HG-011
Gurdwara Janam Asthan Patshahi Chhevin, Guru Ki Wadaliਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀGurdwara Janam Asthan Patshahi Chhevin, Guru Ki Wadali
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ
Amritsar, Punjab, Indiaਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤअमृतसर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Arjan Dev Ji; Mata Ganga Ji; Guru Hargobind Sahib Jiਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀगुरु अर्जन देव जी; माता गंगा जी; गुरु हरगोबिंद साहिब जी
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Arjan residence period 1594-1597; birth of Guru Hargobind Sahib Jiਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨਿਵਾਸ ਕਾਲ 1594-1597; ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮगुरु अर्जन का निवास काल 1594-1597; गुरु हरगोबिंद साहिब जी का प्रकाश
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Guru residence / birthplace of Guru Hargobind Sahib Jiਗੁਰੂ ਨਿਵਾਸ / ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨगुरु निवास · गुरु हरगोबिंद साहिब जी का जन्म स्थान
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical gurdwara. The Sikh Encyclopedia states that the present building was constructed during the 1960s.ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ। ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा। सिख विश्वकोश बताता है कि वर्तमान इमारत 1960 के दशक में बनी।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Approximate locality 31°38'N, 74°53'E in Sikh Encyclopedia; exact shrine pin pending
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Although best known as the birthplace of Guru Hargobind Sahib Ji, the Guru Ki Wadali Janam Asthan is also an important Guru Arjan Dev Ji residence site. Sikh historical reference material states that Guru Arjan Dev Ji lived here for about three years, from roughly 1594 to 1597.
ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲ, ਤਕਰੀਬਨ 1594 ਤੋਂ 1597 ਤੱਕ, ਰਹੇ।
यद्यपि गुरु की वडाली का जन्म अस्थान गुरु हरगोबिंद साहिब जी के जन्म स्थान के रूप में सर्वाधिक जाना जाता है, यह गुरु अर्जन देव जी का एक महत्वपूर्ण निवास स्थान भी है। सिख ऐतिहासिक संदर्भ सामग्री बताती है कि गुरु अर्जन देव जी लगभग तीन वर्ष, मोटे तौर पर 1594 से 1597 तक, यहाँ रहे।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The site preserves a major domestic period in Guru Arjan Dev Ji's life. Guru Ji and Mata Ganga Ji lived here, and their son Guru Hargobind Sahib Ji was born here on 19 June 1595.
ਇਹ ਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਘਰੇਲੂ ਕਾਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਇੱਥੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਥੇ 19 ਜੂਨ 1595 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
यह स्थान गुरु अर्जन देव जी के जीवन का एक बड़ा गृहस्थ काल सुरक्षित रखता है। गुरु जी और माता गंगा जी यहाँ रहे, और उनके सुपुत्र गुरु हरगोबिंद साहिब जी का प्रकाश यहीं 19 जून 1595 को हुआ।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The Sikh Encyclopedia identifies Vadali Guru as a village sacred to both Guru Arjan Dev Ji and Guru Hargobind Sahib Ji.
According to Gurbilas Chhevin Patshahi as summarised by the Sikh Encyclopedia, Guru Arjan Dev Ji stayed at Wadali for about three years during 1594-1597.
The house where Guru Ji lived became the birthplace of his son Hargobind Rai, later Guru Hargobind Sahib Ji, on 19 June 1595. SGPC likewise identifies Guru Ki Wadali as Guru Hargobind Sahib Ji's birthplace.
The birth took place during a period in which Guru Arjan Dev Ji was consolidating Sikh institutions around Amritsar and developing agricultural and water resources in the Wadali-Chheharta area.
The present gurdwara, also called Atari Sahib, was constructed by Baba Kharak Singh Sevavale during the 1960s according to the Sikh Encyclopedia. A basement room called Bhora Sahib marks the traditional birth-room location.
The shrine's strongest historical identity is therefore twofold: it is Guru Arjan Dev Ji's residence site and Guru Hargobind Sahib Ji's birthplace.
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਡਾਲੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ 1594-1597 ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਡਾਲੀ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ।
ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਹੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ 19 ਜੂਨ 1595 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਜਨਮ ਉਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਡਾਲੀ-ਛੇਹਰਟਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਸਰੋਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਟਾਰੀ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਤਹਿਖਾਨਾ ਕਮਰਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜਨਮ-ਕਮਰੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਛਾਣ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਹੈ: ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।
सिख विश्वकोश वडाली गुरु को गुरु अर्जन देव जी और गुरु हरगोबिंद साहिब जी, दोनों के लिए पवित्र गाँव बताता है।
सिख विश्वकोश द्वारा संक्षेपित गुरबिलास छेवीं पातशाही के अनुसार, गुरु अर्जन देव जी 1594-1597 के दौरान लगभग तीन वर्ष वडाली में रहे।
जिस घर में गुरु जी रहे, वही 19 जून 1595 को उनके सुपुत्र हरगोबिंद राय, जो बाद में गुरु हरगोबिंद साहिब जी हुए, का जन्म स्थान बना। शिरोमणि कमेटी भी गुरु की वडाली को गुरु हरगोबिंद साहिब जी का जन्म स्थान बताती है।
यह प्रकाश उस काल में हुआ जब गुरु अर्जन देव जी अमृतसर के आसपास सिख संस्थाओं को सुदृढ़ कर रहे थे और वडाली-छेहरटा क्षेत्र में कृषि तथा जल संसाधन विकसित कर रहे थे।
सिख विश्वकोश के अनुसार वर्तमान गुरुद्वारा, जिसे अटारी साहिब भी कहा जाता है, बाबा खड़क सिंह सेवावाले द्वारा 1960 के दशक में बनवाया गया। भोरा साहिब नामक एक तहखाना कक्ष परंपरागत जन्म-कक्ष के स्थान को अंकित करता है।
इसलिए इस गुरुद्वारे की सबसे सुदृढ़ ऐतिहासिक पहचान दोहरी है: यह गुरु अर्जन देव जी का निवास स्थान और गुरु हरगोबिंद साहिब जी का जन्म स्थान है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Arjan Dev Ji lived here with Mata Ganga Ji during the 1590s. Guru Hargobind Sahib Ji was born at this house-site on 19 June 1595.
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ 1590 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸ ਘਰ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ 19 ਜੂਨ 1595 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
गुरु अर्जन देव जी 1590 के दशक में माता गंगा जी के साथ यहाँ रहे। गुरु हरगोबिंद साहिब जी का जन्म इसी घर-स्थान पर 19 जून 1595 को हुआ।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Arjan Dev Ji; Mata Ganga Ji; Guru Hargobind Sahib Ji; later Sikh sevadars who built the modern shrine.
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ।
गुरु अर्जन देव जी; माता गंगा जी; गुरु हरगोबिंद साहिब जी; आधुनिक गुरुद्वारा बनाने वाले बाद के सिख सेवादार।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Bhora Sahib marking the traditional birth-room location.
• Multi-storeyed modern gurdwara building.
• Strong relationship to nearby Chheharta Sahib and Manji Sahib.
• Part of the Guru Ki Wadali historical village landscape.
• ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜਨਮ-ਕਮਰੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲਾ ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ।
• ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ।
• ਨੇੜਲੇ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਸੰਬੰਧ।
• ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ।
• परंपरागत जन्म-कक्ष के स्थान को अंकित करता भोरा साहिब।
• बहुमंजिला आधुनिक गुरुद्वारा इमारत।
• निकटवर्ती छेहरटा साहिब और मंजी साहिब से गहरा संबंध।
• गुरु की वडाली के ऐतिहासिक गाँव भूदृश्य का भाग।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The residence and birthplace are sixteenth-century historical associations. The Sikh Encyclopedia dates the current main building to the 1960s, so it is a later memorial over the traditional house-site.
ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਬੰਧ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਸਮਾਂ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਘਰ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ।
निवास और जन्म स्थान सोलहवीं सदी के ऐतिहासिक संबंध हैं। सिख विश्वकोश वर्तमान मुख्य इमारत को 1960 के दशक का बताता है, इसलिए यह परंपरागत घर-स्थान पर बना बाद का स्मारक है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1594-1597 tradition: Guru Arjan Dev Ji resides at Guru Ki Wadali. • 19 June 1595: Birth of Guru Hargobind Sahib Ji. • 1960s: Present Janam Asthan / Atari Sahib building constructed according to the Sikh Encyclopedia. • Present: The shrine remains active and is one of the principal sites of Guru Ki Wadali.
• 1594-1597 ਪਰੰਪਰਾ: ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। • 19 ਜੂਨ 1595: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ। • 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ / ਅਟਾਰੀ ਸਾਹਿਬ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਈ ਗਈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
• 1594-1597 की परंपरा: गुरु अर्जन देव जी गुरु की वडाली में निवास करते हैं। • 19 जून 1595: गुरु हरगोबिंद साहिब जी का प्रकाश। • 1960 का दशक: सिख विश्वकोश के अनुसार वर्तमान जन्म अस्थान · अटारी साहिब इमारत बनती है। • वर्तमान: यह गुरुद्वारा सक्रिय बना हुआ है और गुरु की वडाली के प्रमुख स्थानों में से एक है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Arjan Dev Ji and Mata Ganga Ji
• Birth of Guru Hargobind Sahib Ji
• HG-018 Chheharta Sahib
• HG-237 Manji Sahib Guru Ki Wadali
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ
• ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
• HG-018 ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ
• HG-237 ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ
• गुरु अर्जन देव जी और माता गंगा जी
• गुरु हरगोबिंद साहिब जी का प्रकाश
• HG-018 छेहरटा साहिब
• HG-237 मंजी साहिब गुरु की वडाली
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
The gurdwara remains active and should be cross-listed under both Guru Arjan Dev Ji and Guru Hargobind Sahib Ji without duplicating the physical HG record.
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ HG ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੋਹਾਂ ਹੇਠ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
यह गुरुद्वारा सक्रिय बना हुआ है और इसे भौतिक HG अभिलेख दोहराए बिना गुरु अर्जन देव जी तथा गुरु हरगोबिंद साहिब जी, दोनों के अंतर्गत सूचीबद्ध करना चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Later narratives concerning Baba Buddha Ji's blessing of Mata Ganga Ji are central devotional tradition but should be linked as a separate narrative layer rather than used to prove the site's geography.
• Some popular accounts give different reasons for Guru Arjan Dev Ji's move to Wadali. The residence and birth associations are stronger than any single explanatory story.
• ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਾਰੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਪਰੰਪਰਾ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵੱਖਰੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪਰਤ ਵਜੋਂ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਿਰਤਾਂਤ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਡਾਲੀ ਜਾਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਕਥਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੱਕੇ ਹਨ।
• बाबा बुड्ढा जी द्वारा माता गंगा जी को आशीर्वाद देने संबंधी बाद के वर्णन केंद्रीय श्रद्धामय परंपरा हैं, परंतु उन्हें इस स्थान की भौगोलिक स्थिति सिद्ध करने के लिए प्रयोग करने के बजाय एक अलग वर्णन स्तर के रूप में जोड़ना चाहिए।
• कुछ प्रचलित विवरण गुरु अर्जन देव जी के वडाली जाने के भिन्न कारण देते हैं। निवास और जन्म के संबंध किसी एक व्याख्यात्मक कथा से अधिक सुदृढ़ हैं।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- The Sikh Encyclopedia - Vadali Guru https://www.thesikhencyclopedia.com/vadali-guru/
- SGPC - Sri Guru Hargobind Sahib Ji https://new.sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-hargobind-sahib/
- SGPC legacy - Guru Hargobind historical gurdwaras https://old.sgpc.net/historical-gurdwaras/hargobind.asp