HG-443

Gurdwara Sri Sawarda Sahib, Sawardaਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਾਵਰਦਾ ਸਾਹਿਬ, ਸਾਵਰਦਾGurdwara Sri Sawarda Sahib, Sawarda

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਾਵਰਦਾ ਸਾਹਿਬ, ਸਾਵਰਦਾ

Jaipur, Rajasthan, Indiaਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤजयपुर, राजस्थान, भारत

Guru Gobind Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी

Locationਟਿਕਾਣਾस्थान: Sawarda village, Dudu area, Jaipur district, RajasthanSawarda village, Dudu area, Jaipur district, Rajasthanसवारदा गाँव, दूदू क्षेत्र, जयपुर ज़िला, राजस्थान
Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Guru Gobind Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी
Also associatedਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤअन्य संबंधित: Baba Sri Chand / Udasi tradition; later Bhai Lakhi Shah Banjara traditionਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ / ਉਦਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾबाबा श्री चंद / उदासी परंपरा; बाद की भाई लखी शाह बंजारा परंपरा
Periodਸਮਾਂकाल: Rajasthan journey, 1706 to 1707ਰਾਜਸਥਾਨ ਯਾਤਰਾ, 1706 ਤੋਂ 1707राजस्थान यात्रा, 1706 से 1707
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Distinct surviving gurdwara in Sawarda; treated separately from Naraina, about 10 km away in current site listings.ਸਾਵਰਦਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਮੌਜੂਦਾ ਅਸਥਾਨ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਰਾਇਣਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।सवारदा में विद्यमान अलग गुरुद्वारा; वर्तमान स्थल-सूचियों में लगभग 10 किलोमीटर दूर नरैना से अलग माना गया।
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: Active gurdwara / historical Sikh site; exact management and map pin should be field-verified.ਸਰਗਰਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ / ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ; ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਾ ਪਿੰਨ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।सक्रिय गुरुद्वारा / ऐतिहासिक सिख स्थल; सटीक प्रबंधन और नक्शे का पिन क्षेत्र में जाकर पुष्ट करना चाहिए।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending precise institutional / field verification

Historical significanceਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾऐतिहासिक महत्ता

Current historical-gurdwara documentation identifies Sawarda Sahib as a distinct shrine on the Rajasthan route and associates Guru Gobind Singh Ji with a halt here before proceeding toward Naraina. The same site also carries older Udasi and Bhai Lakhi Shah Banjara traditions. For Pothi, the Guru Gobind Singh visit is retained as the core route layer, while later miracle, manuscript-writing and apparition details are preserved only as tradition unless stronger documentary evidence is located.

ਮੌਜੂਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਾਵਰਦਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਸਥਾਨ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਨਰਾਇਣਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਠਹਿਰਾਅ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਅਸਥਾਨ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰਸਤਾ ਪਰਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਰਾਮਾਤੀ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤ-ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਾ ਮਿਲੇ।

वर्तमान ऐतिहासिक-गुरुद्वारा दस्तावेज़ सवारदा साहिब को राजस्थान मार्ग पर एक अलग स्थल के रूप में पहचानते हैं और गुरु गोबिंद सिंह जी को नरैना की ओर आगे बढ़ने से पहले यहाँ के एक पड़ाव से जोड़ते हैं। यही स्थल पुरानी उदासी और भाई लखी शाह बंजारा परंपराएँ भी रखता है। पोथी के लिए गुरु गोबिंद सिंह जी का आगमन मूल मार्ग-परत के रूप में रखा गया है, जबकि बाद के चमत्कार, हस्तलेखन और दर्शन संबंधी विवरण तब तक केवल परंपरा के रूप में सुरक्षित हैं जब तक कोई अधिक मजबूत दस्तावेज़ी प्रमाण न मिल जाए।

Source-confidence noteSource-confidence noteस्रोत-विश्वसनीयता टिप्पणी

The physical shrine and Sawarda-to-Naraina relationship are directly identifiable in present historical-site documentation. Claims that the Guru wrote a recension of Sri Guru Granth Sahib here with a peacock feather are not elevated to documented history in this database.

ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਾਵਰਦਾ-ਤੋਂ-ਨਰਾਇਣਾ ਸਬੰਧ ਮੌਜੂਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਅਸਥਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੋਰ ਦੇ ਖੰਭ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇੱਕ ਬੀੜ ਲਿਖੀ, ਇਸ ਡਾਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਉਭਾਰੇ ਗਏ।

भौतिक स्थल और सवारदा से नरैना का संबंध वर्तमान ऐतिहासिक-स्थल दस्तावेज़ों में सीधे पहचाना जा सकता है। यह दावा कि गुरु जी ने यहाँ मोर पंख से श्री गुरु ग्रंथ साहिब की एक बीड़ लिखी, इस डेटाबेस में दस्तावेज़ी इतिहास के स्तर तक नहीं उठाया गया।

Database / duplicate controlDatabase / duplicate controlडेटाबेस / दोहराव नियंत्रण

Do not merge HG-443 with HG-444 or HG-445 at Naraina. Sawarda is a separate village and physical shrine. Do not create a second Sawarda record for Baba Sri Chand or Bhai Lakhi Shah layers unless fieldwork establishes a separately managed physical site.

HG-443 ਨੂੰ ਨਰਾਇਣਾ ਦੇ HG-444 ਜਾਂ HG-445 ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਾਵਰਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜਾਂ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਪਰਤਾਂ ਲਈ ਸਾਵਰਦਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾ ਬਣਾਓ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੌਕੇ ਦੀ ਖੋਜ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਭੌਤਿਕ ਅਸਥਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਨਾ ਕਰੇ।

HG-443 को नरैना के HG-444 या HG-445 में न मिलाएँ। सवारदा एक अलग गाँव और अलग भौतिक स्थल है। बाबा श्री चंद या भाई लखी शाह की परतों के लिए सवारदा का दूसरा रिकॉर्ड तब तक न बनाएँ जब तक क्षेत्र-कार्य से अलग रूप से प्रबंधित कोई भौतिक स्थल स्थापित न हो जाए।

Route / chronology noteRoute / chronology noteमार्ग / कालक्रम टिप्पणी

Use Sawarda → Naraina as a route link only at moderate confidence. Exact day-by-day sequencing across Rajasthan differs among later route traditions.

ਸਾਵਰਦਾ → ਨਰਾਇਣਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਮਿਆਨੇ ਭਰੋਸੇ ਉੱਤੇ ਰਸਤਾ ਜੋੜ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਦਾ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਸਤਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

सवारदा से नरैना के मार्ग-संबंध को केवल मध्यम विश्वसनीयता पर प्रयोग करें। राजस्थान भर की दिन-प्रतिदिन की सटीक क्रमबद्धता बाद की मार्ग परंपराओं में भिन्न है।

Source baseSource baseस्रोत आधार

• HistoricalGurudwaras.com, “Gurudwara Shri Sawarda Sahib, Sawarda” (site-level current identification).

• HistoricalGurudwaras.com, “ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਾਵਰਦਾ ਸਾਹਿਬ, ਸਾਵਰਦਾ” (ਅਸਥਾਨ-ਪੱਧਰੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਛਾਣ)।

• HistoricalGurudwaras.com, "Gurudwara Shri Sawarda Sahib, Sawarda" (स्थल-स्तर की वर्तमान पहचान)।