Sakhi 24
Final Message of Guru Nanak Dev Jiਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸੁਨੇਹਾगुरु नानक देव जी का अंतिम संदेश
At the end of his earthly life, Guru Nanak Dev Ji left humanity with a clear path. Remember Vaheguru, earn honestly, share with others, serve humanity, and live truthfully.
ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਰਸਤਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਓ, ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕੋ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਜੀਓ।
अपने सांसारिक जीवन के अंत में, गुरु नानक देव जी ने मानवता को एक स्पष्ट मार्ग दिया। वाहेगुरु को याद करो, ईमानदारी से कमाओ, दूसरों के साथ बाँटो, मानवता की सेवा करो और सच्चाई के साथ जीओ।
The Sakhiਸਾਖੀसाखी
Guru Nanak Dev Ji spent his life guiding people toward Vaheguru and truthful living. He travelled far. He met kings, workers, saints, householders, farmers, traders, rich people, poor people, and people from many faiths. Wherever he went, his message was clear. There is one Creator. All people are equal. Live truthfully. Remember Vaheguru. Earn honestly. Share with others. Serve without ego. Do not be trapped by pride, caste, greed, or empty ritual. In his later years at Kartarpur Sahib, Guru Nanak Dev Ji showed this message through daily life. The sangat gathered. Gurbani was sung. People worked honestly. Food was shared. Everyone sat together in equality. Before leaving his physical body, Guru Nanak Dev Ji gave the Guruship to Bhai Lehna Ji, who became Guru Angad Dev Ji. This showed that the Guru’s light would continue. The mission was not ending. It was being carried forward. Guru Nanak Dev Ji’s final message was not only for one time or one place. It was for every generation. He taught people not to waste life in ego. He taught people not to divide humanity. He taught that remembering Vaheguru should change how we speak, work, eat, share, and treat others. The best way to honour Guru Nanak Dev Ji is not only to praise him with words. It is to live his teachings. Speak truth. Earn honestly. Share what you have. Do seva. Respect all people. Remember Vaheguru. Walk in humility. This is the path Guru Nanak Dev Ji gave to humanity. It is simple enough for a child to begin and deep enough for a whole lifetime.
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੱਲ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਸੰਤਾਂ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀਆਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ, ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ, ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਾਫ਼ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਜੀਓ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਓ। ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕੋ। ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਹੰਕਾਰ, ਜਾਤ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸੋ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿਖਾਇਆ। ਸੰਗਤ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭੋਜਨ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਬਣੇ। ਇਸ ਨੇ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜੋਤ ਅੱਗੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ। ਮਿਸ਼ਨ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸੁਨੇਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੰਡੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਸਾਡੇ ਬੋਲਣ, ਕੰਮ ਕਰਨ, ਖਾਣ, ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਵੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੀਣਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਬੋਲੋ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਓ। ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਉਹ ਵੰਡੋ। ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲੋ। ਇਹ ਉਹ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੰਨਾ ਸਾਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
गुरु नानक देव जी ने अपना पूरा जीवन लोगों को वाहेगुरु की ओर और सच्चे जीवन की ओर ले जाने में बिताया। वे दूर दूर तक गए। वे राजाओं, मज़दूरों, संतों, गृहस्थों, किसानों, व्यापारियों, अमीर लोगों, ग़रीब लोगों और कई धर्मों के लोगों से मिले। जहाँ भी वे गए, उनका संदेश स्पष्ट था। एक ही सृष्टिकर्ता है। सभी लोग बराबर हैं। सच्चाई के साथ जीओ। वाहेगुरु को याद करो। ईमानदारी से कमाओ। दूसरों के साथ बाँटो। अहंकार के बिना सेवा करो। अहंकार, जाति, लालच या खोखली रस्मों में मत फँसो। अपने बाद के वर्षों में करतारपुर साहिब में, गुरु नानक देव जी ने यह संदेश रोज़मर्रा के जीवन के माध्यम से दिखाया। संगत इकट्ठी होती थी। गुरबाणी गाई जाती थी। लोग ईमानदारी से काम करते थे। भोजन बाँटकर खाया जाता था। सभी बराबरी में एक साथ बैठते थे। अपना शरीर छोड़ने से पहले, गुरु नानक देव जी ने गुरुगद्दी भाई लहिणा जी को दी, जो गुरु अंगद देव जी बने। इसने दिखाया कि गुरु की ज्योति आगे भी जारी रहेगी। मिशन समाप्त नहीं हो रहा था। इसे आगे ले जाया जा रहा था। गुरु नानक देव जी का अंतिम संदेश केवल एक समय या एक स्थान के लिए नहीं था। यह हर पीढ़ी के लिए था। उन्होंने लोगों को सिखाया कि अहंकार में जीवन बर्बाद न करें। उन्होंने लोगों को सिखाया कि मानवता को न बाँटें। उन्होंने सिखाया कि वाहेगुरु को याद करना हमारे बोलने, काम करने, खाने, बाँटने और दूसरों के साथ व्यवहार करने के तरीके को बदल दे। गुरु नानक देव जी का सम्मान करने का सबसे अच्छा तरीका केवल शब्दों से उनकी प्रशंसा करना नहीं है। यह उनकी शिक्षाओं को जीवन में जीना है। सच बोलो। ईमानदारी से कमाओ। जो तुम्हारे पास है उसे बाँटो। सेवा करो। सभी लोगों का सम्मान करो। वाहेगुरु को याद करो। विनम्रता के साथ चलो। यह वही मार्ग है जो गुरु नानक देव जी ने मानवता को दिया। यह इतना सरल है कि एक बच्चा भी शुरू कर सकता है और इतना गहरा है कि पूरे जीवन के लिए काफ़ी है।
Moralਸਿੱਖਿਆशिक्षा
Live the Guru’s teaching every day.
ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੀਓ।
गुरु की शिक्षा को हर दिन जीवन में जीओ।
Life lessonਜੀਵਨ ਸਬਕजीवन सीख
Do not keep Sikhi only in words. Practise truth, sharing, seva, equality, and remembrance of Vaheguru in daily life.
ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਸੱਚ, ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ, ਸੇਵਾ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ।
सिखी को केवल शब्दों में मत रखो। सच, बाँटना, सेवा, बराबरी और वाहेगुरु की याद को रोज़मर्रा के जीवन में अमल में लाओ।
Gurbani connectionਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧगुरबाणी संबंध
This sakhi connects with Naam Japna, Kirat Karni, Vand Chhakna, Seva, Hukam, humility, equality, and truthful living.
ਇਹ ਸਾਖੀ ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ, ਸੇਵਾ, ਹੁਕਮ, ਨਿਮਰਤਾ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
यह साखी नाम जपना, किरत करनी, वंड छकना, सेवा, हुकम, विनम्रता, बराबरी और सच्चे जीवन से जुड़ती है।
Reflectਵਿਚਾਰविचार
Which teaching of Guru Nanak Dev Ji can you practise today?
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹੋ?
गुरु नानक देव जी की कौन सी शिक्षा तुम आज अमल में ला सकते हो?
Questions & answersਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰप्रश्न उत्तर
Where did Guru Nanak Dev Ji spend his later years?
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਕਿੱਥੇ ਬਿਤਾਏ?
गुरु नानक देव जी ने अपने बाद के वर्ष कहाँ बिताए?
Guru Nanak Dev Ji spent his later years at Kartarpur Sahib.
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਏ।
गुरु नानक देव जी ने अपने बाद के वर्ष करतारपुर साहिब में बिताए।
Who became the next Guru after Guru Nanak Dev Ji?
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਕੌਣ ਬਣੇ?
गुरु नानक देव जी के बाद अगले गुरु कौन बने?
Bhai Lehna Ji became Guru Angad Dev Ji.
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਬਣੇ।
भाई लहिणा जी गुरु अंगद देव जी बने।
What were some of Guru Nanak Dev Ji’s main teachings?
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਕੀ ਸਨ?
गुरु नानक देव जी की कुछ मुख्य शिक्षाएँ क्या थीं?
His main teachings included remembering Vaheguru, earning honestly, sharing with others, serving humanity, and treating everyone equally.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਉਣਾ, ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
उनकी मुख्य शिक्षाओं में वाहेगुरु को याद करना, ईमानदारी से कमाना, दूसरों के साथ बाँटना, मानवता की सेवा करना और सभी के साथ बराबरी का व्यवहार करना शामिल था।
What moral does this sakhi teach?
ਇਹ ਸਾਖੀ ਕਿਹੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
यह साखी कौन सी शिक्षा देती है?
It teaches us to live the Guru’s teachings every day.
ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੀਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
यह हमें गुरु की शिक्षाओं को हर दिन जीवन में जीना सिखाती है।
What Sikh values connect with this sakhi?
ਕਿਹੜੇ ਸਿੱਖ ਮੁੱਲ ਇਸ ਸਾਖੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ?
कौन से सिख मूल्य इस साखी से जुड़ते हैं?
This sakhi connects with Naam Japna, Kirat Karni, Vand Chhakna, Seva, Hukam, humility, and equality.
ਇਹ ਸਾਖੀ ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ, ਸੇਵਾ, ਹੁਕਮ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
यह साखी नाम जपना, किरत करनी, वंड छकना, सेवा, हुकम, विनम्रता और बराबरी से जुड़ती है।
How can children honour Guru Nanak Dev Ji?
ਬੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
बच्चे गुरु नानक देव जी का सम्मान कैसे कर सकते हैं?
Children can honour Guru Nanak Dev Ji by speaking truth, sharing, helping others, remembering Vaheguru, and treating everyone with respect.
ਬੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸੱਚ ਬੋਲ ਕੇ, ਵੰਡ ਕੇ ਛਕ ਕੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਕੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕਰ ਕੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
बच्चे गुरु नानक देव जी का सम्मान सच बोलकर, बाँटकर, दूसरों की मदद करके, वाहेगुरु को याद करके और सभी के साथ सम्मान से व्यवहार करके कर सकते हैं।