HG-153
Gurdwara Janam Asthan, Nankana Sahibਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬGurdwara Janam Asthan, Nankana Sahib
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
Nankana Sahib, Punjab, Pakistanਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨननकाना साहिब, पंजाब, पाकिस्तान
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Nanak Dev Ji; Rai Bular tradition; Nankana Sahib martyrs; Gurdwara Reform Movementਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਪਰੰਪਰਾ; ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ; ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰगुरु नानक देव जी; राय बुलार परंपरा; ननकाना साहिब के शहीद; गुरुद्वारा सुधार लहर
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Nanak period; Sikh Empire; Gurdwara Reform Movementਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲ; ਸਿੱਖ ਰਾਜ; ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰगुरु नानक काल; सिख राज; गुरुद्वारा सुधार लहर
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Birthplace / Parkash Asthan; major historic gurdwaraਜਨਮ ਅਸਥਾਨ / ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ; ਵੱਡਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾजन्म स्थान · प्रकाश अस्थान; बड़ा ऐतिहासिक गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active / functional under Pakistan ETPB management; protected heritage complex in Punjab, Pakistanਸਰਗਰਮ / ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ETPB ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ; ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕੰਪਲੈਕਸपाकिस्तान के ईटीपीबी प्रबंध में सक्रिय · चालू; पंजाब, पाकिस्तान में संरक्षित धरोहर परिसर
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact Pothi map point
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Janam Asthan stands at Nankana Sahib, the historic Talwandi Rai Bhoi, and marks the birthplace of Guru Nanak Dev Ji. It is the principal shrine of the Nankana Sahib complex and one of the most important historical places in Sikh memory. The site also became central to the Gurdwara Reform Movement after the Nankana Sahib massacre of 20 February 1921.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਵ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ, ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਦੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਥਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਈ।
गुरुद्वारा जन्म अस्थान ननकाना साहिब में है, जो ऐतिहासिक तलवंडी राय भोइ है, और गुरु नानक देव जी के जन्म स्थान को अंकित करता है। यह ननकाना साहिब परिसर का मुख्य गुरुद्वारा और सिख स्मृति के सर्वाधिक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक स्थानों में से एक है। 20 फरवरी 1921 के ननकाना साहिब साके के बाद यह स्थान गुरुद्वारा सुधार लहर के भी केंद्र में आ गया।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The importance of Janam Asthan rests on two distinct historical layers. First, it preserves the birthplace of Guru Nanak Dev Ji. Second, the same shrine became a major site of Sikh institutional reform in 1921, when reformist Sikhs were killed inside the complex and control of the shrine subsequently passed to Sikh representatives.
ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ, ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ, ਇਹੀ ਅਸਥਾਨ 1921 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਅਦਾਰਾਗਤ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਸਿੱਖ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ।
जन्म अस्थान का महत्व दो भिन्न ऐतिहासिक स्तरों पर टिका है। पहला, यह गुरु नानक देव जी का जन्म स्थान सुरक्षित रखता है। दूसरा, वही गुरुद्वारा 1921 में सिख संस्थागत सुधार का एक बड़ा स्थान बना, जब सुधारवादी सिखों को इस परिसर के भीतर शहीद किया गया और उसके बाद इस गुरुद्वारे का नियंत्रण सिख प्रतिनिधियों को मिला।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
Guru Nanak Dev Ji was born in 1469 at Talwandi Rai Bhoi, later known as Nankana Sahib. The town took its later name from Guru Nanak and developed a cluster of shrines associated with his birth and childhood. Pakistan's Nankana Sahib district administration identifies Janam Asthan as the site of Guru Nanak Dev Ji's birth and notes that the complex is listed as a protected heritage monument by the Archaeology Department of the Government of Punjab.
The Sikh Encyclopedia records that an early memorial room at the birthplace was known as Kalu ka Kotha and later as Nanakayan. It attributes major construction of the historic shrine to Maharaja Ranjit Singh, who also granted substantial land for its maintenance. This means the sacred location is fifteenth-century in association, while the monumental building belongs to much later Sikh patronage.
For a long period the Nankana shrines were controlled by hereditary or Udasi custodians. By the early twentieth century, Sikh reformers were demanding accountable management of historical gurdwaras. The crisis at Janam Asthan culminated on 20 February 1921, when a peaceful jatha of reformist Sikhs was attacked and many were killed inside the shrine complex.
The massacre transformed the Gurdwara Reform Movement. SGPC's institutional history records that on 21 February 1921 the Lahore commissioner handed the keys of Nankana Sahib to a seven-member Sikh committee representing the SGPC. The event became one of the defining sacrifices behind reform of gurdwara management.
After Partition in 1947, the shrine remained in Pakistan. Today ETPB lists Gurdwara Janam Asthan as a functional gurdwara and manages Sikh pilgrimage facilities in cooperation with the Pakistan Sikh Gurdwara Parbandhak Committee.
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1469 ਵਿੱਚ ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਅਦ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਾਲਪਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਪਲੈਕਸ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਮਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਮਰਾ ਕਾਲੂ ਕਾ ਕੋਠਾ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਾਯਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਨਕਾਣਾ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਰਹੇ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਸੰਕਟ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਸਿਖ਼ਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਦੋਂ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜਥੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸਥਾਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਇਸ ਸਾਕੇ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। SGPC ਦਾ ਅਦਾਰਾਗਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ SGPC ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੱਤ-ਮੈਂਬਰੀ ਸਿੱਖ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕੁਰਬਾਨੀ ਬਣ ਗਈ।
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਅੱਜ ETPB ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
गुरु नानक देव जी का जन्म 1469 में तलवंडी राय भोइ में हुआ, जो बाद में ननकाना साहिब कहलाया। इस नगर को उसका बाद का नाम गुरु नानक से मिला और यहाँ उनके जन्म तथा बचपन से जुड़े गुरुद्वारों का एक समूह विकसित हुआ। पाकिस्तान का ननकाना साहिब जिला प्रशासन जन्म अस्थान को गुरु नानक देव जी के जन्म का स्थान बताता है और अंकित करता है कि यह परिसर पंजाब सरकार के पुरातत्व विभाग द्वारा एक संरक्षित धरोहर स्मारक के रूप में सूचीबद्ध है।
सिख विश्वकोश अंकित करता है कि जन्म स्थान पर बना एक आरंभिक स्मारक कक्ष कालू का कोठा और बाद में नानकायन के नाम से जाना जाता था। वह इस ऐतिहासिक गुरुद्वारे के बड़े निर्माण का श्रेय महाराजा रणजीत सिंह को देता है, जिन्होंने उसके रखरखाव के लिए बड़ी भूमि भी दी। इसका अर्थ है कि यह पवित्र स्थान पंद्रहवीं सदी के संबंध का है, जबकि यह विशाल इमारत कहीं बाद के सिख संरक्षण की है।
लंबे समय तक ननकाना के गुरुद्वारे वंशानुगत या उदासी प्रबंधकों के नियंत्रण में रहे। बीसवीं सदी के आरंभ तक सिख सुधारक ऐतिहासिक गुरुद्वारों के उत्तरदायी प्रबंध की माँग कर रहे थे। जन्म अस्थान का संकट 20 फरवरी 1921 को चरम पर पहुँचा, जब सुधारवादी सिखों के एक शांतिपूर्ण जत्थे पर आक्रमण हुआ और अनेक लोग गुरुद्वारा परिसर के भीतर शहीद हुए।
इस साके ने गुरुद्वारा सुधार लहर को बदल दिया। शिरोमणि कमेटी का संस्थागत इतिहास अंकित करता है कि 21 फरवरी 1921 को लाहौर के कमिश्नर ने ननकाना साहिब की चाबियाँ शिरोमणि कमेटी का प्रतिनिधित्व करती सात सदस्यों की एक सिख कमेटी को सौंपीं। यह घटना गुरुद्वारा प्रबंध सुधार के पीछे के परिभाषक बलिदानों में से एक बनी।
1947 के विभाजन के बाद यह गुरुद्वारा पाकिस्तान में रहा। आज ईटीपीबी गुरुद्वारा जन्म अस्थान को एक चालू गुरुद्वारे के रूप में सूचीबद्ध करता है और पाकिस्तान सिख गुरुद्वारा प्रबंधक कमेटी के सहयोग से सिख तीर्थ सुविधाओं का प्रबंध करता है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
The site marks Guru Nanak Dev Ji's birthplace. It also witnessed the Nankana Sahib massacre of 1921, a decisive event in the movement to place historical Sikh gurdwaras under accountable Sikh management.
ਇਹ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ 1921 ਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸਾਕਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਘਟਨਾ ਸੀ।
यह स्थान गुरु नानक देव जी के जन्म स्थान को अंकित करता है। इसने 1921 का ननकाना साहिब साका भी देखा, जो ऐतिहासिक सिख गुरुद्वारों को उत्तरदायी सिख प्रबंध में लाने की लहर की एक निर्णायक घटना थी।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Nanak Dev Ji; Mata Tripta Ji; Mehta Kalu Ji; Rai Bular in Sikh tradition; Maharaja Ranjit Singh; Bhai Lachhman Singh Dharowali and the Nankana Sahib martyrs; SGPC reformers.
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ; ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ; ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ; ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੋਵਾਲੀ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ; SGPC ਸੁਧਾਰਕ।
गुरु नानक देव जी; माता तृप्ता जी; मेहता कालू जी; सिख परंपरा में राय बुलार; महाराजा रणजीत सिंह; भाई लछमण सिंह धारोवाली और ननकाना साहिब के शहीद; शिरोमणि कमेटी के सुधारक।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Birthplace sanctum at the centre of the historic complex.
• Large walled pilgrimage complex that forms the anchor of the wider Nankana Sahib gurdwara circuit.
• Historic fabric associated with Maharaja Ranjit Singh-era patronage, with later repairs and conservation.
• 1921 reform-movement memory is inseparable from the site's modern Sikh history.
• ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ।
• ਵੱਡਾ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵਾਲਾ ਯਾਤਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੱਕਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ।
• ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਣਤਰ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਸਮੇਤ।
• 1921 ਦੀ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਯਾਦ ਇਸ ਥਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
• ऐतिहासिक परिसर के केंद्र में जन्म स्थान का गर्भगृह।
• बड़ा चारदीवारी वाला तीर्थ परिसर जो व्यापक ननकाना साहिब गुरुद्वारा परिपथ का आधार है।
• महाराजा रणजीत सिंह-कालीन संरक्षण से जुड़ा ऐतिहासिक निर्माण, जिसमें बाद की मरम्मत और संरक्षण भी है।
• 1921 की सुधार-लहर की स्मृति इस स्थान के आधुनिक सिख इतिहास से अभिन्न है।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The birthplace association goes back to Guru Nanak Dev Ji's birth in 1469, but the monumental shrine is not a surviving fifteenth-century house. Sikh historical reference material attributes major construction to Maharaja Ranjit Singh, with later repairs and conservation. Pothi should always distinguish the birthplace location from the age of the present structure.
ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਸਬੰਧ 1469 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਸਥਾਨ ਕੋਈ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਾ ਸਮੱਗਰੀ ਵੱਡੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਸਮੇਤ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਬਣਤਰ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
जन्म स्थान का संबंध 1469 में गुरु नानक देव जी के जन्म तक जाता है, परंतु यह विशाल गुरुद्वारा पंद्रहवीं सदी का बचा हुआ घर नहीं है। सिख ऐतिहासिक संदर्भ सामग्री बड़े निर्माण का श्रेय महाराजा रणजीत सिंह को देती है, जिसके बाद मरम्मत और संरक्षण हुआ। पोथी को सदा जन्म स्थान को वर्तमान ढाँचे की आयु से अलग रखना चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1469: Guru Nanak Dev Ji is born at Talwandi Rai Bhoi, later Nankana Sahib. • Sikh Empire period: Maharaja Ranjit Singh sponsors major construction and endowment at Janam Asthan. • 20 February 1921: Nankana Sahib massacre inside the shrine complex. • 21 February 1921: Control of the shrine is handed to a Sikh committee representing the SGPC. • 1947: Partition places Nankana Sahib in Pakistan. • Present: ETPB lists Janam Asthan as a functional historical gurdwara and principal pilgrimage site.
• 1469: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। • ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਲ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। • 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921: ਅਸਥਾਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸਾਕਾ। • 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921: ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ SGPC ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸਿੱਖ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। • 1947: ਵੰਡ ਨਾਲ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। • ਵਰਤਮਾਨ: ETPB ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• 1469: गुरु नानक देव जी का जन्म तलवंडी राय भोइ, बाद में ननकाना साहिब, में होता है। • सिख राज काल: महाराजा रणजीत सिंह जन्म अस्थान में बड़े निर्माण और जागीर का संरक्षण करते हैं। • 20 फरवरी 1921: गुरुद्वारा परिसर के भीतर ननकाना साहिब साका। • 21 फरवरी 1921: इस गुरुद्वारे का नियंत्रण शिरोमणि कमेटी का प्रतिनिधित्व करती एक सिख कमेटी को सौंपा जाता है। • 1947: विभाजन ननकाना साहिब को पाकिस्तान में रखता है। • वर्तमान: ईटीपीबी जन्म अस्थान को एक चालू ऐतिहासिक गुरुद्वारा और प्रमुख तीर्थ स्थान सूचीबद्ध करता है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Nanak Dev Ji: The Birth at Talwandi
• Guru Nanak Dev Ji childhood sakhis connected with Nankana Sahib
• Saka Nankana Sahib / Gurdwara Reform Movement
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਖੇ ਜਨਮ
• ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਲਪਣ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ
• ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ / ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ
• गुरु नानक देव जी: तलवंडी में जन्म
• ननकाना साहिब से जुड़ी गुरु नानक देव जी की बचपन साखियाँ
• साका ननकाना साहिब · गुरुद्वारा सुधार लहर
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Janam Asthan remains the principal pilgrimage centre at Nankana Sahib. It is also the anchor point for nearby Bal Lila Sahib, Patti Sahib, Kiara Sahib, Mal Ji Sahib, Tambo Sahib and other historical shrines. Live travel permissions should be handled separately from the fixed historical article.
ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨੇੜਲੇ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੱਟੀ ਸਾਹਿਬ, ਕਿਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਮਾਲ ਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਤੰਬੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਧੁਰਾ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਲਾਈਵ ਯਾਤਰਾ ਇਜਾਜ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
जन्म अस्थान ननकाना साहिब का मुख्य तीर्थ केंद्र बना हुआ है। यह निकटवर्ती बाल लीला साहिब, पट्टी साहिब, कियारा साहिब, माल जी साहिब, तंबू साहिब और अन्य ऐतिहासिक गुरुद्वारों का आधार बिंदु भी है। जीवंत यात्रा अनुमतियाँ स्थिर ऐतिहासिक लेख से अलग संभाली जानी चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• The birthplace itself is secure. Exact birth-date formulations vary across Sikh calendrical and historical traditions, so this place article need not force a day and month.
• Individual childhood miracle narratives connected with the wider Nankana complex must be source-graded separately from the documented birthplace.
• ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਖ਼ੁਦ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਜਨਮ-ਤਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਠੀਕ ਰੂਪ ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਥਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਿਨ ਅਤੇ ਮਹੀਨਾ ਥੋਪਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
• ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਨਕਾਣਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖਰੇ ਬਾਲਪਣ ਦੇ ਕਰਾਮਾਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਰੋਤ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
• जन्म स्थान स्वयं सुरक्षित है। जन्म तिथि के सटीक रूप सिख कैलेंडर और ऐतिहासिक परंपराओं में भिन्न हैं, इसलिए इस स्थान लेख को कोई दिन और महीना थोपने की आवश्यकता नहीं।
• व्यापक ननकाना परिसर से जुड़े बचपन के अलग-अलग करामात वर्णनों का स्रोत-श्रेणीकरण प्रलेखित जन्म स्थान से अलग होना चाहिए।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- District Nankana Sahib, Government of Punjab, Pakistan - Gurdwara Nankana Sahib https://nankana.punjab.gov.pk/important_places
- ETPB - Functional Gurdwaras https://etpb.gov.pk/shrines/gurdwaras/functional/
- SGPC - About SGPC / Nankana Sahib massacre and reform movement https://sgpc.net/about-sgpc/
- The Sikh Encyclopedia - Nankana Sahib https://www.thesikhencyclopedia.com/nankana-sahib/