HG-301
Gurdwara Shish Mahal Sahib, Kiratpur Sahibਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬGurdwara Shish Mahal Sahib, Kiratpur Sahib
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
Rupnagar, Punjab, Indiaਰੂਪਨਗਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤरूपनगर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Guru Hargobind Sahib Ji; Guru Har Rai Sahib Ji; Guru Har Krishan Sahib Ji; Guru-family householdਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰगुरु हरगोबिंद साहिब जी; गुरु हर राय साहिब जी; गुरु हर कृष्ण साहिब जी; गुरु-परिवार का गृहस्थ
- Periodਸਮਾਂकाल
- Guru Hargobind settlement at Kiratpur from 1635; Guru Har Rai birth and household; Guru Har Krishan birth and childhood; later rebuilding1635 ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਵਸੇਬਾ; ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ; ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ1635 से कीरतपुर में गुरु हरगोबिंद जी का बसना; गुरु हर राय जी का जन्म और गृहस्थ; गुरु हर कृष्ण जी का जन्म और बचपन; बाद का पुनर्निर्माण
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Guru-family residence / birthplace / household shrineਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ / ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ / ਘਰ-ਅਸਥਾਨगुरु-परिवार का निवास / जन्मस्थान / गृहस्थ से जुड़ा धार्मिक स्थान
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Active historical shrine within Kiratpur Sahib. Present building is later than the Guru-period household; exact visitor entrance should be verified.ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਬਣਤਰ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹੈ; ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦਾ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।कीरतपुर साहिब के भीतर सक्रिय ऐतिहासिक धार्मिक स्थान। वर्तमान भवन गुरु-कालीन गृहस्थ से बाद का है; आगंतुकों के लिए सही प्रवेश-द्वार का सत्यापन किया जाना चाहिए।
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Kiratpur Sahib locality approximately 31°11′N, 76°35′E; exact Shish Mahal entrance pin pending Pothi verification.
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Shish Mahal is the central Guru-family residence record for Guru Har Rai Sahib Ji at Kiratpur. Standard Sikh reference literature identifies it as the house in which the family lived after Guru Hargobind settled at Kiratpur and as the birthplace and childhood home of Guru Har Rai Sahib Ji.
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਈ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ-ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਘਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਸੇਬੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਘਰ ਵਜੋਂ।
शीश महल कीरतपुर में गुरु हर राय साहिब जी से जुड़ा गुरु-परिवार के निवास का केंद्रीय अभिलेख है। मानक सिख संदर्भ-साहित्य इसे उस घर के रूप में पहचानता है जिसमें गुरु हरगोबिंद जी के कीरतपुर बसने के बाद परिवार रहा, और गुरु हर राय साहिब जी के जन्मस्थान तथा बचपन के घर के रूप में।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
The shrine anchors Guru Har Rai Sahib Ji’s early life before Guruship. It also connects the Seventh Guru directly to Guru Hargobind Sahib Ji’s Kiratpur household and to Guru Har Krishan Sahib Ji, who was later born and raised in the same family setting.
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਘਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
यह धार्मिक स्थान गुरगद्दी से पहले के गुरु हर राय साहिब जी के आरंभिक जीवन को आधार देता है। यह सातवें गुरु को सीधे गुरु हरगोबिंद साहिब जी के कीरतपुर गृहस्थ से और गुरु हर कृष्ण साहिब जी से भी जोड़ता है, जिनका जन्म और पालन-पोषण बाद में इसी पारिवारिक परिवेश में हुआ।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
Kiratpur Sahib was founded under Guru Hargobind Sahib Ji’s direction through Baba Gurditta Ji and became the Guru-family seat after Guru Hargobind settled there following the 1635 conflicts.
The Sikh Encyclopedia identifies Shish Mahal as the house where the holy family resided. It states that Guru Har Rai Sahib Ji and Guru Har Krishan Sahib Ji were both born and raised here. Guru Har Rai’s own biography likewise places his birth at Kiratpur in 1630.
The house therefore belongs to more than one generation of Guru-family history: the Sixth Guru’s settled household, the Seventh Guru’s birth and upbringing, and the Eighth Guru’s birth and childhood all meet at one physical site.
The original domestic structure no longer survives in its Guru-period form. The present tall building with decorative reflecting-glass panels is a later memorial edifice. Pothi must make that architectural distinction explicit.
ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1635 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਵਸ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਉਸ ਘਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1630 ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਘਰ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਘਰ, ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਬਚਪਨ ਸਭ ਇੱਕੋ ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਅਸਲੀ ਘਰੇਲੂ ਬਣਤਰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਚੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵਟੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਪੈਨਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਣਤਰੀ ਫ਼ਰਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
कीरतपुर साहिब की स्थापना गुरु हरगोबिंद साहिब जी के निर्देश पर बाबा गुरदित्ता जी के माध्यम से हुई और 1635 के संघर्षों के बाद गुरु हरगोबिंद जी के वहां बसने पर यह गुरु-परिवार का केंद्र बन गया।
सिख विश्वकोश शीश महल को उस घर के रूप में पहचानता है जहां पवित्र परिवार रहता था। वह बताता है कि गुरु हर राय साहिब जी और गुरु हर कृष्ण साहिब जी दोनों का जन्म और पालन-पोषण यहीं हुआ। गुरु हर राय जी की अपनी जीवनी भी उनका जन्म 1630 में कीरतपुर में बताती है।
इसलिए यह घर गुरु-परिवार के इतिहास की एक से अधिक पीढ़ियों से जुड़ा है: छठे गुरु का बसा हुआ गृहस्थ, सातवें गुरु का जन्म और पालन-पोषण, तथा आठवें गुरु का जन्म और बचपन, सब एक ही भौतिक स्थल पर मिलते हैं।
मूल घरेलू ढांचा अपने गुरु-कालीन रूप में अब नहीं बचा है। सजावटी परावर्तक कांच के फलकों वाला वर्तमान ऊंचा भवन बाद का स्मारक-निर्माण है। पोथी को यह स्थापत्य-भेद स्पष्ट रूप से बताना चाहिए।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Guru Har Rai Sahib Ji was born and raised in the Guru-family residence remembered by Shish Mahal at Kiratpur Sahib.
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵੱਲੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
गुरु हर राय साहिब जी का जन्म और पालन-पोषण कीरतपुर साहिब में गुरु-परिवार के उस निवास में हुआ जिसकी स्मृति शीश महल में सुरक्षित है।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
Guru Hargobind Sahib Ji; Guru Har Rai Sahib Ji; Guru Har Krishan Sahib Ji; Baba Gurditta Ji and the wider Guru family.
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ; ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਵਡੇਰਾ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ।
गुरु हरगोबिंद साहिब जी; गुरु हर राय साहिब जी; गुरु हर कृष्ण साहिब जी; बाबा गुरदित्ता जी तथा व्यापक गुरु-परिवार।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Guru-family residence site.
• Birthplace and childhood association of Guru Har Rai Sahib Ji.
• Birthplace and childhood association of Guru Har Krishan Sahib Ji.
• Later mirror-panelled memorial interior.
• Nearby Guru Ka Khuh, the historical household water source, retained as a feature rather than a separate HG ID.
• ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਾਲਾ ਅਸਥਾਨ।
• ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਾਂਝ।
• ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਾਂਝ।
• ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ-ਪੈਨਲ ਵਾਲੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਜਾਵਟ।
• ਨੇੜਲਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਖੂਹ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਰੇਲੂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ HG ID ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
• गुरु-परिवार के निवास का स्थल।
• गुरु हर राय साहिब जी के जन्म तथा बचपन से संबंध।
• गुरु हर कृष्ण साहिब जी के जन्म तथा बचपन से संबंध।
• बाद का शीशों से सज्जित स्मारक-अंतःकक्ष।
• पास ही गुरु का खूह, गृहस्थ का ऐतिहासिक जल-स्रोत, जिसे अलग HG आईडी के बजाय एक विशेषता के रूप में रखा गया है।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The historical value belongs to the Guru-family residence location. The present mirror-decorated structure replaced the original house and should never be described as an unchanged seventeenth-century palace.
ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਾਲੇ ਟਿਕਾਣੇ ਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ-ਸਜੀ ਬਣਤਰ ਨੇ ਅਸਲੀ ਘਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਬਿਨਾਂ-ਬਦਲਾਓ ਮਹਿਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ऐतिहासिक मूल्य गुरु-परिवार के निवास-स्थान का है। वर्तमान शीशों से सजे ढांचे ने मूल घर का स्थान लिया है और इसे कभी भी अपरिवर्तित सत्रहवीं शताब्दी का महल नहीं कहा जाना चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1626 tradition: Kiratpur is founded under Guru Hargobind Sahib Ji’s direction through Baba Gurditta Ji. • 1630: Guru Har Rai Sahib Ji is born at Kiratpur; Shish Mahal is identified as the Guru-family residence. • 1635 onward: Guru Hargobind Sahib Ji settles at Kiratpur and the household centre develops here. • 1656: Guru Har Krishan Sahib Ji is born at Kiratpur and is also raised in the Shish Mahal household. • Later period: The original residence is replaced by the present taller mirror-decorated shrine building.
• 1626 ਰਵਾਇਤ: ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 1630: ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। • 1635 ਤੋਂ ਅੱਗੇ: ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇੱਥੇ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • 1656: ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵੀ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਾਲ: ਅਸਲੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਚੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ-ਸਜੀ ਅਸਥਾਨ-ਇਮਾਰਤ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
• 1626 की परंपरा: कीरतपुर की स्थापना गुरु हरगोबिंद साहिब जी के निर्देश पर बाबा गुरदित्ता जी के माध्यम से होती है। • 1630: गुरु हर राय साहिब जी का जन्म कीरतपुर में होता है; शीश महल को गुरु-परिवार के निवास के रूप में पहचाना जाता है। • 1635 के बाद: गुरु हरगोबिंद साहिब जी कीरतपुर में बसते हैं और गृहस्थ का केंद्र यहीं विकसित होता है। • 1656: गुरु हर कृष्ण साहिब जी का जन्म कीरतपुर में होता है और उनका पालन-पोषण भी शीश महल के गृहस्थ में होता है। • बाद का काल: मूल निवास के स्थान पर वर्तमान ऊंचा, शीशों से सजा धार्मिक भवन बनता है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-095 - Patalpuri Sahib, Kiratpur Sahib
• HG-302 - Takht Kot Sahib
• HG-303 - Damdama Sahib, Kiratpur Sahib
• HG-304 - Chubachcha Sahib, Kiratpur Sahib
• Guru Har Rai Sahib Ji Sakhi: birth and childhood at Kiratpur
• HG-095 - ਪਾਤਾਲਪੁਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
• HG-302 - ਤਖ਼ਤ ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ
• HG-303 - ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
• HG-304 - ਚੁਬੱਚਾ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
• ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਾਖੀ: ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ
• HG-095 - पातालपुरी साहिब, कीरतपुर साहिब
• HG-302 - तख्त कोट साहिब
• HG-303 - दमदमा साहिब, कीरतपुर साहिब
• HG-304 - चुबच्चा साहिब, कीरतपुर साहिब
• गुरु हर राय साहिब जी साखी: कीरतपुर में जन्म और बचपन
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Shish Mahal forms part of a dense walkable Kiratpur shrine cluster. Pothi should use a dedicated entrance pin rather than a generic Kiratpur town pin.
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੇ ਸੰਘਣੇ, ਪੈਦਲ ਘੁੰਮਣਯੋਗ ਅਸਥਾਨ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਆਮ ਕੀਰਤਪੁਰ ਕਸਬੇ ਵਾਲੇ ਪਿੰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਦਾਖ਼ਲੇ ਵਾਲਾ ਪਿੰਨ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
शीश महल कीरतपुर के घने, पैदल घूमने योग्य धार्मिक-स्थल समूह का भाग है। पोथी को कीरतपुर कस्बे के सामान्य स्थान-चिह्न के बजाय एक अलग प्रवेश-द्वार का स्थान-चिह्न प्रयोग करना चाहिए।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• Guru Ka Khuh is a historically important feature of the household complex; keep it under the Kiratpur/Shish Mahal cluster unless Pothi later formalizes subsite IDs.
• Do not infer that decorative mirror work or the present tall edifice is Guru-period fabric.
• Because Shish Mahal is shared by several Gurus, future Guru Har Krishan coverage must reuse HG-301.
• ਗੁਰੂ ਕਾ ਖੂਹ ਘਰੇਲੂ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੋਥੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਅਸਥਾਨ ID ਰਸਮੀ ਨਾ ਬਣਾਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੀਰਤਪੁਰ / ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਸਮੂਹ ਹੇਠ ਹੀ ਰੱਖੋ।
• ਇਹ ਨਾ ਮੰਨੋ ਕਿ ਸਜਾਵਟੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ।
• ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਕਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਹੈ, ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਵਰੇਜ ਲਈ HG-301 ਦੀ ਹੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
• गुरु का खूह इस गृहस्थ परिसर की ऐतिहासिक दृष्टि से महत्वपूर्ण विशेषता है; जब तक पोथी आगे चलकर उप-स्थलों की आईडी औपचारिक न कर दे, इसे कीरतपुर / शीश महल समूह के अंतर्गत ही रखा जाए।
• यह अनुमान न लगाया जाए कि सजावटी शीशे का काम या वर्तमान ऊंचा भवन गुरु-कालीन ढांचा है।
• चूंकि शीश महल अनेक गुरुओं से साझा है, इसलिए भविष्य में गुरु हर कृष्ण जी संबंधी सामग्री में HG-301 का ही पुनः प्रयोग किया जाना चाहिए।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. The Sikh Encyclopedia - Kiratpur Sahib - https://www.thesikhencyclopedia.com/kiratpur-sahib/2. The Sikh Encyclopedia - Guru Har Rai - https://www.thesikhencyclopedia.com/content/har-rai-guru/3. SGPC - Sri Guru Har Krishan Ji - https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-har-krishan-sahib/