HG-234
Gurdwara Khuh Guru Ram Das Ji ate Joti Jot Asthan Bhai Gurdas Ji, Goindwalਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੂਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਅਸਥਾਨ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਗੋਇੰਦਵਾਲGurdwara Khuh Guru Ram Das Ji ate Joti Jot Asthan Bhai Gurdas Ji, Goindwal
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੂਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਅਸਥਾਨ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ
Tarn Taran, Punjab, Indiaਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤतरन तारन, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Ram Das Ji; Bhai Gurdas Jiਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ; ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀगुरु राम दास जी; भाई गुरदास जी
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Ram Das period; Bhai Gurdas Ji's later lifeਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਕਾਲ; ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨगुरु राम दास काल; भाई गुरदास जी का बाद का जीवन
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Historic well / Sikh scholar memorial / gurdwaraਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ · ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ · ਗੁਰਦੁਆਰਾऐतिहासिक खूह · सिख विद्वान का स्मारक · गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active SGPC-managed historical gurdwara in the Goindwal cluster.ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।गोइंदवाल समूह में सक्रिय शिरोमणि कमेटी प्रबंधित ऐतिहासिक गुरुद्वारा।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact Pothi map verification
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
This separate Goindwal gurdwara preserves a well attributed to Guru Ram Das Ji and also commemorates the Joti Jot of Bhai Gurdas Ji.
ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦਾ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਗਏ ਇੱਕ ਖੂਹ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਦੀ ਵੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
गोइंदवाल का यह अलग गुरुद्वारा गुरु राम दास जी से जुड़ा एक खूह सुरक्षित रखता है और भाई गुरदास जी के जोती जोत का भी स्मरण कराता है।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The site is valuable because Guru Ram Das Ji is most often remembered through Lahore and Amritsar. The preserved Goindwal well anchors his long pre-Guruship and family connection to the Third Guru's centre.
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਇਸ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦਾ ਖੂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
यह स्थान इसलिए मूल्यवान है कि गुरु राम दास जी को प्रायः लाहौर और अमृतसर के माध्यम से स्मरण किया जाता है। गोइंदवाल का यह सुरक्षित खूह उनके लंबे गुरगद्दी-पूर्व जीवन और तीसरे पातशाह के केंद्र से पारिवारिक संबंध को अंकित करता है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
Guru Ram Das Ji spent much of his adult life at Goindwal before becoming the Fourth Guru. He served Guru Amar Das Ji, married Bibi Bhani Ji and raised his family in the Goindwal environment.
The Sikh Encyclopedia identifies a distinct gurdwara west of Sri Chaubara Sahib called Khuh Guru Ram Das Ji ate Joti Jot Asthan Bhai Gurdas Ji.
The khuh, or well, attributed to Guru Ram Das Ji is preserved in the compound. The reference does not assign an exact construction year, so Pothi should leave the date open.
The same gurdwara commemorates Bhai Gurdas Ji, the major Sikh scholar and scribe who died at Goindwal in the seventeenth century.
This shared memorial demonstrates that one physical site can hold historical layers from different periods. Pothi should preserve both without creating a second duplicate gurdwara.
The gurdwara is managed as part of the SGPC Goindwal historical-shrine network.
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਲਿਆ।
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਸ੍ਰੀ ਚੌਬਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਖੂਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਅਸਥਾਨ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਖੂਹ ਇਸ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਹੀ ਉਸਾਰੀ ਵਾਲਾ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਹੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਅਸਥਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਤਾਂ ਸਾਂਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਦੂਜਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
चौथे पातशाह बनने से पहले गुरु राम दास जी ने अपने वयस्क जीवन का बड़ा भाग गोइंदवाल में बिताया। उन्होंने गुरु अमर दास जी की सेवा की, बीबी भानी जी से विवाह किया और गोइंदवाल के परिवेश में अपना परिवार बसाया।
सिख विश्वकोश श्री चौबारा साहिब के पश्चिम में एक भिन्न गुरुद्वारे की पहचान करता है जिसे खूह गुरु राम दास जी और जोती जोत अस्थान भाई गुरदास जी कहा जाता है।
गुरु राम दास जी से जुड़ा वह खूह इस परिसर में सुरक्षित है। यह संदर्भ कोई सटीक निर्माण वर्ष नहीं देता, इसलिए पोथी को वह तिथि खुली छोड़नी चाहिए।
यही गुरुद्वारा भाई गुरदास जी का भी स्मरण कराता है, जो बड़े सिख विद्वान और लिखारी थे और जिनका देहांत सत्रहवीं सदी में गोइंदवाल में हुआ।
यह साझा स्मारक दिखाता है कि एक ही भौतिक स्थान अलग-अलग कालों की ऐतिहासिक परतें रख सकता है। पोथी को दूसरा दोहरा गुरुद्वारा बनाए बिना दोनों सुरक्षित रखने चाहिए।
यह गुरुद्वारा शिरोमणि कमेटी के गोइंदवाल ऐतिहासिक गुरुद्वारा तंत्र के भाग के रूप में प्रबंधित है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
A well attributed to Guru Ram Das Ji is preserved here. The same site later became associated with the Joti Jot of Bhai Gurdas Ji.
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਖੂਹ ਇੱਥੇ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਅਸਥਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।
गुरु राम दास जी से जुड़ा एक खूह यहाँ सुरक्षित है। बाद में यही स्थान भाई गुरदास जी के जोती जोत से भी जुड़ा।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Ram Das Ji; Bhai Gurdas Ji; Guru Amar Das Ji and the Goindwal sangat as historical context.
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ; ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ; ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਸੰਗਤ।
गुरु राम दास जी; भाई गुरदास जी; ऐतिहासिक संदर्भ के रूप में गुरु अमर दास जी और गोइंदवाल की संगत।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic well attributed to Guru Ram Das Ji.
• Memorial to Bhai Gurdas Ji.
• Location within the wider Sri Chaubara Sahib historical complex area.
• ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ।
• ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ।
• ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ੍ਰੀ ਚੌਬਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ।
• गुरु राम दास जी से जुड़ा ऐतिहासिक खूह।
• भाई गुरदास जी का स्मारक।
• व्यापक श्री चौबारा साहिब ऐतिहासिक परिसर क्षेत्र के भीतर स्थान।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The well is the core Guru Ram Das Ji feature. The formal gurdwara and Bhai Gurdas Ji memorial are later developments around the historical location.
ਖੂਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਦੁਆਲੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਹਨ।
यह खूह गुरु राम दास जी से जुड़ा मूल अंग है। विधिवत गुरुद्वारा और भाई गुरदास जी का स्मारक उस ऐतिहासिक स्थान के आसपास बाद के विकास हैं।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Guru Amar Das / Guru Ram Das period: Guru Ram Das Ji lives and serves in Goindwal; the well is attributed to him. • 1581: Guru Ram Das Ji's Joti Jot occurs elsewhere within the Chaubara complex. • 17th century: Bhai Gurdas Ji's later-life association and Joti Jot are commemorated at this site. • Present: The gurdwara and well remain within the SGPC-managed Goindwal shrine network.
• ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ / ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਕਾਲ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਖੂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 1581: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਚੌਬਾਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • 17ਵੀਂ ਸਦੀ: ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਖੂਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
• गुरु अमर दास · गुरु राम दास काल: गुरु राम दास जी गोइंदवाल में रहते और सेवा करते हैं; यह खूह उनसे जुड़ा है। • 1581: गुरु राम दास जी का जोती जोत चौबारा परिसर के भीतर अन्यत्र होता है। • 17वीं सदी: भाई गुरदास जी का बाद का जीवन संबंध और जोती जोत इस स्थान पर स्मरण किए जाते हैं। • वर्तमान: यह गुरुद्वारा और खूह शिरोमणि कमेटी प्रबंधित गोइंदवाल तंत्र में बने हुए हैं।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Ram Das Ji at Goindwal
• Bhai Gurdas Ji
• HG-227 Guriai Asthan Guru Ram Das Ji
• HG-228 Joti Jot Asthan Patshahi III/IV
• ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ
• ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ
• HG-227 ਗੁਰਿਆਈ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ
• HG-228 ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਅਸਥਾਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ III/IV
• गोइंदवाल में गुरु राम दास जी
• भाई गुरदास जी
• HG-227 गुरिआई अस्थान गुरु राम दास जी
• HG-228 जोती जोत अस्थान पातशाही तीसरी · चौथी
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
The gurdwara is part of the Goindwal historical complex and should be cross-linked to the already written Guru Amar Das Ji Batch 7 entries.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਬੈਚ 7 ਦੀਆਂ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
यह गुरुद्वारा गोइंदवाल ऐतिहासिक परिसर का भाग है और उसे पहले से लिखी गई गुरु अमर दास जी की बैच 7 प्रविष्टियों से जोड़ना चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• The Sikh Encyclopedia identifies the well clearly but does not provide a construction date or a detailed event narrative. Pothi should not invent one.
• Because the site also commemorates Bhai Gurdas Ji, its Guru filter should support both Guru Ram Das Ji and Bhai Gurdas Ji without duplicating the HG record.
• ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਖੂਹ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਮਿਤੀ ਜਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘਟਨਾ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਘੜਨੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।
• ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਗੁਰੂ ਫਿਲਟਰ HG ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਏ ਬਿਨਾਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇ।
• सिख विश्वकोश इस खूह की स्पष्ट पहचान करता है परंतु कोई निर्माण तिथि या विस्तृत घटना वर्णन नहीं देता। पोथी को कोई गढ़ना नहीं चाहिए।
• चूँकि यह स्थान भाई गुरदास जी का भी स्मरण कराता है, उसका गुरु फिल्टर HG अभिलेख दोहराए बिना गुरु राम दास जी और भाई गुरदास जी दोनों का समर्थन करे।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- The Sikh Encyclopedia, Goindwal https://www.thesikhencyclopedia.com/goindval/
- Encyclopaedia of Sikhism mirror, Goindval https://eos.learnpunjabi.org/GOINDVAL%20%2831%C2%BA-22%27N%2C%2075%C2%BA-9%27E%29.html
- The Sikh Encyclopedia, Bhai Gurdas https://www.thesikhencyclopedia.com/gurdas-bhai/