HG-045
Gurdwara Sri Charan Kamal Sahib, Machhiwaraਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਾਹਿਬ, ਮਾਛੀਵਾੜਾGurdwara Sri Charan Kamal Sahib, Machhiwara
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਾਹਿਬ, ਮਾਛੀਵਾੜਾ
Ludhiana, Punjab, Indiaਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤलुधियाना, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Gobind Singh Ji; Bhai Daya Singh Ji; Bhai Dharam Singh Ji; Bhai Man Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी; भाई दया सिंह जी; भाई धरम सिंह जी; भाई मान सिंह जी
- Periodਸਮਾਂकाल
- Post-Chamkaur refuge, December 1705ਚਮਕੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ਰਨ, ਦਸੰਬਰ 1705चमकौर के बाद की शरण, दिसंबर 1705
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Guru halt / reunion / wilderness-refuge memorial gurdwaraਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਠਹਿਰਾਅ / ਮੁੜ-ਮਿਲਾਪ / ਉਜਾੜ-ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾगुरु पड़ाव · पुनर्मिलन · वन-शरण स्मारक गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical gurdwara; SGPC-managed through a local committee.ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ।सक्रिय ऐतिहासिक गुरुद्वारा; एक स्थानीय कमेटी के माध्यम से शिरोमणि कमेटी द्वारा प्रबंधित।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Exact public entrance pin pending verification against current district / institutional mapping.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Charan Kamal Sahib is the principal Machhiwara arrival shrine. It marks the garden and well area where the exhausted Guru rested after Chamkaur and where Bhai Daya Singh Ji, Bhai Dharam Singh Ji and Bhai Man Singh Ji rejoined him.
ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਾਹਿਬ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਗਮਨ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਬਾਗ ਅਤੇ ਖੂਹ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚਮਕੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲੇ।
चरण कमल साहिब माछीवाड़ा का प्रमुख आगमन गुरुद्वारा है। यह उस बाग और कुएँ के क्षेत्र को अंकित करता है जहाँ चमकौर के बाद थके हुए गुरु जी ने विश्राम किया और जहाँ भाई दया सिंह जी, भाई धरम सिंह जी तथा भाई मान सिंह जी उनसे पुनः मिले।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The shrine anchors the Machhiwara phase of the Guru’s post-Chamkaur journey and is independently recognized by SGPC, the Ludhiana district administration and standard Sikh reference literature.
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਚਮਕੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ-ਸਾਹਿਤ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
यह गुरुद्वारा गुरु जी की चमकौर के बाद की यात्रा के माछीवाड़ा चरण का आधार है और शिरोमणि कमेटी, लुधियाना जिला प्रशासन तथा मानक सिख संदर्भ साहित्य द्वारा स्वतंत्र रूप से मान्यता प्राप्त है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The Sikh Encyclopedia describes Guru Gobind Singh Ji arriving at Machhiwara after the battle of Chamkaur and resting in a garden outside the settlement. Three Sikhs who had become separated from him during the escape found him there. SGPC and the Ludhiana district administration preserve the same core memory around the resting place and old well. Later tradition closely associates the deeply personal shabad beginning “Mitar Pyare Nu” with this period of hardship. Pothi should preserve that association reverently while distinguishing site tradition from a contemporary composition colophon. The present gurdwara and sarovar are later memorial structures.
ਦ ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਭੱਜਣ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਏ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਪਏ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਆਰਾਮ-ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਖੂਹ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਇਹੋ ਮੂਲ ਯਾਦ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ "ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ" ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਡੂੰਘੇ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਔਖ ਦੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਥਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕੋਲੋਫ਼ੋਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣਤਰਾਂ ਹਨ।
सिख विश्वकोश गुरु गोबिंद सिंह जी को चमकौर की लड़ाई के बाद माछीवाड़ा पहुँचते और बस्ती के बाहर एक बाग में विश्राम करते बताता है। भागने के दौरान उनसे बिछड़े तीन सिख उन्हें वहीं मिले। शिरोमणि कमेटी और लुधियाना जिला प्रशासन उस विश्राम स्थान और पुराने कुएँ के चारों ओर वही मूल स्मृति सुरक्षित रखते हैं। बाद की परंपरा "मित्र प्यारे नूं" से आरंभ होने वाले गहरे व्यक्तिगत शबद को कठिनाई के इसी काल से गहराई से जोड़ती है। पोथी को उस संबंध को श्रद्धा से सुरक्षित रखना चाहिए और साथ ही स्थान परंपरा को समकालीन रचना-अंकन से अलग रखना चाहिए। वर्तमान गुरुद्वारा और सरोवर बाद के स्मारक ढाँचे हैं।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Gobind Singh Ji rested in the Machhiwara garden and was reunited with Bhai Daya Singh Ji, Bhai Dharam Singh Ji and Bhai Man Singh Ji.
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲੇ।
गुरु गोबिंद सिंह जी ने माछीवाड़ा के बाग में विश्राम किया और भाई दया सिंह जी, भाई धरम सिंह जी तथा भाई मान सिंह जी से पुनः मिले।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Gobind Singh Ji; Bhai Daya Singh Ji; Bhai Dharam Singh Ji; Bhai Man Singh Ji.
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ।
गुरु गोबिंद सिंह जी; भाई दया सिंह जी; भाई धरम सिंह जी; भाई मान सिंह जी।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic well associated with the garden.
• Jand-tree / resting-place tradition preserved by the district account.
• Modern gurdwara complex and sarovar.
• Principal anchor for the Machhiwara historical circuit.
• ਬਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ।
• ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੇਰਵੇ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਜੰਡ-ਰੁੱਖ / ਆਰਾਮ-ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ।
• ਆਧੁਨਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ।
• ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਤਰਾ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ।
• बाग से जुड़ा ऐतिहासिक कुआँ।
• जिला विवरण द्वारा सुरक्षित जंड-वृक्ष · विश्राम स्थान की परंपरा।
• आधुनिक गुरुद्वारा परिसर और सरोवर।
• माछीवाड़ा ऐतिहासिक परिपथ का प्रमुख आधार।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The sacred association belongs to the garden, resting place and old water source. The present gurdwara and later sarovar are memorial fabric and should not be described as unchanged from 1705.
ਪਵਿੱਤਰ ਸਬੰਧ ਬਾਗ, ਆਰਾਮ-ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਲ-ਸਰੋਤ ਨਾਲ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1705 ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
पवित्र संबंध बाग, विश्राम स्थान और पुराने जल स्रोत से है। वर्तमान गुरुद्वारा और बाद का सरोवर स्मारक निर्माण हैं और उन्हें 1705 से अपरिवर्तित नहीं कहना चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• December 1705: Guru Gobind Singh Ji reaches Machhiwara after Chamkaur and rests in a garden. • December 1705: Bhai Daya Singh Ji, Bhai Dharam Singh Ji and Bhai Man Singh Ji rejoin the Guru. • Later period: A permanent shrine develops around the remembered garden and well. • 1970s reference description: Sarovar west of the shrine is constructed. • Present: Active SGPC-linked historical gurdwara.
• ਦਸੰਬਰ 1705: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। • ਦਸੰਬਰ 1705: ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਬਾਗ ਅਤੇ ਖੂਹ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਅਸਥਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। • 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲਾ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਸਰਗਰਮ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।
• दिसंबर 1705: गुरु गोबिंद सिंह जी चमकौर के बाद माछीवाड़ा पहुँचते हैं और एक बाग में विश्राम करते हैं। • दिसंबर 1705: भाई दया सिंह जी, भाई धरम सिंह जी और भाई मान सिंह जी गुरु जी से पुनः मिलते हैं। • बाद का काल: स्मरण किए गए बाग और कुएँ के चारों ओर एक स्थायी गुरुद्वारा विकसित होता है। • 1970 के दशक के संदर्भ वर्णन में: गुरुद्वारे के पश्चिम में सरोवर बनता है। • वर्तमान: सक्रिय, शिरोमणि कमेटी से जुड़ा ऐतिहासिक गुरुद्वारा।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-379 - Jhar Sahib, Chuharval.
• HG-047 - Chubara Sahib, Machhiwara.
• HG-046 - Ghani Khan Nabi Khan / Uchch da Pir, Machhiwara.
• HG-379 · ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ, ਚੁਹੜਵਾਲ।
• HG-047 · ਚੁਬਾਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਮਾਛੀਵਾੜਾ।
• HG-046 · ਗਨੀ ਖਾਂ ਨਬੀ ਖਾਂ / ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ, ਮਾਛੀਵਾੜਾ।
• HG-379, झाड़ साहिब, चुहड़वाल।
• HG-047, चुबारा साहिब, माछीवाड़ा।
• HG-046, घनी खान नबी खान · उच्च दा पीर, माछीवाड़ा।
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Visitors encounter the central Machhiwara shrine, the remembered well and later memorial features. Pothi should emphasize the post-Chamkaur refuge and reunion rather than classify the site as a battlefield.
ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ, ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਖੂਹ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ-ਭੂਮੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਮਕੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮਿਲਾਪ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
दर्शक माछीवाड़ा का केंद्रीय गुरुद्वारा, स्मरण किया गया कुआँ और बाद की स्मारक विशेषताएँ देखते हैं। पोथी को इस स्थान को रणभूमि के रूप में वर्गीकृत करने के बजाय चमकौर के बाद की शरण और पुनर्मिलन पर बल देना चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Mark HG-045 Full Entry Completed.
• RECLASSIFY site type from battle / shaheedi landscape to Guru halt / reunion / refuge memorial.
• Keep “Charan Kaval” and “Charan Kanwal” as search aliases.
• HG-045 ਦੀ ਪੂਰੀ ਐਂਟਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰੋ।
• ਥਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਜੰਗ / ਸ਼ਹੀਦੀ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਠਹਿਰਾਅ / ਮੁੜ-ਮਿਲਾਪ / ਸ਼ਰਨ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਮੁੜ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰੋ।
• "ਚਰਨ ਕਵਲ" ਅਤੇ "ਚਰਨ ਕੰਵਲ" ਨੂੰ ਖੋਜ-ਉਪਨਾਮ ਵਜੋਂ ਰੱਖੋ।
• HG-045 को पूर्ण प्रविष्टि अंकित करें।
• स्थान का प्रकार युद्ध · शहीदी भूदृश्य से बदलकर गुरु पड़ाव · पुनर्मिलन · शरण स्मारक करें।
• "चरण कवल" और "चरण कँवल" खोज उपनामों के रूप में रखें।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. District Ludhiana - Gurudwara Charan Kanwal Sahib Machhiwara - https://ludhiana.nic.in/tourist-place/khandagir-udayagiri/
- 2. SGPC - Historical Gurdwaras dedicated to Guru Gobind Singh Ji - https://old.sgpc.net/historical-gurdwaras/gobind1.html
- 3. The Sikh Encyclopedia - Machhivara - https://www.thesikhencyclopedia.com/machhivara/