HG-164
Gurdwara Darbar Sahib Kartarpurਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰGurdwara Darbar Sahib Kartarpur
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ
Narowal, Punjab, Pakistanਨਾਰੋਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨनारोवाल, पंजाब, पाकिस्तान
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Nanak Dev Ji; Mata Sulakhni Ji; Baba Sri Chand Ji; Baba Lakhmi Das Ji; Bhai Lehna Ji / Guru Angad Dev Ji; early Sikh sangatਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਲੱਖਮੀ ਦਾਸ ਜੀ; ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ · ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ; ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤगुरु नानक देव जी; माता सुलक्खनी जी; बाबा श्री चंद जी; बाबा लखमी दास जी; भाई लहिणा जी · गुरु अंगद देव जी; आरंभिक सिख संगत
- Periodਸਮਾਂकाल
- Final phase of Guru Nanak Dev Ji's life; later Sikh pilgrimage history; modern Kartarpur Corridorਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ; ਪਿੱਛੋਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਇਤਿਹਾਸ; ਆਧੁਨਿਕ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾगुरु नानक देव जी के जीवन का अंतिम चरण; बाद का सिख तीर्थ इतिहास; आधुनिक करतारपुर गलियारा
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Settlement / early Dharamsal / final residence and Joti Jot siteਵਸੇਬਾ · ਮੁਢਲੀ ਧਰਮਸਾਲ · ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਥਾਨबस्ती · आरंभिक धर्मसाल · अंतिम निवास और ज्योति जोत स्थल
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active / functional; large modern pilgrimage complex around a historically documented siteਚਾਲੂ · ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ; ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਥਾਨ ਦੁਆਲੇ ਵੱਡਾ ਆਧੁਨਿਕ ਯਾਤਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸसक्रिय · चालू; एक ऐतिहासिक रूप से प्रलेखित स्थान के चारों ओर बड़ा आधुनिक तीर्थ परिसर
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact Pothi map point
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur marks the settlement founded by Guru Nanak Dev Ji on the Ravi, where he spent the final phase of his life, gathered a Sikh community, worked as a householder and farmer, and chose Bhai Lehna Ji as his successor. Kartarpur became the first enduring centre organised directly around Guru Nanak Dev Ji's teaching and community.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਉਸ ਵਸੇਬੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਬਿਤਾਇਆ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਤੇ ਕਿਰਸਾਨ ਵਜੋਂ ਕਿਰਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਰਸ ਚੁਣਿਆ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੁਆਲੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਇਆ।
गुरुद्वारा दरबार साहिब करतारपुर उस बस्ती को अंकित करता है जो गुरु नानक देव जी ने रावी पर बसाई, जहाँ उन्होंने अपने जीवन का अंतिम चरण बिताया, एक सिख समुदाय एकत्र किया, एक गृहस्थ और किसान के रूप में काम किया, और भाई लहिणा जी को अपना उत्तराधिकारी चुना। करतारपुर सीधे गुरु नानक देव जी की शिक्षा और समुदाय के चारों ओर संगठित पहला स्थायी केंद्र बना।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
Kartarpur is one of the foundational physical places of Sikh history. Here Guru Nanak Dev Ji moved from travelling preacher to settled community leader. The practices of sangat, kirtan, honest work, shared food and daily recitation were woven into community life, and the succession to Guru Angad Dev Ji was established here.
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੀਰਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਯਾਤਰੂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਤੋਂ ਵਸੇ ਹੋਏ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਬਣੇ। ਸੰਗਤ, ਕੀਰਤਨ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਕਿਰਤ, ਸਾਂਝਾ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਸੌਂਪਣਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ।
करतारपुर सिख इतिहास के आधारभूत भौतिक स्थानों में से एक है। यहाँ गुरु नानक देव जी एक भ्रमणशील उपदेशक से एक बसे हुए समुदाय के अगुआ बने। संगत, कीर्तन, ईमानदार श्रम, साझे भोजन और दैनिक पाठ की रीतियाँ सामुदायिक जीवन में गुँथ गईं, और गुरु अंगद देव जी को गुरगद्दी यहीं स्थापित हुई।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
After years of extensive travel, Guru Nanak Dev Ji settled on the right bank of the Ravi and established Kartarpur. The District Narowal administration describes the present gurdwara as standing on the historic site where Guru Nanak Dev Ji settled, assembled the Sikh community and lived until his death in 1539.
Kartarpur became the principal centre of the early Sikh community. Sikh historical tradition remembers Guru Nanak Dev Ji living as a householder, cultivating land, leading congregational devotion and organising a disciplined daily rhythm. Bhai Gurdas later describes Kartarpur as a place of morning Japu and evening recitation and kirtan.
Bhai Lehna Ji came to Kartarpur and became Guru Nanak Dev Ji's devoted disciple. Before his Joti Jot, Guru Nanak Dev Ji chose him as successor, Guru Angad Dev Ji. The continuity of Guruship was therefore established at Kartarpur rather than inherited automatically by Guru Nanak Dev Ji's sons.
The old habitation suffered repeatedly from the changing course and flooding of the Ravi. The present main gurdwara is much later. Published heritage and historical material commonly records a major reconstruction in 1925 under the patronage of Maharaja Bhupinder Singh of Patiala. Pakistan later repaired the site in 1995 and restored it in 2004.
The Kartarpur Corridor opened on 9 November 2019, creating a new modern chapter in the shrine's history and greatly expanding the pilgrimage complex. This twenty-first-century expansion should not be confused with the sixteenth-century settlement itself.
ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਵਸੇ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਾਰੋਵਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਸੇ, ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੱਕ ਰਹੇ।
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਮੁਢਲੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੁੰਦਿਆਂ, ਸੰਗਤੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਲੈਅ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਪਿੱਛੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਜਪੁ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਪਾਠ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਆਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰਸ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ, ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ, ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ।
ਪੁਰਾਣੇ ਵਸੇਬੇ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੋਂ ਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ 1925 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ 1995 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ।
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ 9 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਅਧਿਆਇ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਤਾ। ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਨਾਲ ਰਲ਼-ਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
वर्षों की व्यापक यात्रा के बाद गुरु नानक देव जी रावी के दाहिने किनारे बसे और करतारपुर स्थापित किया। नारोवाल जिला प्रशासन वर्तमान गुरुद्वारे को उस ऐतिहासिक स्थान पर बताता है जहाँ गुरु नानक देव जी बसे, सिख समुदाय एकत्र किया और 1539 में अपने चलाणे तक रहे।
करतारपुर आरंभिक सिख समुदाय का मुख्य केंद्र बना। सिख ऐतिहासिक परंपरा गुरु नानक देव जी को एक गृहस्थ के रूप में रहते, भूमि जोतते, संगत की अगुवाई करते और एक अनुशासित दैनिक क्रम बनाते स्मरण करती है। भाई गुरदास बाद में करतारपुर को प्रातःकाल जपु और संध्या के पाठ तथा कीर्तन का स्थान बताते हैं।
भाई लहिणा जी करतारपुर आए और गुरु नानक देव जी के समर्पित शिष्य बने। अपनी ज्योति जोत से पहले गुरु नानक देव जी ने उन्हें उत्तराधिकारी, गुरु अंगद देव जी, चुना। इसलिए गुरगद्दी की निरंतरता करतारपुर में स्थापित हुई, न कि गुरु नानक देव जी के सुपुत्रों को स्वतः मिली।
पुरानी बस्ती को रावी की बदलती धारा और बाढ़ से बार-बार क्षति हुई। वर्तमान मुख्य गुरुद्वारा कहीं बाद का है। प्रकाशित धरोहर और ऐतिहासिक सामग्री सामान्यतः पटियाला के महाराजा भूपिंदर सिंह के संरक्षण में 1925 में एक बड़ा पुनर्निर्माण अंकित करती है। पाकिस्तान ने बाद में 1995 में इस स्थान की मरम्मत की और 2004 में उसका जीर्णोद्धार किया।
करतारपुर गलियारा 9 नवंबर 2019 को खुला, जिसने इस गुरुद्वारे के इतिहास में एक नया आधुनिक अध्याय जोड़ा और तीर्थ परिसर का बड़ा विस्तार किया। इस इक्कीसवीं सदी के विस्तार को सोलहवीं सदी की बस्ती से नहीं मिलाना चाहिए।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Nanak Dev Ji founded and settled at Kartarpur, established a working Sikh community, appointed Guru Angad Dev Ji as successor and passed away here in 1539.
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਇੱਥੇ ਟਿਕਾਣਾ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੇਹਾਂਤ ਪਾਇਆ।
गुरु नानक देव जी ने करतारपुर बसाया और वहाँ रहे, एक कार्यशील सिख समुदाय स्थापित किया, गुरु अंगद देव जी को उत्तराधिकारी नियुक्त किया और 1539 में यहीं चलाणा किया।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Nanak Dev Ji; Mata Sulakhni Ji; Baba Sri Chand Ji; Baba Lakhmi Das Ji; Bhai Lehna Ji / Guru Angad Dev Ji; Bhai Mardana Ji in the wider tradition; early Kartarpur sangat; Maharaja Bhupinder Singh of Patiala as a later patron.
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਲੱਖਮੀ ਦਾਸ ਜੀ; ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ · ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ; ਵਿਆਪਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ; ਮੁਢਲੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸੰਗਤ; ਪਿੱਛੋਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵਜੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ।
गुरु नानक देव जी; माता सुलक्खनी जी; बाबा श्री चंद जी; बाबा लखमी दास जी; भाई लहिणा जी · गुरु अंगद देव जी; व्यापक परंपरा में भाई मरदाना जी; करतारपुर की आरंभिक संगत; बाद के संरक्षक के रूप में पटियाला के महाराजा भूपिंदर सिंह।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic Ravi-side settlement associated with Guru Nanak Dev Ji's final years.
• Angitha / memorial tradition connected with Guru Nanak Dev Ji's Joti Jot.
• Historic well tradition within the complex.
• Main shrine largely reconstructed in the twentieth century.
• Large modern pilgrimage complex expanded for the Kartarpur Corridor.
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਾਵੀ-ਕੰਢੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸੇਬਾ।
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਅੰਗੀਠਾ · ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ।
• ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ।
• ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ।
• ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਵੱਡਾ ਆਧੁਨਿਕ ਯਾਤਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ।
• गुरु नानक देव जी के अंतिम वर्षों से जुड़ी रावी किनारे की ऐतिहासिक बस्ती।
• गुरु नानक देव जी की ज्योति जोत से जुड़ी अंगीठा · स्मारक परंपरा।
• परिसर के भीतर ऐतिहासिक कुएँ की परंपरा।
• मुख्य गुरुद्वारा बड़े हिस्से में बीसवीं सदी में पुनर्निर्मित।
• करतारपुर गलियारे के लिए विस्तारित बड़ा आधुनिक तीर्थ परिसर।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The site is sixteenth-century in historical association, but the main visible gurdwara is much later. Published sources record a major reconstruction in 1925 under Maharaja Bhupinder Singh of Patiala, repairs in 1995, restoration in 2004 and major expansion around the 2019 Kartarpur Corridor.
ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਦਿਸਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੋਂ ਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਰੋਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੇਠ 1925 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ, 2004 ਵਿੱਚ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
यह स्थान ऐतिहासिक संबंध में सोलहवीं सदी का है, परंतु दिखाई देने वाला मुख्य गुरुद्वारा कहीं बाद का है। प्रकाशित स्रोत महाराजा भूपिंदर सिंह के अधीन 1925 में एक बड़ा पुनर्निर्माण, 1995 में मरम्मत, 2004 में जीर्णोद्धार और 2019 के करतारपुर गलियारे के आसपास बड़ा विस्तार अंकित करते हैं।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Final phase of Guru Nanak Dev Ji's life: Guru Nanak Dev Ji establishes and settles at Kartarpur on the Ravi. • 1539: Guru Nanak Dev Ji passes away at Kartarpur after appointing Guru Angad Dev Ji as successor. • Later centuries: River flooding alters the old settlement and damages earlier structures. • 1925: Major reconstruction of the present main gurdwara under Maharaja Bhupinder Singh of Patiala, according to widely cited heritage accounts. • 1995: Pakistan repairs the shrine. • 2004: Major restoration completed. • 9 November 2019: Kartarpur Corridor opens, beginning a new phase of international pilgrimage access.
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਟਿਕਾਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। • 1539: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਥਾਪਣ ਪਿੱਛੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਦੇਹਾਂਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। • ਪਿੱਛੋਂ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ: ਦਰਿਆ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪੁਰਾਣੇ ਵਸੇਬੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। • 1925: ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੇਠ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ। • 1995: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। • 2004: ਵੱਡੀ ਬਹਾਲੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ। • 9 ਨਵੰਬਰ 2019: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• गुरु नानक देव जी के जीवन का अंतिम चरण: गुरु नानक देव जी रावी पर करतारपुर बसाते हैं और वहीं रहते हैं। • 1539: गुरु अंगद देव जी को उत्तराधिकारी नियुक्त करने के बाद गुरु नानक देव जी करतारपुर में चलाणा करते हैं। • बाद की सदियाँ: नदी की बाढ़ पुरानी बस्ती को बदलती है और पहले के ढाँचों को क्षति पहुँचाती है। • 1925: व्यापक रूप से उद्धृत धरोहर विवरणों के अनुसार पटियाला के महाराजा भूपिंदर सिंह के अधीन वर्तमान मुख्य गुरुद्वारे का बड़ा पुनर्निर्माण। • 1995: पाकिस्तान इस गुरुद्वारे की मरम्मत करता है। • 2004: बड़ा जीर्णोद्धार पूर्ण होता है। • 9 नवंबर 2019: करतारपुर गलियारा खुलता है, जिससे अंतरराष्ट्रीय तीर्थ पहुँच का एक नया चरण आरंभ होता है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Nanak Dev Ji: Founding Kartarpur - The Plough and the Langar
• Guru Nanak Dev Ji: The Daily Rhythm at Kartarpur
• Guru Nanak Dev Ji: Bhai Lehna Ji Arrives
• Guru Nanak Dev Ji: Gurgaddi Passes to Guru Angad Dev Ji
• Guru Nanak Dev Ji: Joti Jot at Kartarpur
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਵਸੇਬਾ · ਹਲ਼ ਅਤੇ ਲੰਗਰ
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੈਅ
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਆਉਣਾ
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਗੁਰਗੱਦੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣਾ
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ
• गुरु नानक देव जी: करतारपुर की स्थापना, हल और लंगर
• गुरु नानक देव जी: करतारपुर का दैनिक क्रम
• गुरु नानक देव जी: भाई लहिणा जी का आना
• गुरु नानक देव जी: गुरगद्दी गुरु अंगद देव जी को
• गुरु नानक देव जी: करतारपुर में ज्योति जोत
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Darbar Sahib Kartarpur is an active major Sikh pilgrimage centre. Because travel access can change with India-Pakistan policy, Pothi should keep corridor status in a live travel module rather than inside the permanent history article.
ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਇੱਕ ਚਾਲੂ ਵੱਡਾ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਪਹੁੰਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਲਾਂਘੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਯਾਤਰਾ ਮਾਡਿਊਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
दरबार साहिब करतारपुर एक सक्रिय बड़ा सिख तीर्थ केंद्र है। चूँकि यात्रा पहुँच भारत-पाकिस्तान नीति के साथ बदल सकती है, पोथी को गलियारे की स्थिति स्थायी इतिहास लेख के भीतर रखने के बजाय एक जीवंत यात्रा मॉड्यूल में रखनी चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Popular accounts differ over the exact length of Guru Nanak Dev Ji's residence at Kartarpur. Pothi should avoid forcing a precise number unless using a dedicated scholarly chronology.
• The flowers-after-Joti-Jot narrative is devotional tradition. The historically strong point is that Guru Nanak Dev Ji died at Kartarpur in 1539 and had already established Guru Angad Dev Ji as successor.
• Published reconstruction histories differ in some details of earlier structures; the 1925 Maharaja Bhupinder Singh reconstruction is widely reported, but a full architectural file should be built separately.
• ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਸਹੀ ਮਿਆਦ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੀ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਸਮਾਂ-ਲੜੀ ਵਰਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਅੰਕੜਾ ਥੋਪਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਪਿੱਛੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਰਧਾ-ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ 1539 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਥਾਪ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
• ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪਹਿਲੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਨ; 1925 ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਫ਼ਾਈਲ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
• प्रचलित विवरण करतारपुर में गुरु नानक देव जी के निवास की सटीक अवधि पर भिन्न हैं। जब तक कोई समर्पित विद्वत्तापूर्ण कालक्रम प्रयोग न हो, पोथी को कोई सटीक संख्या थोपने से बचना चाहिए।
• ज्योति जोत के बाद फूलों का वर्णन श्रद्धामय परंपरा है। ऐतिहासिक रूप से सुदृढ़ बात यह है कि गुरु नानक देव जी ने 1539 में करतारपुर में चलाणा किया और वे पहले ही गुरु अंगद देव जी को उत्तराधिकारी स्थापित कर चुके थे।
• प्रकाशित पुनर्निर्माण इतिहास पहले के ढाँचों के कुछ विवरणों में भिन्न हैं; 1925 का महाराजा भूपिंदर सिंह वाला पुनर्निर्माण व्यापक रूप से बताया गया है, परंतु एक पूरी स्थापत्य फाइल अलग से बनानी चाहिए।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- District Narowal, Government of Punjab, Pakistan - Important Places https://narowal.punjab.gov.pk/important-places
- ETPB - Functional Gurdwaras https://etpb.gov.pk/shrines/gurdwaras/functional/
- ETPB - Shrines Branch https://etpb.gov.pk/shrines/shrines-branch/
- The Sikh Encyclopedia - Kartarpur Ravi https://www.thesikhencyclopedia.com/kartarpur/
- Pakistan heritage reference - Gurdwara Darbar Sahib https://pakheritage.org/gurdwara-darbar-sahib-2/