HG-021
Gurdwara Guru Ke Mahal, Amritsarਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰGurdwara Guru Ke Mahal, Amritsar
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
Amritsar, Punjab, Indiaਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤअमृतसर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Ram Das Ji; Guru Arjan Dev Ji; Guru Hargobind Sahib Ji; Guru Tegh Bahadur Sahib Ji; Baba Atal Rai Jiਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਜੀगुरु राम दास जी; गुरु अर्जन देव जी; गुरु हरगोबिंद साहिब जी; गुरु तेग बहादुर साहिब जी; बाबा अटल राय जी
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Ram Das period through Guru Tegh Bahadur periodਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕगुरु राम दास काल से गुरु तेग बहादुर काल तक
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Residence / Guru householdਰਿਹਾਇਸ਼ / ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰनिवास · गुरु गृहस्थी
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical gurdwara in old Amritsar.ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।पुराने अमृतसर में सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact Pothi map verification
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Guru Ke Mahal marks the residential centre established by Guru Ram Das Ji when he moved to the new Sikh settlement that became Ramdaspur and later Amritsar.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਉਸ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨਵੀਂ ਸਿੱਖ ਵਸੋਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬਣੀ।
गुरुद्वारा गुरु के महल उस निवास केंद्र को अंकित करता है जिसे गुरु राम दास जी ने उस नई सिख बस्ती में आने पर स्थापित किया जो आगे चलकर रामदासपुर और फिर अमृतसर बनी।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
This was the household and administrative base of Guru Ram Das Ji in the newly developing city. It later became connected with Guru Arjan Dev Ji, Guru Hargobind Sahib Ji, Baba Atal Rai Ji and the birth of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.
ਇਹ ਨਵੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਧਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।
नए विकसित होते नगर में यह गुरु राम दास जी की गृहस्थी और प्रबंध का आधार था। बाद में यह गुरु अर्जन देव जी, गुरु हरगोबिंद साहिब जी, बाबा अटल राय जी और गुरु तेग बहादुर साहिब जी के प्रकाश से जुड़ गया।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
SGPC states that Guru Ram Das Ji founded the new settlement under the direction of Guru Amar Das Ji and built his residence there in 1574. The Sikh Encyclopedia describes the original Guru Ke Mahal residence as a modest hut established by Guru Ram Das Ji.
From this residential centre Guru Ram Das Ji oversaw the development of the new town, the settlement of traders and artisans and the excavation projects that shaped early Amritsar.
Guru Arjan Dev Ji later enlarged and developed the household complex. SGPC associates his marriage and succession with Guru Ka Mahal.
Guru Hargobind Sahib Ji also lived here. The site is associated with the births of Baba Atal Rai Ji and Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, making it one of the most layered Guru-family residential sites in Amritsar.
The modern gurdwara is not the unchanged 1574 house. The historical value lies in continuity of location and memory through successive Guru households.
Because several Gurus are attached to one physical residence, Pothi should keep one HG ID and use Guru filters rather than duplicating the building under each Guru.
ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸੇਧ ਹੇਠ ਨਵੀਂ ਵਸੋਂ ਵਸਾਈ ਅਤੇ 1574 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਬਣਾਈ। ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੂਲ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਕੁੱਲੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੁਦਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਗੁਰਿਆਈ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਮਹਿਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1574 ਵਾਲਾ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲਿਆ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੀਮਤ ਲਗਾਤਾਰ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਥਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਇੱਕੋ ਭੌਤਿਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰ ਗੁਰੂ ਹੇਠ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਹੀ HG ID ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਫਿਲਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
शिरोमणि कमेटी बताती है कि गुरु राम दास जी ने गुरु अमर दास जी के निर्देश पर नई बस्ती बसाई और 1574 में वहाँ अपना निवास बनाया। सिख विश्वकोश मूल गुरु के महल निवास को गुरु राम दास जी द्वारा बनाई गई एक साधारण कुटिया बताता है।
इसी निवास केंद्र से गुरु राम दास जी ने नए नगर के विकास, व्यापारियों तथा कारीगरों के बसने और उन खुदाई परियोजनाओं की देखरेख की जिन्होंने आरंभिक अमृतसर को रूप दिया।
गुरु अर्जन देव जी ने बाद में इस गृहस्थी परिसर का विस्तार और विकास किया। शिरोमणि कमेटी उनके विवाह और उत्तराधिकार को गुरु का महल से जोड़ती है।
गुरु हरगोबिंद साहिब जी भी यहीं रहे। यह स्थान बाबा अटल राय जी और गुरु तेग बहादुर साहिब जी के प्रकाश से जुड़ा है, जिससे यह अमृतसर के सर्वाधिक बहुस्तरीय गुरु-पारिवारिक निवास स्थानों में से एक बन जाता है।
आधुनिक गुरुद्वारा 1574 का अपरिवर्तित घर नहीं है। ऐतिहासिक मूल्य क्रमिक गुरु गृहस्थियों के माध्यम से स्थान और स्मृति की निरंतरता में है।
चूँकि एक ही भौतिक निवास से कई गुरु जुड़े हैं, पोथी को एक ही HG आईडी रखनी चाहिए और हर गुरु के अंतर्गत इमारत को दोहराने के बजाय गुरु फ़िल्टर का प्रयोग करना चाहिए।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Ram Das Ji established his family residence and Guru household at this place while building Ramdaspur.
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਵਸਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
गुरु राम दास जी ने रामदासपुर बसाते समय इसी स्थान पर अपना पारिवारिक निवास और गुरु गृहस्थी स्थापित की।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Ram Das Ji; Bibi Bhani Ji; Guru Arjan Dev Ji; Guru Hargobind Sahib Ji; Baba Atal Rai Ji; Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ; ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ।
गुरु राम दास जी; बीबी भानी जी; गुरु अर्जन देव जी; गुरु हरगोबिंद साहिब जी; बाबा अटल राय जी; गुरु तेग बहादुर साहिब जी।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Old-city residential-gurdwara setting.
• Historic Guru household location.
• Layered associations with four Guru generations.
• Active Darbar Sahib within the later converted residence.
• ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ-ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਹੌਲ।
• ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਥਾਂ।
• ਚਾਰ ਗੁਰੂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਸੰਬੰਧ।
• ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਲੂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ।
• पुराने शहर का निवास-गुरुद्वारा परिवेश।
• ऐतिहासिक गुरु गृहस्थी का स्थान।
• चार गुरु पीढ़ियों से जुड़े बहुस्तरीय संबंध।
• बाद में गुरुद्वारे में बदले गए निवास के भीतर सक्रिय दरबार साहिब।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The original Guru Ram Das Ji residence was modest. The present complex is the result of later enlargement, rebuilding and conversion into a formal gurdwara.
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮੂਲ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸਾਧਾਰਨ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਾਧੇ, ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਕਾਇਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
गुरु राम दास जी का मूल निवास साधारण था। वर्तमान परिसर बाद के विस्तार, पुनर्निर्माण और औपचारिक गुरुद्वारे में परिवर्तन का परिणाम है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1574: SGPC states that Guru Ram Das Ji built his residence in the new settlement. • Guru Arjan period: Residence is enlarged and associated with Guru Arjan Dev Ji's family and succession. • Guru Hargobind period: Guru Hargobind Sahib Ji lives here; Baba Atal Rai Ji and Guru Tegh Bahadur Sahib Ji are associated with the household. • Later centuries: The residential complex becomes a formal historical gurdwara. • Present: Guru Ke Mahal remains an active old-Amritsar shrine.
• 1574: ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਵਸੋਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਬਣਾਈ। • ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਗੁਰਿਆਈ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। • ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। • ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ: ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਇੱਕ ਬਾਕਾਇਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇੱਕ ਚਾਲੂ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• 1574: शिरोमणि कमेटी बताती है कि गुरु राम दास जी ने नई बस्ती में अपना निवास बनाया। • गुरु अर्जन काल: निवास का विस्तार होता है और वह गुरु अर्जन देव जी के परिवार तथा उत्तराधिकार से जुड़ता है। • गुरु हरगोबिंद काल: गुरु हरगोबिंद साहिब जी यहाँ रहते हैं; बाबा अटल राय जी और गुरु तेग बहादुर साहिब जी इस गृहस्थी से जुड़े हैं। • बाद की सदियाँ: यह निवास परिसर एक औपचारिक ऐतिहासिक गुरुद्वारा बन जाता है। • वर्तमान: गुरु के महल पुराने अमृतसर का एक सक्रिय गुरुद्वारा बना हुआ है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Ram Das Ji: founding Ramdaspur
• Guru Arjan Dev Ji's succession
• Birth of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji
• Baba Atal Rai Ji
• ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ: ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਨੀਂਹ
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਿਆਈ
• ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ
• ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਜੀ
• गुरु राम दास जी: रामदासपुर की स्थापना
• गुरु अर्जन देव जी का उत्तराधिकार
• गुरु तेग बहादुर साहिब जी का प्रकाश
• बाबा अटल राय जी
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Guru Ke Mahal remains an active gurdwara in the dense old-city fabric west of Sri Harmandir Sahib.
ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੰਘਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਲੂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
गुरु के महल श्री हरिमंदिर साहिब के पश्चिम में पुराने शहर की घनी बनावट में एक सक्रिय गुरुद्वारा बना हुआ है।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Popular accounts sometimes describe the present building as the Guru's original house. Pothi should state clearly that the location is historical but the visible fabric has undergone extensive later change.
• Exact boundaries of the sixteenth-century household within today's enlarged complex require architectural research.
• ਲੋਕ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਈ ਵਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੂਲ ਘਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ ਪਰ ਦਿਸਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
• ਅੱਜ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਹੱਦਾਂ ਲਈ ਵਾਸਤੂ-ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
• प्रचलित विवरण कभी-कभी वर्तमान इमारत को गुरु जी का मूल घर बताते हैं। पोथी को स्पष्ट रूप से कहना चाहिए कि यह स्थान ऐतिहासिक है परंतु दिखाई देने वाले निर्माण में बाद में व्यापक परिवर्तन हुआ है।
• आज के विस्तारित परिसर के भीतर सोलहवीं सदी की गृहस्थी की सटीक सीमाओं के लिए स्थापत्य शोध आवश्यक है।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- SGPC, Historical Gurdwaras dedicated to Guru Ram Das Sahib https://old.sgpc.net/historical-gurdwaras/ramdas.asp
- SGPC, The City: Amritsar https://sgpc.net/the-city-amritsar/
- The Sikh Encyclopedia, Amritsar https://www.thesikhencyclopedia.com/amritsar/