HG-174
Gurdwara Lal Khooh, Lahoreਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਲ ਖੂਹ, ਲਾਹੌਰGurdwara Lal Khooh, Lahore
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਲ ਖੂਹ, ਲਾਹੌਰ
Lahore, Punjab, Pakistanਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨलाहौर, पंजाब, पाकिस्तान
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Arjan Dev Ji; Chandu Shah in Sikh historical tradition; Guru Hargobind Sahib Ji in later justice narrativeਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀगुरु अर्जन देव जी; सिख ऐतिहासिक परंपरा में चंदू शाह; बाद के न्याय वर्णन में गुरु हरगोबिंद साहिब जी
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Arjan Dev Ji's imprisonment and torture tradition, 1606; later Lahore memorial historyਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ, 1606; ਬਾਅਦ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸगुरु अर्जन देव जी की कैद और यातना की परंपरा, 1606; बाद का लाहौर स्मारक इतिहास
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Imprisonment / torture-location memorialਕੈਦ / ਤਸੀਹੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰकैद · यातना-स्थल स्मारक
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Surviving recognised Sikh historical site. Walled City Lahore Authority identifies Gurdwara Lal Khooh near Taxali Gate; present religious use and access still require direct verification.ਕਾਇਮ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ। ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਤਕਸਾਲੀ ਗੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਲ ਖੂਹ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੌਜੂਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਤਸਦੀਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।बचा हुआ मान्यता प्राप्त सिख ऐतिहासिक स्थान। वॉल्ड सिटी लाहौर अथॉरिटी तक्साली गेट के निकट गुरुद्वारा लाल खूह की पहचान करती है; वर्तमान धार्मिक उपयोग और पहुँच अभी सीधे सत्यापन चाहते हैं।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact Pothi map verification
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Lal Khooh preserves the Sikh historical tradition that Chandu Shah's Lahore haveli stood here and that Guru Arjan Dev Ji was imprisoned and tortured at this location before his shaheedi.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਲ ਖੂਹ ਇਸ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਹਵੇਲੀ ਇੱਥੇ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਥਾਂ ਕੈਦ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
गुरुद्वारा लाल खूह इस सिख ऐतिहासिक परंपरा को सुरक्षित रखता है कि चंदू शाह की लाहौर हवेली यहीं थी और गुरु अर्जन देव जी को अपनी शहीदी से पहले इसी स्थान पर कैद रखा गया तथा यातना दी गई।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
Lal Khooh is distinct from Dehra Sahib. Dehra Sahib commemorates the Guru's final shaheedi location near the Ravi, while Lal Khooh preserves the imprisonment and torture-site tradition within the city.
ਲਾਲ ਖੂਹ ਦੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਦੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਰਾਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲਾਲ ਖੂਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
लाल खूह डेहरा साहिब से भिन्न है। डेहरा साहिब रावी के निकट गुरु जी के अंतिम शहीदी स्थान का स्मरण कराता है, जबकि लाल खूह नगर के भीतर कैद और यातना-स्थल की परंपरा सुरक्षित रखता है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
SGPC places Gurdwara Lal Khooh behind the old Pani Wala Talab near Muhalla Barudkhana in central Lahore and identifies the location with the haveli of Chandu Shah.
According to Sikh historical tradition, Guru Arjan Dev Ji was held in a cell here after his arrest in 1606. A well in the compound is remembered as the source from which Guru Ji bathed.
SGPC's historical account gives the familiar Sikh torture narrative involving a heated iron plate and hot sand. The Sikh Encyclopedia likewise records these traditions while also noting that Jahangir's own memoir establishes an imperial death-with-torture order.
The later narrative says Guru Hargobind Sahib Ji visited Lahore in 1619 and that Chandu Shah eventually died after being publicly disgraced. Exact details of Chandu's death belong to later Sikh chronicles.
A gurdwara developed at Lal Khooh and was expanded through acquisition of adjoining property. SGPC states that it entered SGPC management in 1927.
The Walled City of Lahore Authority currently identifies Gurdwara Lal Khooh as a sacred Sikh site near Taxali Gate, confirming that the historical place remains recognised in Lahore's urban heritage. Its current ritual use, custodianship and interior condition require a fresh on-site or Pakistan-authority check.
SGPC ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਲ ਖੂਹ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਲਾ ਬਾਰੂਦਖ਼ਾਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ 1606 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਹੜੇ ਵਿਚਲੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਨੂੰ ਉਸ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
SGPC ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੱਤੀ ਲੋਹ ਅਤੇ ਗਰਮ ਰੇਤ ਵਾਲੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਸਿੱਖ ਤਸੀਹੇ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਦ-ਲਿਖਤ ਤਸੀਹੇ-ਸਹਿਤ ਮੌਤ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਅਦ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 1619 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਆਏ ਅਤੇ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਅਖ਼ੀਰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰਿਆ। ਚੰਦੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਠੀਕ ਵੇਰਵੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਲਾਲ ਖੂਹ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। SGPC ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1927 ਵਿੱਚ SGPC ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆਇਆ।
ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਹਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਲ ਖੂਹ ਨੂੰ ਤਕਸਾਲੀ ਗੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਤੋਂ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਤ ਲਈ ਨਵੀਂ ਮੌਕਾ-ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਅਥਾਰਟੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
शिरोमणि कमेटी गुरुद्वारा लाल खूह को मध्य लाहौर में मोहल्ला बारूदखाना के निकट पुराने पानी वाला तालाब के पीछे रखती है और इस स्थान को चंदू शाह की हवेली से पहचानती है।
सिख ऐतिहासिक परंपरा के अनुसार 1606 में गिरफ्तारी के बाद गुरु अर्जन देव जी को यहाँ एक कोठरी में रखा गया। उस अहाते के एक कुएँ को उस स्रोत के रूप में स्मरण किया जाता है जिससे गुरु जी ने स्नान किया।
शिरोमणि कमेटी का ऐतिहासिक विवरण तपते लोहे के तवे और गर्म रेत वाला परिचित सिख यातना वर्णन देता है। सिख विश्वकोश भी इन परंपराओं को अंकित करता है और साथ ही बताता है कि जहाँगीर का अपना संस्मरण यातना सहित मृत्युदंड का शाही आदेश स्थापित करता है।
बाद का वर्णन कहता है कि गुरु हरगोबिंद साहिब जी 1619 में लाहौर पधारे और चंदू शाह अंततः सार्वजनिक अपमान के बाद मारे गए। चंदू की मृत्यु के सटीक विवरण बाद के सिख वृत्तांतों के हैं।
लाल खूह में एक गुरुद्वारा विकसित हुआ और साथ लगी संपत्ति लेकर उसका विस्तार हुआ। शिरोमणि कमेटी बताती है कि वह 1927 में शिरोमणि कमेटी के प्रबंध में आया।
वॉल्ड सिटी ऑफ लाहौर अथॉरिटी वर्तमान में गुरुद्वारा लाल खूह को तक्साली गेट के निकट एक पवित्र सिख स्थान बताती है, जिससे पुष्टि होती है कि यह ऐतिहासिक स्थान लाहौर की नगरीय धरोहर में मान्यता प्राप्त बना हुआ है। उसका वर्तमान धार्मिक उपयोग, देखरेख और भीतरी स्थिति एक नई स्थल जाँच या पाकिस्तानी अधिकारी की जाँच चाहते हैं।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Sikh historical tradition identifies this place with Chandu Shah's haveli, where Guru Arjan Dev Ji was imprisoned and subjected to torture in 1606.
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
सिख ऐतिहासिक परंपरा इस स्थान को चंदू शाह की हवेली से पहचानती है, जहाँ 1606 में गुरु अर्जन देव जी को कैद रखा गया और यातना दी गई।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Arjan Dev Ji; Chandu Shah in Sikh historical tradition; Guru Hargobind Sahib Ji; Gurditta Bhathiara in later accounts.
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ; ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਭਠਿਆਰਾ।
गुरु अर्जन देव जी; सिख ऐतिहासिक परंपरा में चंदू शाह; गुरु हरगोबिंद साहिब जी; बाद के विवरणों में गुरदित्ता भठियारा।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic well or khooh tradition.
• Urban Lahore location associated with Chandu's haveli.
• Separate historical function from nearby Dehra Sahib.
• Recognised by Walled City Lahore Authority as a Sikh sacred site.
• ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੂਹ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ।
• ਚੰਦੂ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲਾਹੌਰ ਸਥਿਤੀ।
• ਨੇੜਲੇ ਦੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ।
• ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ।
• ऐतिहासिक कुएँ या खूह की परंपरा।
• चंदू की हवेली से जुड़ा लाहौर का नगरीय स्थान।
• निकटवर्ती डेहरा साहिब से भिन्न ऐतिहासिक कार्य।
• वॉल्ड सिटी लाहौर अथॉरिटी द्वारा एक पवित्र सिख स्थान के रूप में मान्यता प्राप्त।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The Guru-period association is with Chandu Shah's haveli and its well. The later gurdwara building was expanded over time. The surviving fabric should not be described as an unchanged 1606 prison cell without architectural evidence.
ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦਾ ਸਬੰਧ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੂਹ ਨਾਲ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵਧਾਈ ਗਈ। ਬਚੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤੀ ਸਬੂਤ ਬਿਨਾਂ 1606 ਦੀ ਅਣ-ਬਦਲੀ ਕੈਦ-ਕੋਠੜੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
गुरु-कालीन संबंध चंदू शाह की हवेली और उसके कुएँ से है। बाद की गुरुद्वारा इमारत का समय के साथ विस्तार हुआ। बचे हुए निर्माण को स्थापत्य साक्ष्य के बिना 1606 की अपरिवर्तित कोठरी नहीं कहना चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1606: Guru Arjan Dev Ji is held and tortured in Lahore according to Sikh historical tradition. • 1619 tradition: Guru Hargobind Sahib Ji's later Lahore visit becomes associated with the Chandu justice narrative. • Later centuries: A gurdwara develops at the remembered site. • 1927: SGPC historical account records formal SGPC management. • Present: Walled City Lahore Authority continues to identify Lal Khooh as a Sikh sacred site; current access requires verification.
• 1606: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। • 1619 ਪਰੰਪਰਾ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਯਾਤਰਾ ਚੰਦੂ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ: ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। • 1927: SGPC ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਸਮੀ SGPC ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। • ਵਰਤਮਾਨ: ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਅਥਾਰਟੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਲਾਲ ਖੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ; ਮੌਜੂਦਾ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਤਸਦੀਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
• 1606: सिख ऐतिहासिक परंपरा के अनुसार गुरु अर्जन देव जी को लाहौर में रखा जाता है और यातना दी जाती है। • 1619 की परंपरा: गुरु हरगोबिंद साहिब जी की बाद की लाहौर यात्रा चंदू न्याय वर्णन से जुड़ जाती है। • बाद की सदियाँ: स्मरण किए गए स्थान पर एक गुरुद्वारा विकसित होता है। • 1927: शिरोमणि कमेटी का ऐतिहासिक विवरण औपचारिक शिरोमणि कमेटी प्रबंध अंकित करता है। • वर्तमान: वॉल्ड सिटी लाहौर अथॉरिटी लाल खूह को एक सिख पवित्र स्थान बताती रहती है; वर्तमान पहुँच सत्यापन चाहती है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• Guru Arjan Dev Ji's shaheedi
• HG-175 Gurdwara Dehra Sahib
• Chandu Shah source traditions
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ
• HG-175 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ
• ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਸਰੋਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ
• गुरु अर्जन देव जी की शहीदी
• HG-175 गुरुद्वारा डेहरा साहिब
• चंदू शाह की स्रोत परंपराएँ
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Lal Khooh should appear in Pothi as a surviving historical site with current-access verification pending, not as a guaranteed open pilgrimage gurdwara.
ਲਾਲ ਖੂਹ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਇਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ-ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੀਰਥ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ।
लाल खूह पोथी में एक बचे हुए ऐतिहासिक स्थान के रूप में आना चाहिए जिसकी वर्तमान पहुँच सत्यापन तक लंबित है, किसी निश्चित रूप से खुले तीर्थ गुरुद्वारे के रूप में नहीं।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Jahangir's order to execute Guru Arjan Dev Ji is contemporary evidence, but the identification of each torture episode with this precise building comes through Sikh historical tradition.
• Exact details of Chandu Shah's later death vary in later sources and should not dominate the historical-site article.
• ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਮਕਾਲੀ ਸਬੂਤ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਤਸੀਹੇ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਇਸ ਠੀਕ ਇਮਾਰਤ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਠੀਕ ਵੇਰਵੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਅਸਥਾਨ ਲਿਖਤ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
• गुरु अर्जन देव जी को मृत्युदंड देने का जहाँगीर का आदेश समकालीन साक्ष्य है, परंतु हर यातना प्रसंग की इस सटीक इमारत से पहचान सिख ऐतिहासिक परंपरा से आती है।
• चंदू शाह की बाद की मृत्यु के सटीक विवरण बाद के स्रोतों में भिन्न हैं और उन्हें इस ऐतिहासिक-स्थान लेख पर हावी नहीं होना चाहिए।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- SGPC - Gurdwara Lal Khooh Lahore https://sgpc.net/gurdwara-lal-khooh-lahore/
- Walled City Lahore Authority - Gates / Taxali Gate and Lal Khooh https://walledcitylahore.gop.pk/gates/
- The Sikh Encyclopedia - Guru Arjan Dev https://www.thesikhencyclopedia.com/arjan-dev-guru/
- The Sikh Encyclopedia - Chandu Shah https://www.thesikhencyclopedia.com/chandu-shah/