HG-050
Gurdwara Manji Sahib Patshahi Chhevin, Kottanਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਕੋਟਾਂGurdwara Manji Sahib Patshahi Chhevin, Kottan
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਕੋਟਾਂ
Ludhiana, Punjab, Indiaਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤलुधियाना, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Hargobind Sahib Ji; local Kottan sangatਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਸਥਾਨਕ ਕੋਟਾਂ ਸੰਗਤगुरु हरगोबिंद साहिब जी; कोट्टाँ की स्थानीय संगत
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Hargobind period association; rediscovery/memorial development in the twentieth centuryਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧ; ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਖੋਜ/ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਿਕਾਸगुरु हरगोबिंद काल का संबंध; बीसवीं सदी में पुनः खोज · स्मारक विकास
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Manji / remembered resting placeਮੰਜੀ / ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨमंजी · स्मरण किया गया विश्राम स्थान
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active SGPC-listed historical gurdwara on the G.T. Road at Sarai Lashkari Kottan.ਸਰਾਏ ਲਸ਼ਕਰੀ ਕੋਟਾਂ ਵਿਖੇ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸਰਗਰਮ SGPC-ਸੂਚੀਬੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।सराय लश्करी कोट्टाँ में जी.टी. रोड पर सक्रिय, शिरोमणि कमेटी द्वारा सूचीबद्ध ऐतिहासिक गुरुद्वारा।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Approx. 30.757597, 76.090355 in Sikh heritage mapping; exact entrance pin to verify
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Manji Sahib Kottan is a Sixth-Guru shrine on the historic G.T. Road corridor, preserving a local tradition of Guru Hargobind Sahib Ji resting at the site.
ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਗਲਿਆਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੇਵੀਂ-ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
मंजी साहिब कोट्टाँ ऐतिहासिक जी.टी. रोड गलियारे पर छठे गुरु का गुरुद्वारा है, जो इस स्थान पर गुरु हरगोबिंद साहिब जी के विश्राम की स्थानीय परंपरा सुरक्षित रखता है।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The site extends the Guru Hargobind network into the Ludhiana road corridor and shows how remembered resting places were formalised into later gurdwaras.
ਇਹ ਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੜਕ ਗਲਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਬਣੇ।
यह स्थान गुरु हरगोबिंद के जाल को लुधियाना के सड़क गलियारे तक बढ़ाता है और दिखाता है कि स्मरण किए गए विश्राम स्थान किस प्रकार बाद के गुरुद्वारों के रूप में औपचारिक हुए।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
SGPC’s current list of Section 85 historical gurdwaras identifies Gurdwara Manji Sahib Patshahi Shevi on the G.T. Road at Sarai Lashkari Kotan as a Sixth-Guru shrine. This establishes the current institutional identity and physical site.
The more detailed local narrative is much later. Sikh heritage directories record that in August 1953 agricultural work exposed a place interpreted by the local sangat as Guru Hargobind Sahib Ji’s resting place, after which a gurdwara was established.
Because this “rediscovery” occurred more than three centuries after the Guru period, Pothi should distinguish a long-standing regional dedication from claims that an unearthed object or platform has scientifically demonstrated continuous Guru-period provenance.
The nearby Sarai Lashkari Khan belongs to the Mughal road landscape and is later than Guru Hargobind Sahib Ji. It helps explain the historical corridor but should not be used as evidence for the exact Guru visit.
SGPC ਦੀ ਧਾਰਾ 85 ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸੂਚੀ ਸਰਾਏ ਲਸ਼ਕਰੀ ਕੋਟਾਂ ਵਿਖੇ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੇਵੀਂ-ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਥਾਨਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀਆਂ ਦਰਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਗਸਤ 1953 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ।
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ "ਮੁੜ-ਖੋਜ" ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਅਦ ਹੋਈ, ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਖੇਤਰੀ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਲੱਭੀ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਥੜ੍ਹਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨੇੜਲੀ ਸਰਾਏ ਲਸ਼ਕਰੀ ਖਾਨ ਮੁਗਲ ਸੜਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਿਆਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਹੀ ਆਗਮਨ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
शिरोमणि कमेटी की धारा 85 के ऐतिहासिक गुरुद्वारों की वर्तमान सूची सराय लश्करी कोटाँ में जी.टी. रोड पर स्थित गुरुद्वारा मंजी साहिब पातशाही छेवीं को छठे गुरु का गुरुद्वारा बताती है। इससे वर्तमान संस्थागत पहचान और भौतिक स्थान स्थापित होते हैं।
अधिक विस्तृत स्थानीय वर्णन कहीं बाद का है। सिख धरोहर निर्देशिकाएँ अंकित करती हैं कि अगस्त 1953 में खेती के काम से एक ऐसा स्थान सामने आया जिसे स्थानीय संगत ने गुरु हरगोबिंद साहिब जी का विश्राम स्थान समझा, जिसके बाद एक गुरुद्वारा स्थापित हुआ।
चूँकि यह "पुनः खोज" गुरु-काल के तीन सदी से भी अधिक बाद हुई, पोथी को एक लंबे समय से चले आ रहे क्षेत्रीय समर्पण को इन दावों से अलग रखना चाहिए कि किसी खुदाई में मिली वस्तु या चबूतरे ने वैज्ञानिक रूप से निरंतर गुरु-कालीन प्रामाणिकता सिद्ध कर दी है।
निकटवर्ती सराय लश्करी खान मुगल सड़क भूदृश्य का भाग है और गुरु हरगोबिंद साहिब जी से बाद का है। वह इस ऐतिहासिक गलियारे को समझने में सहायक है परंतु उसे गुरु की सटीक यात्रा के प्रमाण के रूप में प्रयोग नहीं करना चाहिए।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Local Sikh tradition remembers Guru Hargobind Sahib Ji resting at Kottan; the site is now an officially listed Sixth-Guru gurdwara.
ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੋਟਾਂ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਛੇਵੀਂ-ਗੁਰੂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ।
स्थानीय सिख परंपरा गुरु हरगोबिंद साहिब जी के कोट्टाँ में विश्राम करने का स्मरण कराती है; यह स्थान अब आधिकारिक रूप से सूचीबद्ध छठे गुरु का गुरुद्वारा है।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Hargobind Sahib Ji; Kottan sangat; twentieth-century sevadars who developed the shrine.
ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਕੋਟਾਂ ਸੰਗਤ; ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।
गुरु हरगोबिंद साहिब जी; कोट्टाँ की संगत; इस गुरुद्वारे को विकसित करने वाले बीसवीं सदी के सेवादार।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Manji/resting-place memorial.
• Active SGPC-listed gurdwara near the G.T. Road.
• Sarovar and modern congregational facilities.
• Nearby Mughal-period Sarai Lashkari Khan as wider route context.
• ਮੰਜੀ/ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ।
• ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਨੇੜੇ ਸਰਗਰਮ SGPC-ਸੂਚੀਬੱਧ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।
• ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗਤੀ ਸਹੂਲਤਾਂ।
• ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਹ ਸੰਦਰਭ ਵਜੋਂ ਨੇੜਲੀ ਮੁਗਲ-ਕਾਲੀ ਸਰਾਏ ਲਸ਼ਕਰੀ ਖਾਨ।
• मंजी · विश्राम-स्थान का स्मारक।
• जी.टी. रोड के निकट सक्रिय, शिरोमणि कमेटी द्वारा सूचीबद्ध गुरुद्वारा।
• सरोवर और आधुनिक संगत सुविधाएँ।
• व्यापक मार्ग संदर्भ के रूप में निकटवर्ती मुगल-कालीन सराय लश्करी खान।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The current complex is later. The historical claim is the remembered Guru visit-site; claims about material remains discovered in 1953 should be labelled as local tradition rather than archaeological proof.
ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਾਅਵਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗੁਰੂ ਆਗਮਨ-ਸਥਾਨ ਹੈ; 1953 ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਭੌਤਿਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
वर्तमान परिसर बाद का है। ऐतिहासिक दावा स्मरण किया गया गुरु-यात्रा स्थल है; 1953 में मिले भौतिक अवशेषों संबंधी दावे पुरातात्विक प्रमाण के बजाय स्थानीय परंपरा के रूप में अंकित होने चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Guru Hargobind period tradition: Guru Ji is remembered as resting at the Kottan site. • 12-13 August 1953 tradition: Local agricultural discovery leads to identification of the remembered manji/resting place. • Later 20th century: A formal gurdwara complex develops. • Present: SGPC lists Manji Sahib Patshahi Shevi at Sarai Lashkari Kottan.
• ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਕਾਲ ਪਰੰਪਰਾ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਟਾਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 12-13 ਅਗਸਤ 1953 ਪਰੰਪਰਾ: ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਮੰਜੀ/ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ: ਇੱਕ ਬਾਕਾਇਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: SGPC ਸਰਾਏ ਲਸ਼ਕਰੀ ਕੋਟਾਂ ਵਿਖੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• गुरु हरगोबिंद काल की परंपरा: गुरु जी को कोट्टाँ के स्थान पर विश्राम करते स्मरण किया जाता है। • 12-13 अगस्त 1953 की परंपरा: स्थानीय कृषि खुदाई से स्मरण किए गए मंजी · विश्राम स्थान की पहचान होती है। • 20वीं सदी के उत्तरार्ध में: एक औपचारिक गुरुद्वारा परिसर विकसित होता है। • वर्तमान: शिरोमणि कमेटी सराय लश्करी कोट्टाँ में मंजी साहिब पातशाही छेवीं सूचीबद्ध करती है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Hargobind Sahib Ji travel network
• Historic Grand Trunk Road corridor
• Future Ludhiana Sixth-Guru sites
• HG-054 / other Ludhiana-region research queue
• ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਲ
• ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਗਲਿਆਰਾ
• ਭਵਿੱਖੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਛੇਵੀਂ-ਗੁਰੂ ਸਥਾਨ
• HG-054 / ਹੋਰ ਲੁਧਿਆਣਾ-ਖੇਤਰ ਖੋਜ ਕਤਾਰ
• गुरु हरगोबिंद साहिब जी का यात्रा जाल
• ऐतिहासिक ग्रैंड ट्रंक रोड गलियारा
• भावी लुधियाना के छठे गुरु के स्थान
• HG-054 · लुधियाना क्षेत्र की अन्य शोध सूची
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Visitors can see the active gurdwara close to the G.T. Road. Pothi should keep current navigation distinct from the nearby Sarai Lashkari Khan monument so users are not sent to the wrong place.
ਦਰਸ਼ਨਾਰਥੀ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਰਗਰਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਸਰਾਏ ਲਸ਼ਕਰੀ ਖਾਨ ਸਮਾਰਕ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗਲਤ ਥਾਂ ਨਾ ਭੇਜੇ ਜਾਣ।
दर्शक जी.टी. रोड के पास सक्रिय गुरुद्वारा देख सकते हैं। पोथी को वर्तमान मार्गदर्शन निकटवर्ती सराय लश्करी खान स्मारक से अलग रखना चाहिए ताकि उपयोगकर्ता गलत स्थान पर न भेजे जाएँ।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• The SGPC listing is strong for present identity; the specific 1953 discovery narrative is secondary/local tradition.
• Do not describe nearby Sarai Lashkari Khan as a Guru-period structure; it dates later.
• SGPC ਸੂਚੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਛਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ; ਖਾਸ 1953 ਖੋਜ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੈਕੰਡਰੀ/ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
• ਨੇੜਲੀ ਸਰਾਏ ਲਸ਼ਕਰੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਕਾਲੀ ਬਣਤਰ ਵਜੋਂ ਨਾ ਦੱਸੋ; ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹੈ।
• वर्तमान पहचान के लिए शिरोमणि कमेटी की सूची सुदृढ़ है; 1953 की विशिष्ट खोज का वर्णन द्वितीयक · स्थानीय परंपरा है।
• निकटवर्ती सराय लश्करी खान को गुरु-कालीन ढाँचा न बताएँ; वह बाद का है।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. SGPC - Gurdwara Sahib Section 85 https://sgpc.net/gurdwara-sahib-section-85/
- 2. Discover Sikhism - Gurdwara Sri Manji Sahib Kottan https://discoversikhism.com/sikh_gurdwaras/gurdwara_sri_manji_sahib_kottan.html