HG-184
Gurdwara Bhai Beba Singh, Peshawarਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ, ਪੇਸ਼ਾਵਰGurdwara Bhai Beba Singh, Peshawar
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ
Peshawar, Khyber Pakhtunkhwa, Pakistanਪਿਸ਼ਾਵਰ, ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨपेशावर, खैबर पख्तूनख्वा, पाकिस्तान
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Bhai Beba/Biba Singh; Peshawar Sikh community; Guru Gobind Singh Ji in later community attributionਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ; ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸ਼੍ਰੇਯ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀभाई बेबा · बीबा सिंह; पेशावर का सिख समुदाय; बाद के सामुदायिक श्रेय में गुरु गोबिंद सिंह जी
- Periodਸਮਾਂकाल
- Historic pre-Partition Sikh community; modern reopening and preservationਇਤਿਹਾਸਕ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ; ਆਧੁਨਿਕ ਮੁੜ-ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲऐतिहासिक विभाजन-पूर्व सिख समुदाय; आधुनिक पुनः खुलना और संरक्षण
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Historic Sikh community gurdwaraਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾऐतिहासिक सिख सामुदायिक गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Functional - current ETPB register; restoration programme announcedਕਾਰਜਸ਼ੀਲ · ਮੌਜੂਦਾ ETPB ਰਜਿਸਟਰ; ਬਹਾਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਐਲਾਨचालू, वर्तमान ईटीपीबी सूची के अनुसार; जीर्णोद्धार कार्यक्रम घोषित
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact public entrance verification
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Bhai Beba Singh in the Hashtnagri/Chaka Gali area of Peshawar is a distinct historic Sikh community gurdwara. It was closed for decades, underwent renovation and reopening around 2015-2016, later became the subject of a successful court action protecting part of its premises, and is now listed as functional by ETPB.
ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਹਸ਼ਤਨਗਰੀ/ਚਾਕਾ ਗਲੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਿਹਾ, 2015 ਤੋਂ 2016 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਇਸਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਹੋਇਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਜਿਸਨੇ ਇਸਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ETPB ਵੱਲੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।
पेशावर के हश्तनगरी · चाका गली क्षेत्र में स्थित गुरुद्वारा भाई बेबा सिंह एक भिन्न ऐतिहासिक सिख सामुदायिक गुरुद्वारा है। यह दशकों तक बंद रहा, लगभग 2015-2016 में उसका जीर्णोद्धार हुआ और वह फिर खुला, बाद में उसके परिसर के एक भाग की रक्षा करने वाली एक सफल अदालती कार्रवाई का विषय बना, और अब ईटीपीबी उसे चालू सूचीबद्ध करता है।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The site has unusually strong modern continuity evidence. Dawn documented the reopening/renovation of the long-closed worship hall in 2016. Later Peshawar High Court litigation treated the disputed open space as part of the gurdwara premises and protected the Sikh community’s possession. ETPB now lists Bhai Beba Singh as a functional gurdwara, and 2025 restoration planning treats it as one of Peshawar’s two prominent historical Sikh sites.
ਇਸ ਥਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸਬੂਤ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। ਡਾਨ (Dawn) ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਪੂਜਾ ਹਾਲ ਦੇ ਮੁੜ-ਖੁੱਲ੍ਹਣ/ਮੁਰੰਮਤ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ETPB ਹੁਣ ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2025 ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਯੋਜਨਾ ਇਸਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
इस स्थान के पास आधुनिक निरंतरता का असामान्य रूप से मजबूत साक्ष्य है। डॉन ने 2016 में लंबे समय से बंद पड़े दीवान हॉल के पुनः खुलने और जीर्णोद्धार को प्रलेखित किया। बाद में पेशावर हाई कोर्ट के मुकदमे ने विवादित खुली जगह को गुरुद्वारा परिसर का भाग माना और सिख समुदाय का कब्जा सुरक्षित रखा। ईटीपीबी अब भाई बीबा सिंह को एक चालू गुरुद्वारा सूचीबद्ध करता है, और 2025 की जीर्णोद्धार योजना उसे पेशावर के दो प्रमुख ऐतिहासिक सिख स्थानों में गिनती है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
The exact foundation date is not securely established in the sources reviewed, although the building was already a recognized Sikh place of worship before Partition. Dawn reported in 2016 that the gurdwara had been closed for decades after the migration of Sikhs and was being reopened following renovation. A quoted local Sikh leader connected the dedication with Bhai Beeba/Beba Singh and Guru Gobind Singh Ji, but that biographical statement is a modern community attribution rather than sufficient proof of Guru-period construction or a Guru visit to the parcel. In later litigation, the Peshawar High Court struck down an auction involving a portion claimed within the gurdwara boundary, reinforcing the legal identity of the premises. APP reported a new ETPB restoration initiative in 2025, alongside Bhai Joga Singh, with enhanced security measures already in place.
ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਨੀਂਹ ਤਾਰੀਖ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਡਾਨ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹਵਾਲੇ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਨੇ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜੀਵਨੀ ਬਿਆਨ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਉਸਾਰੀ ਜਾਂ ਪਲਾਟ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਬੂਤ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਦਾਅਵੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਲਾਮੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਹਾਤੇ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਛਾਣ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ। APP ਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ETPB ਬਹਾਲੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਧੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
जाँचे गए स्रोतों में इसकी स्थापना की सटीक तिथि सुरक्षित रूप से स्थापित नहीं है, यद्यपि यह इमारत विभाजन से पहले ही एक मान्य सिख पूजा स्थान थी। डॉन ने 2016 में बताया कि सिखों के प्रवास के बाद यह गुरुद्वारा दशकों तक बंद रहा और जीर्णोद्धार के बाद उसे फिर खोला जा रहा है। एक उद्धृत स्थानीय सिख अगुवा ने इस समर्पण को भाई बीबा · बेबा सिंह और गुरु गोबिंद सिंह जी से जोड़ा, परंतु वह जीवनी संबंधी कथन एक आधुनिक सामुदायिक श्रेय है, गुरु-कालीन निर्माण या उस भूखंड पर गुरु यात्रा का पर्याप्त प्रमाण नहीं। बाद के मुकदमे में पेशावर हाई कोर्ट ने गुरुद्वारा सीमा के भीतर दावा किए गए एक भाग की नीलामी रद्द कर दी, जिससे परिसर की कानूनी पहचान और मजबूत हुई। एपीपी ने 2025 में भाई जोगा सिंह के साथ एक नई ईटीपीबी जीर्णोद्धार पहल बताई, जिसमें सुरक्षा उपाय पहले से लागू थे।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
The site functions as a restored Peshawar Sikh place of worship and preserves the community memory associated with Bhai Beba/Biba Singh.
ਇਹ ਥਾਂ ਇੱਕ ਬਹਾਲ ਕੀਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸਿੱਖ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਯਾਦ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ।
यह स्थान एक पुनः स्थापित पेशावर सिख पूजा स्थान के रूप में चलता है और भाई बेबा · बीबा सिंह से जुड़ी सामुदायिक स्मृति सुरक्षित रखता है।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
• Bhai Beba / Biba Singh - dedication figure in community tradition.
• Peshawar Sikh community - principal custodial and worship community.
• Pakistan Sikh Gurdwara Parbandhak Committee / ETPB - modern institutional management and preservation context.
• ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ · ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਹਸਤੀ।
• ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ · ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਭਾਈਚਾਰਾ।
• ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ / ETPB · ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਥਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਸੰਗ।
• भाई बेबा · बीबा सिंह, सामुदायिक परंपरा में समर्पण की हस्ती।
• पेशावर का सिख समुदाय, मुख्य देखरेख और पूजा करने वाला समुदाय।
• पाकिस्तान सिख गुरुद्वारा प्रबंधक कमेटी · ईटीपीबी, आधुनिक संस्थागत प्रबंध और संरक्षण संदर्भ।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Historic gurdwara premises in Hashtnagri / Chaka Gali area.
• Renovated worship hall reopened after a long closure.
• Premises/boundary protected through Peshawar High Court litigation.
• Current ETPB functional listing and 2025 restoration programme.
• ਹਸ਼ਤਨਗਰੀ / ਚਾਕਾ ਗਲੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਹਾਤਾ।
• ਲੰਬੀ ਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤਾ ਪੂਜਾ ਹਾਲ।
• ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਅਹਾਤਾ/ਹੱਦ।
• ਮੌਜੂਦਾ ETPB ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੂਚੀ ਅਤੇ 2025 ਬਹਾਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ।
• हश्तनगरी · चाका गली क्षेत्र में ऐतिहासिक गुरुद्वारा परिसर।
• लंबी बंदी के बाद फिर खुला जीर्णोद्धार किया गया दीवान हॉल।
• पेशावर हाई कोर्ट के मुकदमे से सुरक्षित परिसर · सीमा।
• वर्तमान ईटीपीबी चालू सूची और 2025 का जीर्णोद्धार कार्यक्रम।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
No secure source reviewed dates the present building to Guru Gobind Singh Ji’s lifetime. The defensible architectural statement is that this is an old pre-Partition Sikh gurdwara that has undergone modern renovation/restoration. Any “aide of Guru Gobind Singh” dedication story remains a separate tradition layer.
ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਬਚਾਓਯੋਗ ਵਾਸਤੂ ਬਿਆਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਰੰਮਤ/ਬਹਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ "ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਾਇਕ" ਵਾਲੀ ਸਮਰਪਣ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪਰਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
जाँचे गए किसी सुरक्षित स्रोत में वर्तमान इमारत को गुरु गोबिंद सिंह जी के जीवनकाल का नहीं बताया गया। बचाव योग्य स्थापत्य कथन यही है कि यह विभाजन से पहले का एक पुराना सिख गुरुद्वारा है जिसका आधुनिक जीर्णोद्धार हुआ है। "गुरु गोबिंद सिंह जी के सहयोगी" वाली कोई भी समर्पण कथा एक अलग परंपरा परत बनी रहती है।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• Pre-Partition: The gurdwara existed as an established Sikh place of worship before the mass migration of Sikhs. • Long post-Partition closure: The worship hall remained closed for decades according to modern reporting. • 2015-2016: Renovation and reopening for Sikh worship are publicly documented. • 2018-2020: Court proceedings protect a disputed portion of the gurdwara premises from transfer/auction. • Dec 2025: ETPB restoration initiative for Bhai Beba Singh and Bhai Joga Singh reported; security enhancements already in place. • Current: ETPB lists the gurdwara as functional.
• ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਰਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਸਿੱਖ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। • ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਲੰਬੀ ਬੰਦੀ: ਆਧੁਨਿਕ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਹਾਲ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਿਹਾ। • 2015 ਤੋਂ 2016: ਸਿੱਖ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। • 2018 ਤੋਂ 2020: ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਦਲੇ/ਨਿਲਾਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। • ਦਸੰਬਰ 2025: ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਲਈ ETPB ਬਹਾਲੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਈ; ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਧੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ। • ਮੌਜੂਦਾ: ETPB ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• विभाजन से पहले: सिखों के बड़े प्रवास से पहले यह गुरुद्वारा एक स्थापित सिख पूजा स्थान था। • विभाजन के बाद लंबी बंदी: आधुनिक रिपोर्टिंग के अनुसार दीवान हॉल दशकों तक बंद रहा। • 2015-2016: सिख पूजा के लिए जीर्णोद्धार और पुनः खुलना सार्वजनिक रूप से प्रलेखित। • 2018-2020: अदालती कार्यवाही गुरुद्वारा परिसर के एक विवादित भाग को हस्तांतरण · नीलामी से बचाती है। • दिसंबर 2025: भाई बेबा सिंह और भाई जोगा सिंह के लिए ईटीपीबी की जीर्णोद्धार पहल की रिपोर्ट; सुरक्षा उपाय पहले से लागू। • वर्तमान: ईटीपीबी इस गुरुद्वारे को चालू सूचीबद्ध करता है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-183 - Bhai Joga Singh: separate Peshawar gurdwara; never merge.
• Guru Gobind Singh Ji - retain only a source-graded dedication/biographical tradition here unless stronger historical evidence is found.
• Peshawar Sikh community history - cross-link preservation and legal-protection events without creating extra site IDs.
• HG-183 · ਭਾਈ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ: ਵੱਖਰਾ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਕਦੇ ਨਾ ਰਲਾਓ।
• ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ · ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਰੋਤ-ਦਰਜਾਬੰਦ ਸਮਰਪਣ/ਜੀਵਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੀ ਰੱਖੋ।
• ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ · ਵਾਧੂ ਥਾਂ ID ਬਣਾਏ ਬਿਨਾਂ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ-ਰਾਖੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੋ।
• HG-183, भाई जोगा सिंह: अलग पेशावर गुरुद्वारा; कभी न मिलाएँ।
• गुरु गोबिंद सिंह जी, मजबूत ऐतिहासिक साक्ष्य मिलने तक यहाँ केवल एक स्रोत-श्रेणीबद्ध समर्पण · जीवनी परंपरा रखें।
• पेशावर सिख समुदाय का इतिहास, संरक्षण और कानूनी-रक्षा की घटनाएँ जोड़ें परंतु अतिरिक्त स्थल आईडी न बनाएँ।
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
The gurdwara is currently listed as functional by ETPB. Because restoration work has been planned and the premises have a complex legal/property history, Pothi should verify the current public entrance and visitor arrangements before publishing navigation instructions.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੌਜੂਦਾ ਵੇਲੇ ETPB ਵੱਲੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਹਾਲੀ ਕੰਮ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ/ਜਾਇਦਾਦ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਹਦਾਇਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਤਕ ਦਾਖਲੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
यह गुरुद्वारा इस समय ईटीपीबी द्वारा चालू सूचीबद्ध है। चूँकि जीर्णोद्धार कार्य की योजना बनी है और इस परिसर का कानूनी · संपत्ति इतिहास जटिल है, पोथी को मार्गदर्शन निर्देश प्रकाशित करने से पहले वर्तमान सार्वजनिक प्रवेश और दर्शक व्यवस्था सत्यापित करनी चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• EXISTING PERMANENT RECORD HG-184 - retain ID and mark Full Entry Completed.
• NAME ALIASES: Beba / Beba Singh / Beeba / Biba are transliteration variants; do not multiply records.
• CURRENT-STATUS UPDATE: functional under ETPB.
• GURU-ASSOCIATION CONTROL: the modern community attribution connecting Bhai Beba Singh with Guru Gobind Singh Ji does not prove that the Peshawar gurdwara building is Guru-period.
• LEGAL-PARCEL CONTROL: preserve the gurdwara boundary/premises history in the site record rather than creating a second ID for a disputed portion.
• ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਈ ਰਿਕਾਰਡ HG-184 · ID ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਐਂਟਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰੋ।
• ਨਾਂ ਦੇ ਉਪਨਾਮ: ਬੀਬਾ / ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ / ਬੀਬਾ ਟ੍ਰਾਂਸਲਿਟਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਰਿਕਾਰਡ ਨਾ ਵਧਾਓ।
• ਮੌਜੂਦਾ-ਸਥਿਤੀ ਅਪਡੇਟ: ETPB ਹੇਠ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ।
• ਗੁਰੂ-ਸਾਂਝ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਹੈ।
• ਕਾਨੂੰਨੀ-ਪਲਾਟ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਵਿਵਾਦਿਤ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਦੂਜਾ ID ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਹੱਦ/ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਥਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੋ।
• मौजूदा स्थायी अभिलेख HG-184, आईडी रखें और पूर्ण प्रविष्टि अंकित करें।
• नाम पर्याय: बेबा · बेबा सिंह · बीबा, ये लिप्यंतरण के भेद हैं; अभिलेख न बढ़ाएँ।
• वर्तमान-स्थिति अद्यतन: ईटीपीबी के अधीन चालू।
• गुरु-संबंध नियंत्रण: भाई बेबा सिंह को गुरु गोबिंद सिंह जी से जोड़ने वाला आधुनिक सामुदायिक श्रेय यह सिद्ध नहीं करता कि पेशावर की यह गुरुद्वारा इमारत गुरु-कालीन है।
• कानूनी-भूखंड नियंत्रण: गुरुद्वारा सीमा · परिसर का इतिहास इसी स्थल अभिलेख में रखें, किसी विवादित भाग के लिए दूसरी आईडी न बनाएँ।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. ETPB - Functional Gurdwaras - https://etpb.gov.pk/shrines/gurdwaras/functional/
- 2. Associated Press of Pakistan - ETPB to restore historic gurdwaras in Peshawar, Sialkot - https://www.app.com.pk/national/etpb-to-restore-historic-gurdwaras-in-peshawar-sialkot/
- 3. Dawn - A gurdwara opens its doors - https://www.dawn.com/news/1229971/newspaper/column
- 4. Dawn - PHC strikes down auction of ancient gurdwara’s portion - https://www.dawn.com/news/1584197/phc-strikes-down-auction-of-ancient-gurdwaras-portion
- 5. Pothi Historical Gurdwaras Master Index v2 - HG-184 baseline record.