HG-488
Gurdwara Shaheed Ganj, Mukarrampurਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ, ਮੁਕਰਮਪੁਰGurdwara Shaheed Ganj, Mukarrampur
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ, ਮੁਕਰਮਪੁਰ
Fatehgarh Sahib, Punjab, Indiaਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤफतेहगढ़ साहिब, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Sikh warriors of Banda Singh Bahadur's 1710 Sirhind campaign; Banda Singh Bahadurਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ 1710 ਦੀ ਸਰਹਿੰਦ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ; ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰबंदा सिंह बहादुर के 1710 सरहिंद अभियान के सिख योद्धा; बंदा सिंह बहादुर
- Periodਸਮਾਂकाल
- Sirhind campaign, May 1710; later memorial replacementਸਰਹਿੰਦ ਮੁਹਿੰਮ, ਮਈ 1710; ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਦਲੀसरहिंद अभियान, मई 1710; बाद में स्मारक का प्रतिस्थापन
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Battle-loss / shaheedi memorial gurdwaraਜੰਗ-ਹਾਰ · ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾजंग में शहादत / शहीदी स्मारक गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Historical shrine identified in standard reference; 2026 access/management Pendingਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨ; 2026 ਦੀ ਪਹੁੰਚ · ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਬਾਕੀमानक संदर्भ-ग्रंथ में पहचाना गया ऐतिहासिक स्थान; 2026 की पहुँच/प्रबंधन लंबित
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact public entrance verification
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Shaheed Ganj at Mukarrampur commemorates Sikh warriors who fell when retreating imperial troops resisted the Khalsa advance toward Sirhind during Banda Singh Bahadur's 1710 campaign. The Sikh Encyclopedia describes a distinct memorial inside the village and a separate Bunga Sahib on the outskirts.
ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ 1710 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਸਰਹਿੰਦ ਵੱਲ ਖਾਲਸਾ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਬੁੰਗਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
मुकर्रमपुर का गुरुद्वारा शहीद गंज उन सिख योद्धाओं की स्मृति में है जो बंदा सिंह बहादुर के 1710 के अभियान के दौरान सरहिंद की ओर बढ़ते खालसा का पीछे हटती शाही फ़ौज द्वारा प्रतिरोध किए जाने पर शहीद हुए। सिख विश्वकोश गाँव के भीतर एक अलग स्मारक और बाहरी छोर पर अलग बुंगा साहिब का वर्णन करता है।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
This is a battle-loss memorial tied to a specific local action in the Sirhind campaign and represented by a separate physical shrine. It therefore cannot be folded into HG-483 Chappar Chiri, the main battlefield, or HG-487 Bunga Sahib, which has a different commemorative function.
ਇਹ ਸਰਹਿੰਦ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜੰਗ-ਹਾਰ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਰੀਰਕ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ HG-483 ਛੱਪਰ ਚਿੜੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ HG-487 ਬੁੰਗਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਸਮੇਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
यह सरहिंद अभियान की एक विशिष्ट स्थानीय कार्रवाई से जुड़ा जंग-शहादत स्मारक है और एक अलग भौतिक स्थान से दर्शाया जाता है। इसलिए इसे न तो मुख्य जंग-मैदान HG-483 चप्पड़ चिड़ी में समेटा जा सकता है और न ही HG-487 बुंगा साहिब में, जिसकी स्मरण-भूमिका भिन्न है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The major Sikh victory over Wazir Khan was fought at Chappar Chiri on 12 May 1710. As Banda Singh Bahadur's forces pressed toward Sirhind after that battle, the Sikh Encyclopedia records that retreating imperial troops made another stand at Mukarrampur.
The imperial force was defeated, but several Sikhs were killed in the fighting. A memorial was raised inside Mukarrampur in their honour. The standard reference says this earlier memorial was later replaced by the present Shaheed Ganj, described as a small domed square room in which Guru Granth Sahib is seated.
The same village also contains Bunga Sahib, a separate later memorial dedicated to Banda Singh Bahadur. Pothi therefore treats Mukarrampur as a multi-site historical cluster rather than compressing the entire village into one generic Banda Singh record.
ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖ ਜਿੱਤ 12 ਮਈ 1710 ਨੂੰ ਛੱਪਰ ਚਿੜੀ ਵਿਖੇ ਲੜੀ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਉਸ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਵੱਲ ਵਧੀਆਂ, ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਹਾਰ ਗਈ, ਪਰ ਕਈ ਸਿੱਖ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਮਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।
ਇਹੀ ਪਿੰਡ ਬੁੰਗਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੋਥੀ ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
वज़ीर ख़ान पर सिखों की बड़ी विजय 12 मई 1710 को चप्पड़ चिड़ी में हुई थी। उस जंग के बाद जब बंदा सिंह बहादुर की सेनाएँ सरहिंद की ओर बढ़ीं, तो सिख विश्वकोश के अनुसार पीछे हटती शाही फ़ौज ने मुकर्रमपुर में फिर मोर्चा लिया।
शाही फ़ौज हार गई, पर लड़ाई में कई सिख मारे गए। उनके सम्मान में मुकर्रमपुर के भीतर एक स्मारक बनाया गया। मानक संदर्भ-ग्रंथ कहता है कि इस पुराने स्मारक की जगह बाद में वर्तमान शहीद गंज बना, जिसे एक छोटा गुंबददार वर्गाकार कक्ष बताया गया है जिसमें गुरु ग्रंथ साहिब विराजमान हैं।
इसी गाँव में बुंगा साहिब भी है, जो बंदा सिंह बहादुर को समर्पित एक अलग, बाद का स्मारक है। इसलिए पोथी मुकर्रमपुर को एक बहु-स्थल ऐतिहासिक समूह मानती है, न कि पूरे गाँव को एक सामान्य बंदा सिंह रिकॉर्ड में समेटती है।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Sikh forces advancing toward Sirhind encountered resistance from retreating imperial troops at Mukarrampur. The Sikhs prevailed, but several Sikh warriors were killed. Shaheed Ganj preserves their local martyrdom memory.
ਸਰਹਿੰਦ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖ ਜੇਤੂ ਰਹੇ, ਪਰ ਕਈ ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ।
सरहिंद की ओर बढ़ रही सिख सेनाओं को मुकर्रमपुर में पीछे हटती शाही फ़ौज के प्रतिरोध का सामना करना पड़ा। सिख विजयी रहे, पर कई सिख योद्धा शहीद हुए। शहीद गंज उनकी स्थानीय शहादत की स्मृति संजोए हुए है।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
• Sikh warriors killed at Mukarrampur during the 1710 advance.
• Banda Singh Bahadur - commander of the wider Sirhind campaign.
• Retreating imperial/Mughal troops resisting the Sikh advance.
• Mukarrampur sangat and later custodians who maintained the shaheedi memorial.
• 1710 ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਦੌਰਾਨ ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ।
• ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ · ਵਡੇਰੀ ਸਰਹਿੰਦ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ।
• ਸਿੱਖ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ · ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ।
• ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਸਾਂਭੀ।
• 1710 के अग्रगमन के दौरान मुकर्रमपुर में शहीद हुए सिख योद्धा।
• बंदा सिंह बहादुर · व्यापक सरहिंद अभियान के सेनापति।
• सिख अग्रगमन का प्रतिरोध करती पीछे हटती शाही/मुगल फ़ौज।
• मुकर्रमपुर की संगत और बाद के सेवादार जिन्होंने शहीदी स्मारक को संभाला।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Shaheedi memorial inside Mukarrampur village.
• Small domed square room described in the standard Sikh reference.
• Guru Granth Sahib seated within the later memorial shrine.
• Physically and functionally distinct from HG-487 Bunga Sahib on the outskirts.
• ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ।
• ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਛੋਟਾ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਵਰਗਾਕਾਰ ਕਮਰਾ।
• ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨ ਅੰਦਰ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ।
• ਬਾਹਰਵਾਰ ਵਾਲੇ HG-487 ਬੁੰਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲੋਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਪੱਖੋਂ ਵੱਖਰਾ।
• मुकर्रमपुर गाँव के भीतर शहीदी स्मारक।
• मानक सिख संदर्भ-ग्रंथ में बताया गया छोटा गुंबददार वर्गाकार कक्ष।
• बाद के स्मारक स्थान के भीतर विराजमान गुरु ग्रंथ साहिब।
• बाहरी छोर पर स्थित HG-487 बुंगा साहिब से भौतिक और कार्यात्मक रूप से अलग।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The original memorial raised after the 1710 action is not necessarily the structure visible today. The Sikh Encyclopedia explicitly says the earlier memorial was replaced by the present Shaheed Ganj. Pothi should preserve that replacement chronology and avoid backdating the current room to Banda Singh Bahadur's lifetime.
1710 ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਮਗਰੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮੂਲ ਯਾਦਗਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣਤਰ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਬਦਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਤੱਕ ਪਿੱਛੇ ਲਿਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1710 की कार्रवाई के बाद बना मूल स्मारक ज़रूरी नहीं कि वही संरचना हो जो आज दिखती है। सिख विश्वकोश स्पष्ट कहता है कि पुराने स्मारक की जगह वर्तमान शहीद गंज ने ली। पोथी को इस प्रतिस्थापन-कालक्रम को सुरक्षित रखना चाहिए और वर्तमान कक्ष को बंदा सिंह बहादुर के जीवनकाल का बताने से बचना चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 12 May 1710: Battle of Chappar Chiri breaks the principal Sirhind field force. • Shortly afterward: As Sikh forces press toward Sirhind, retreating imperial troops resist at Mukarrampur. • 1710: Several Sikhs fall in the action; a local memorial is raised in their honour. • Later period: The earlier memorial is replaced by the present Shaheed Ganj described in the standard reference. • 2026 Pothi pass: Current management, public entrance and exact map pin remain Pending field verification.
• 12 ਮਈ 1710: ਛੱਪਰ ਚਿੜੀ ਦੀ ਜੰਗ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੈਦਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। • ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ: ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸਰਹਿੰਦ ਵੱਲ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। • 1710: ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੌਰ: ਪਹਿਲੀ ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 2026 ਦੀ ਪੋਥੀ ਪੜਤਾਲ: ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਨਕਸ਼ਾ-ਪਿੰਨ ਦੀ ਮੌਕੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਬਾਕੀ ਹੈ।
• 12 मई 1710: चप्पड़ चिड़ी की जंग सरहिंद की मुख्य शाही फ़ौज को तोड़ देती है। • उसके तुरंत बाद: सिख सेनाओं के सरहिंद की ओर बढ़ने पर पीछे हटती शाही फ़ौज मुकर्रमपुर में प्रतिरोध करती है। • 1710: इस कार्रवाई में कई सिख शहीद होते हैं; उनके सम्मान में स्थानीय स्मारक बनाया जाता है। • बाद का काल: पुराने स्मारक की जगह वर्तमान शहीद गंज लेता है, जिसका वर्णन मानक संदर्भ-ग्रंथ में है। • 2026 का पोथी पास: वर्तमान प्रबंधन, सार्वजनिक प्रवेश-द्वार और सटीक नक्शा-पिन का क्षेत्र-सत्यापन लंबित है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-483 - Gurdwara Sri Fateh Jang Sahib, Chappar Chiri: main battle landscape; separate site.
• HG-487 - Gurdwara Bunga Sahib, Mukarrampur: separate Banda Singh memorial shrine; never merge.
• HG-068 - Gurdwara Sri Fatehgarh Sahib: later Sirhind martyrdom/commemoration complex of the Sahibzade; historically different event layer.
• Banda Singh Bahadur history collection: Chappar Chiri victory, Sirhind advance and local Sikh casualties.
• HG-483 · ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਤਿਹ ਜੰਗ ਸਾਹਿਬ, ਛੱਪਰ ਚਿੜੀ: ਮੁੱਖ ਜੰਗ ਦਾ ਇਲਾਕਾ; ਵੱਖਰੀ ਥਾਂ।
• HG-487 · ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੁੰਗਾ ਸਾਹਿਬ, ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ: ਵੱਖਰਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨ; ਕਦੇ ਨਾ ਰਲਾਓ।
• HG-068 · ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ: ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਰਹਿੰਦ ਸ਼ਹੀਦੀ · ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ; ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੀ ਘਟਨਾ ਪਰਤ।
• ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ਛੱਪਰ ਚਿੜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਸਰਹਿੰਦ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ।
• HG-483 · गुरुद्वारा श्री फ़तेह जंग साहिब, चप्पड़ चिड़ी: मुख्य जंग-परिदृश्य; अलग स्थल।
• HG-487 · गुरुद्वारा बुंगा साहिब, मुकर्रमपुर: अलग बंदा सिंह स्मारक स्थान; कभी न मिलाएँ।
• HG-068 · गुरुद्वारा श्री फ़तेहगढ़ साहिब: साहिबज़ादों की शहादत/स्मरण का बाद का सरहिंद परिसर; ऐतिहासिक रूप से भिन्न घटना-परत।
• बंदा सिंह बहादुर इतिहास संग्रह: चप्पड़ चिड़ी की विजय, सरहिंद की ओर अग्रगमन और स्थानीय सिख शहादतें।
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Pothi can confidently preserve Shaheed Ganj as a distinct Mukarrampur historical shrine from the standard reference, but current visitor access and the exact entrance should be verified before map publication. The article should explain that the present building replaced an earlier memorial.
ਪੋਥੀ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਮੁਕੱਰਮਪੁਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਭ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਕਸ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਯਾਤਰੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ।
पोथी मानक संदर्भ-ग्रंथ के आधार पर शहीद गंज को मुकर्रमपुर का एक अलग ऐतिहासिक स्थान मानकर सुरक्षित रख सकती है, पर नक्शे पर प्रकाशन से पहले वर्तमान दर्शन-पहुँच और सटीक प्रवेश-द्वार सत्यापित होने चाहिए। लेख में यह बताया जाए कि वर्तमान भवन ने एक पुराने स्मारक की जगह ली है।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• NEW PERMANENT RECORD HG-488.
• TWO-SITE CONTROL: separate from HG-487 Bunga Sahib in the same village.
• CAMPAIGN CONTROL: linked to the Chappar Chiri/Sirhind advance but not the same physical battlefield as HG-483.
• BUILDING-DATE CONTROL: current Shaheed Ganj replaced an earlier memorial; do not call the present room a 1710 structure.
• CASUALTY CONTROL: standard source says several Sikhs fell; avoid inventing names or a precise casualty number without a stronger source.
• CURRENT STATUS / COORDINATES: exact 2026 management and public entrance remain Pending.
• ਨਵਾਂ ਸਥਾਈ ਰਿਕਾਰਡ HG-488।
• ਦੋ-ਥਾਂ ਕੰਟਰੋਲ: ਇਹੀ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ HG-487 ਬੁੰਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ।
• ਮੁਹਿੰਮ ਕੰਟਰੋਲ: ਛੱਪਰ ਚਿੜੀ · ਸਰਹਿੰਦ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਰ HG-483 ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਸਰੀਰਕ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਨਹੀਂ।
• ਇਮਾਰਤ-ਤਾਰੀਖ਼ ਕੰਟਰੋਲ: ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਨੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ; ਮੌਜੂਦਾ ਕਮਰੇ ਨੂੰ 1710 ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾ ਕਹੋ।
• ਸ਼ਹੀਦੀ-ਗਿਣਤੀ ਕੰਟਰੋਲ: ਮਿਆਰੀ ਸਰੋਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ; ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂ ਜਾਂ ਸਹੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੜਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।
• ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ · ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ: ਸਹੀ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਬਾਕੀ ਹੈ।
• नया स्थायी रिकॉर्ड HG-488.
• दो-स्थल नियंत्रण: इसी गाँव के HG-487 बुंगा साहिब से अलग।
• अभियान नियंत्रण: चप्पड़ चिड़ी/सरहिंद अग्रगमन से जुड़ा, पर HG-483 वाला वही भौतिक जंग-मैदान नहीं।
• भवन-तिथि नियंत्रण: वर्तमान शहीद गंज ने एक पुराने स्मारक की जगह ली; वर्तमान कक्ष को 1710 की संरचना न कहें।
• शहादत-संख्या नियंत्रण: मानक स्रोत कहता है कि कई सिख शहीद हुए; किसी मज़बूत स्रोत के बिना नाम या सटीक संख्या गढ़ने से बचें।
• वर्तमान स्थिति / निर्देशांक: 2026 का सटीक प्रबंधन और सार्वजनिक प्रवेश-द्वार लंबित हैं।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. The Sikh Encyclopedia - Mukarrampur - https://www.thesikhencyclopedia.com/mukarrampur
- 2. The Sikh Encyclopedia - Chappar Chiri - https://www.thesikhencyclopedia.com/chappar-chiri/
- 3. Pothi HG-483 - Fateh Jang Sahib, Chappar Chiri - Pothi Historical Gurdwaras Batch 52
- 4. Pothi Master Index v2 through Batch 51 - duplicate-control baseline - Pothi internal canonical master