Sakhi 91
Battles for Defence Not Aggressionਲੜਾਈਆਂ ਬਚਾਅ ਲਈ, ਹਮਲੇ ਲਈ ਨਹੀਂलड़ाइयाँ रक्षा के लिए, आक्रमण के लिए नहीं
Guru Hargobind Sahib Ji guided the Sikhs to defend truth and the weak. The battles connected with his time were not for greed or conquest. They were fought in defence against injustice.
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
गुरु हरगोबिंद साहिब जी ने सिखों को सत्य और कमज़ोरों की रक्षा करने का मार्गदर्शन दिया। उनके समय से जुड़ी लड़ाइयाँ लालच या राज्य जीतने के लिए नहीं थीं। ये अन्याय के विरुद्ध रक्षा में लड़ी गई थीं।
The Sakhiਸਾਖੀसाखी
Guru Hargobind Sahib Ji lived in a time when the Sikh Panth faced pressure and hostility. After the shaheedi of Guru Arjan Dev Ji, it became clear that the Panth needed to be prepared. Guru Ji trained Sikhs in riding, wrestling, weapons, discipline, and courage. This was not for pride. It was for defence. The Sikh tradition remembers battles during Guru Hargobind Sahib Ji’s time. These battles were not fought to take land for greed. They were not fought to harm innocent people. They were connected with defending the Guru’s house and resisting oppression. Guru Ji taught that a Sikh should not love violence. A Sikh should love truth. But when injustice attacks and the weak need protection, courage becomes a duty. This is a serious lesson. Peace is beautiful, but peace does not mean allowing cruelty to crush people. Compassion is beautiful, but compassion must also protect the innocent. Guru Hargobind Sahib Ji gave the Panth the strength to stand. For children, this should be understood in age appropriate ways. Do not fight for ego. Do not hit because of anger. But do stand against bullying. Tell the truth. Protect those who are being hurt. Ask adults for help when needed. The Guru’s courage was not aggression. It was defence of dharam.
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਥ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਸ਼ਸਤਰ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਹੰਕਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੜਾਈਆਂ ਲਾਲਚ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਮਾਸੂਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹਮਲਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੌਸਲਾ ਇੱਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਬਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਦਇਆ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਇਆ ਨੂੰ ਮਾਸੂਮਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਲਈ ਨਾ ਲੜੋ। ਗੁੱਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾ ਮਾਰੋ। ਪਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਰੂਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਸੱਚ ਬੋਲੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ। ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੋ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਬਚਾਅ ਸੀ।
गुरु हरगोबिंद साहिब जी उस समय में रहते थे जब सिख पंथ को दबाव और शत्रुता का सामना करना पड़ा। गुरु अरजन देव जी की शहीदी के बाद यह स्पष्ट हो गया कि पंथ को तैयार रहने की आवश्यकता है। गुरु जी ने सिखों को घुड़सवारी, कुश्ती, शस्त्र, अनुशासन और साहस का प्रशिक्षण दिया। यह अभिमान के लिए नहीं था। यह रक्षा के लिए था। सिख परंपरा गुरु हरगोबिंद साहिब जी के समय की लड़ाइयों को याद करती है। ये लड़ाइयाँ लालच के लिए ज़मीन लेने हेतु नहीं लड़ी गईं। ये मासूम लोगों को नुकसान पहुँचाने के लिए नहीं लड़ी गईं। ये गुरु के घर की रक्षा करने और ज़ुल्म का विरोध करने से जुड़ी हुई थीं। गुरु जी ने सिखाया कि एक सिख को हिंसा से प्रेम नहीं करना चाहिए। एक सिख को सत्य से प्रेम करना चाहिए। परंतु जब अन्याय आक्रमण करे और कमज़ोरों को रक्षा की आवश्यकता हो, तब साहस एक कर्तव्य बन जाता है। यह एक गंभीर सीख है। शांति सुंदर है, परंतु शांति का यह अर्थ नहीं कि क्रूरता को लोगों को कुचलने दिया जाए। करुणा सुंदर है, परंतु करुणा को मासूमों की रक्षा भी करनी चाहिए। गुरु हरगोबिंद साहिब जी ने पंथ को खड़े होने की शक्ति दी। बच्चों के लिए, इसे उम्र के अनुसार उचित ढंग से समझना चाहिए। अभिमान के लिए मत लड़ो। गुस्से के कारण मत मारो। परंतु धौंस-धमकी के विरुद्ध अवश्य खड़े हो। सत्य बोलो। जिन्हें दुख पहुँचाया जा रहा है उनकी रक्षा करो। आवश्यकता पड़ने पर बड़ों से मदद माँगो। गुरु जी का साहस आक्रमण नहीं था। यह धरम की रक्षा थी।
Moralਸਿੱਖਿਆशिक्षा
Courage should defend truth and protect the weak.
ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
साहस को सत्य की रक्षा करनी चाहिए और कमज़ोरों की रक्षा करनी चाहिए।
Life lessonਜੀਵਨ ਸਬਕजीवन सीख
Do not fight for ego or anger. Stand for what is right and protect others with wisdom.
ਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਲਈ ਨਾ ਲੜੋ। ਜੋ ਸਹੀ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਸੂਝ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ।
अभिमान या गुस्से के लिए मत लड़ो। जो सही है उसके लिए खड़े हो और समझदारी से दूसरों की रक्षा करो।
Gurbani connectionਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧगुरबाणी संबंध
This sakhi connects with justice, courage, dharam, protection of the weak, Chardi Kala, and responsibility.
ਇਹ ਸਾਖੀ ਇਨਸਾਫ਼, ਹੌਸਲੇ, ਧਰਮ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
यह साखी इंसाफ़, साहस, धरम, कमज़ोरों की रक्षा, चढ़दी कला और ज़िम्मेदारी से जुड़ती है।
Reflectਵਿਚਾਰविचार
When is it right to stand up against unfairness?
ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਕਦੋਂ ਸਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
अन्याय के विरुद्ध खड़े होना कब सही होता है?
Questions & answersਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰप्रश्न उत्तर
Why did Guru Hargobind Sahib Ji train the Sikhs?
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ?
गुरु हरगोबिंद साहिब जी ने सिखों को प्रशिक्षण क्यों दिया?
Guru Ji trained the Sikhs for discipline, courage, and defence against injustice.
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।
गुरु जी ने सिखों को अनुशासन, साहस और अन्याय के विरुद्ध रक्षा के लिए प्रशिक्षण दिया।
Were Guru Ji’s battles for greed?
ਕੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲਾਲਚ ਲਈ ਸਨ?
क्या गुरु जी की लड़ाइयाँ लालच के लिए थीं?
No. They were connected with defence and justice.
ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
नहीं। ये रक्षा और इंसाफ़ से जुड़ी हुई थीं।
What should a Sikh protect?
ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
एक सिख को किसकी रक्षा करनी चाहिए?
A Sikh should protect truth and the weak.
ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
एक सिख को सत्य और कमज़ोरों की रक्षा करनी चाहिए।
What moral does this sakhi teach?
ਇਹ ਸਾਖੀ ਕਿਹੜਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ?
यह साखी कौन सी सीख देती है?
It teaches that courage should defend truth, not ego.
ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਨਹੀਂ।
यह सिखाती है कि साहस को सत्य की रक्षा करनी चाहिए, अभिमान की नहीं।
What Sikh value connects with this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਮੁੱਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ?
इस साखी से कौन सा सिख मूल्य जुड़ता है?
This sakhi connects with justice, dharam, courage, responsibility, and Chardi Kala.
ਇਹ ਸਾਖੀ ਇਨਸਾਫ਼, ਧਰਮ, ਹੌਸਲੇ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
यह साखी इंसाफ़, धरम, साहस, ज़िम्मेदारी और चढ़दी कला से जुड़ती है।
How can children practise this lesson?
ਬੱਚੇ ਇਸ ਸਬਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
बच्चे इस सीख को कैसे अपना सकते हैं?
Children can stand against bullying, tell an adult when someone is hurt, and avoid fighting from anger.
ਬੱਚੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।
बच्चे धौंस-धमकी के विरुद्ध खड़े हो सकते हैं, जब किसी को दुख पहुँचाया जाए तो बड़ों को बता सकते हैं, और गुस्से में लड़ने से बच सकते हैं।