HG-397
Gurdwara Mata Sundari Ji ate Mata Sahib Devan Ji, Talwandi Saboਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋGurdwara Mata Sundari Ji ate Mata Sahib Devan Ji, Talwandi Sabo
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ
Bathinda, Punjab, Indiaਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤबठिंडा, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Mata Sundari Ji; Mata Sahib Devan Ji; Guru Gobind Singh Ji; Bhai Mani Singhਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘमाता सुंदरी जी; माता साहिब देवां जी; गुरु गोबिंद सिंह जी; भाई मनी सिंह
- Periodਸਮਾਂकाल
- Talwandi Sabo stay, 1706ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਠਹਿਰਾਅ, 1706तलवंडी साबो प्रवास, 1706
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical shrine in the SGPC-managed Talwandi Sabo clusterSGPC ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨशिरोमणि कमेटी द्वारा प्रबंधित तलवंडी साबो समूह में सक्रिय ऐतिहासिक स्थान
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact entrance-pin verification before app publication.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
This shrine marks the place where Mata Sundari Ji and Mata Sahib Devan Ji lived during the Guru Gobind Singh Ji period at Talwandi Sabo.
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ ਰਹੇ।
यह स्थान उस जगह को दर्शाता है जहाँ तलवंडी साबो में गुरु गोबिंद सिंह जी के काल के दौरान माता सुंदरी जी और माता साहिब देवां जी रहीं।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The Guru-family residence site is a distinct physical place southeast of the Takht and is historically important to understanding the re-gathering of the Guru’s household after Anandpur.
ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਭੌਤਿਕ ਥਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁੜ-ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
गुरु-परिवार का यह निवास-स्थल तख्त के दक्षिण-पूर्व में एक अलग भौतिक स्थान है और आनंदपुर के बाद गुरु जी के परिवार के फिर से एकत्र होने को समझने के लिए ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The standard reference states that Bhai Mani Singh came from Delhi escorting Mata Sundari Ji and Mata Sahib Devan Ji, who had been separated from Guru Gobind Singh Ji after the evacuation of Anandpur. A dedicated gurdwara southeast of the Takht marks their residence during the 1706 Talwandi Sabo stay.
ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਜੋ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ ਸਨ। ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1706 ਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਠਹਿਰਾਅ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
मानक संदर्भ बताता है कि भाई मनी सिंह दिल्ली से माता सुंदरी जी और माता साहिब देवां जी को साथ लेकर आए, जो आनंदपुर खाली किए जाने के बाद गुरु गोबिंद सिंह जी से बिछड़ गई थीं। तख्त के दक्षिण-पूर्व में एक समर्पित गुरुद्वारा 1706 के तलवंडी साबो प्रवास के दौरान उनके निवास को चिह्नित करता है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Mata Sundari Ji and Mata Sahib Devan Ji resided here during the Talwandi Sabo phase.
ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
तलवंडी साबो चरण के दौरान माता सुंदरी जी और माता साहिब देवां जी यहाँ रहीं।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Mata Sundari Ji; Mata Sahib Devan Ji; Guru Gobind Singh Ji; Bhai Mani Singh.
ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ; ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ।
माता सुंदरी जी; माता साहिब देवां जी; गुरु गोबिंद सिंह जी; भाई मनी सिंह।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Square domed shrine room.
• Distinct location southeast of the Takht.
• Guru-family historical interpretation within the Damdama Sahib landscape.
· ਵਰਗਾਕਾਰ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਅਸਥਾਨ ਕਮਰਾ।
· ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨ।
· ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਆਖਿਆ।
• वर्गाकार गुंबददार कक्ष।
• तख्त के दक्षिण-पूर्व में अलग स्थान।
• दमदमा साहिब भूदृश्य के भीतर गुरु-परिवार से जुड़ी ऐतिहासिक व्याख्या।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The Guru-period association is the residence site. The present shrine is later memorial architecture.
ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦਾ ਸਬੰਧ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਅਸਥਾਨ ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਹੈ।
गुरु-कालीन संबंध निवास-स्थल से है। वर्तमान स्थान बाद की स्मारक-वास्तुकला है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1706: Mata Sundari Ji and Mata Sahib Devan Ji join the Talwandi Sabo phase with Bhai Mani Singh. • Later period: Dedicated shrine develops on the remembered residence site. • Present: Active historical shrine.
· 1706: ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। · ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੌਰ: ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਅਸਥਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। · ਵਰਤਮਾਨ: ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ।
• 1706: माता सुंदरी जी और माता साहिब देवां जी भाई मनी सिंह के साथ तलवंडी साबो चरण में शामिल होती हैं। • बाद का काल: याद किए जाने वाले निवास-स्थल पर समर्पित स्थान विकसित होता है। • वर्तमान: सक्रिय ऐतिहासिक स्थान।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-003 - Takht Sri Damdama Sahib.
• HG-396 - Nivas Asthan Patshahi X.
• HG-398 - Likhansar Sahib.
· HG-003 - ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ।
· HG-396 - ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦।
· HG-398 - ਲਿਖਣਸਰ ਸਾਹਿਬ।
• HG-003 - तख्त श्री दमदमा साहिब।
• HG-396 - निवास अस्थान पातशाही दसवीं।
• HG-398 - लिखनसर साहिब।
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Pothi should include the site in a Talwandi Sabo cluster view and explain its Guru-family significance rather than presenting it as a generic ancillary building.
ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਸਮੂਹ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਸਹਾਇਕ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੀ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
पोथी को इस स्थान को तलवंडी साबो समूह के दृश्य में शामिल करना चाहिए और इसे एक सामान्य सहायक इमारत के रूप में पेश करने के बजाय इसका गुरु-परिवार से जुड़ा महत्व समझाना चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• NEW PERMANENT RECORD HG-397.
• Use “Mata Sahib Devan Ji” as the historical name while supporting common search variants such as Mata Sahib Kaur Ji if desired in app aliases.
· ਨਵਾਂ ਸਥਾਈ ਰਿਕਾਰਡ HG-397।
· ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਮ ਵਜੋਂ "ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ" ਵਰਤੋ, ਪਰ ਜੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਐਪ ਦੇ ਉਪਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਵਰਗੇ ਆਮ ਖੋਜ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਾਰਾ ਦਿਓ।
• नया स्थायी रिकॉर्ड HG-397।
• ऐतिहासिक नाम के रूप में “माता साहिब देवां जी” का प्रयोग करें, और यदि चाहें तो ऐप के उपनामों में माता साहिब कौर जी जैसे आम खोज-रूपों को भी सहारा दें।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. The Sikh Encyclopedia - Damdama Sahib - https://www.thesikhencyclopedia.com/damdama-sahib/