gujri Ji is one of the strongest women in Sikh history. She was the wife of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji and the mother of Guru Gobind Singh Sahib Ji. She lived through the martyrdom of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji and later helped guide the family through difficult times. After leaving Anandpur Sahib, Mata Gujri Ji was separated from Guru Gobind Singh Sahib Ji near the Sarsa River with the younger Sahibzade, Sahibzada Zorawar Singh Ji and Sahibzada Fateh Singh Ji. They were taken to Sirhind and kept in harsh conditions. Mata Gujri Ji comforted the Chhote Sahibzade and strengthened their faith. She reminded them of Vaheguru, the Guru’s path, and the dignity of Sikhi. Her courage was not loud. It was deep. She did not let fear break her spirit. She gave the younger Sahibzade courage when they were pressured to give up their faith. Mata Gujri Ji teaches that Sikh mothers and grandmothers carry spiritual strength across generations. They pass on faith, courage, discipline, and love for Vaheguru. For children, this sakhi teaches respect for elders. Sometimes an elder’s words can give courage when life feels hard. Mata Gujri Ji’s strength in suffering remains a light for the Panth.
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੜੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਰਾਹ, ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਡੂੰਘੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਤੋੜਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਭਰੋਸਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀਆਂ-ਨਾਨੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਰੂਹਾਨੀ ਤਾਕਤ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਰੋਸਾ, ਹਿੰਮਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਖੀ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਆਦਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਦੇ ਬੋਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਖੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਥ ਲਈ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਹੈ।
माता गुजरी जी सिख इतिहास की सबसे मज़बूत महिलाओं में से एक हैं। वे गुरु तेग़ बहादुर साहिब जी की पत्नी और गुरु गोबिंद सिंह साहिब जी की माता थीं। उन्होंने गुरु तेग़ बहादुर साहिब जी की शहादत को देखा और बाद में कठिन समय में परिवार को राह दिखाने में मदद की। आनंदपुर साहिब छोड़ने के बाद, माता गुजरी जी सरसा नदी के पास गुरु गोबिंद सिंह साहिब जी से बिछड़ गईं, और छोटे साहिबज़ादे, साहिबज़ादा ज़ोरावर सिंह जी और साहिबज़ादा फ़तिह सिंह जी उनके साथ थे। उन्हें सरहिंद ले जाया गया और बहुत कठोर परिस्थितियों में रखा गया। माता गुजरी जी ने छोटे साहिबज़ादों को हौसला दिया और उनके विश्वास को मज़बूत किया। उन्होंने उन्हें वाहिगुरु, गुरु के मार्ग, और सिखी की गरिमा की याद दिलाई। उनका साहस ऊँची आवाज़ वाला नहीं था। वह गहरा था। उन्होंने डर को अपना हौसला तोड़ने नहीं दिया। जब छोटे साहिबज़ादों पर अपना विश्वास छोड़ने का दबाव डाला गया, तब उन्होंने उन्हें साहस दिया। माता गुजरी जी सिखाती हैं कि सिख माताएँ और दादी-नानी पीढ़ी-दर-पीढ़ी आध्यात्मिक शक्ति लेकर चलती हैं। वे विश्वास, साहस, अनुशासन, और वाहिगुरु का प्रेम आगे पहुँचाती हैं। बच्चों के लिए, यह साखी बड़ों के आदर की शिक्षा देती है। कभी-कभी किसी बड़े के शब्द उस समय साहस दे सकते हैं जब जीवन कठिन लगता है। दुख में माता गुजरी जी की शक्ति आज भी पंथ के लिए एक प्रकाश है।
Moralਸਿੱਖਿਆशिक्षा
Faithful elders can give children great courage.
ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
विश्वास रखने वाले बड़े बच्चों को बड़ा साहस दे सकते हैं।
Life lessonਜੀਵਨ ਸਬਕजीवन सीख
Listen to the wisdom of elders who guide you toward truth, courage, and Vaheguru.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਨੂੰ ਸੁਣੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ, ਹਿੰਮਤ, ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
उन बड़ों की बुद्धिमानी को सुनो जो तुम्हें सच्चाई, साहस, और वाहिगुरु की ओर ले जाते हैं।
Gurbani connectionਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧगुरबाणी संबंध
This sakhi connects with Naam, Chardi Kala, family faith, courage, hukam, and trust in Vaheguru.
ਇਹ ਸਾਖੀ ਨਾਮ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇ, ਹਿੰਮਤ, ਹੁਕਮ, ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
यह साखी नाम, चढ़दी कला, परिवार के विश्वास, साहस, हुकम, और वाहिगुरु पर भरोसे से जुड़ती है।
Reflectਵਿਚਾਰविचार
Who in your family helps you remember courage and Vaheguru?
ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?
तुम्हारे परिवार में कौन तुम्हें साहस और वाहिगुरु को याद रखने में मदद करता है?
Questions & answersਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰप्रश्न उत्तर
Who was Mata Gujri Ji?
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ?
माता गुजरी जी कौन थीं?
Mata Gujri Ji was the wife of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji and the mother of Guru Gobind Singh Sahib Ji.
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸਨ।
माता गुजरी जी गुरु तेग़ बहादुर साहिब जी की पत्नी और गुरु गोबिंद सिंह साहिब जी की माता थीं।
Which Sahibzade were with Mata Gujri Ji after the separation at Sarsa?
ਸਰਸਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹੜੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ?
सरसा के बिछोह के बाद कौन-से साहिबज़ादे माता गुजरी जी के साथ थे?
Sahibzada Zorawar Singh Ji and Sahibzada Fateh Singh Ji were with her.
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ।
साहिबज़ादा ज़ोरावर सिंह जी और साहिबज़ादा फ़तिह सिंह जी उनके साथ थे।
What did Mata Gujri Ji give them?
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦਿੱਤਾ?
माता गुजरी जी ने उन्हें क्या दिया?
She gave them courage, faith, and reminders of Vaheguru.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ, ਭਰੋਸਾ, ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿੱਤੀ।
उन्होंने उन्हें साहस, विश्वास, और वाहिगुरु की याद दी।
What moral does this sakhi teach?
ਇਹ ਸਾਖੀ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
यह साखी क्या शिक्षा देती है?
It teaches that faithful elders can give children great courage.
ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
यह सिखाती है कि विश्वास रखने वाले बड़े बच्चों को बड़ा साहस दे सकते हैं।
What Sikh value connects with this sakhi?
ਕਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਮੁੱਲ ਇਸ ਸਾਖੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ?
कौन-सा सिख मूल्य इस साखी से जुड़ता है?
This sakhi connects with Naam, Chardi Kala, hukam, family faith, and courage.
ਇਹ ਸਾਖੀ ਨਾਮ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਹੁਕਮ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇ, ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
यह साखी नाम, चढ़दी कला, हुकम, परिवार के विश्वास, और साहस से जुड़ती है।
How can children practise this lesson?
ਬੱਚੇ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
बच्चे इस शिक्षा को कैसे अपना सकते हैं?
Children can respect elders, listen to wise guidance, remember Vaheguru, and stay brave in difficulty.
ਬੱਚੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਿਆਣੀ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਔਖ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
बच्चे बड़ों का आदर कर सकते हैं, बुद्धिमान मार्गदर्शन को सुन सकते हैं, वाहिगुरु को याद कर सकते हैं, और कठिनाई में बहादुर रह सकते हैं।