Sakhi 1246
Battle of Mehraj and Lahiraਮਹਿਰਾਜ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਜੰਗमहिराज और लहिरा की जंग
After the horse recoveries and growing conflict with Mughal authority, Guru Hargobind Sahib Ji’s forces fought a major battle in the Malwa region near Mehraj and Lahira.
ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾਜ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।
घोड़ों की वापसी और मुग़ल हुकूमत के साथ बढ़ते टकराव के बाद, गुरु हरिगोबिंद साहिब जी की फ़ौजों ने मालवे में मेहराज और लहिरा के पास एक बड़ी लड़ाई लड़ी।
The Sakhiਸਾਖੀसाखी
SGPC chronology places this major clash in December 1634. Mughal troops moved into the area with a much larger force while the Sikhs used their knowledge of the terrain and disciplined resistance. Later accounts preserve specific casualty numbers and commanders, but these figures vary. The strong historical core is that the Sikh force resisted successfully and suffered serious losses of its own. The Guru did not turn success into indiscriminate revenge. The tradition emphasizes that retreating forces were not pursued simply for slaughter.
ਐੱਸਜੀਪੀਸੀ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਇਸ ਵੱਡੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 1634 ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਇੱਕ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ, ਜਦਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਖ਼ਾਸ ਹਲਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਰ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਨ। ਪੱਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦਲ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ। ਪਰੰਪਰਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਤਲੇਆਮ ਲਈ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
एसजीपीसी कालक्रम इस बड़े टकराव को दिसंबर 1634 में रखता है। मुग़ल फ़ौजें एक कहीं बड़ी ताक़त के साथ इलाक़े में आईं, जबकि सिखों ने इलाक़े के अपने ज्ञान और अनुशासित विरोध को इस्तेमाल किया। बाद के वृत्तांत ख़ास मारे गए लोगों की गिनतियाँ और कमांडर संभालते हैं, पर ये आँकड़े भिन्न हैं। पक्का ऐतिहासिक केंद्र यह है कि सिख दल ने सफलतापूर्वक विरोध किया और अपने भी गंभीर नुक़सान झेले। गुरु जी ने सफलता को अंधे बदले में नहीं बदला। परंपरा ज़ोर देती है कि पीछे हटती फ़ौजों का सिर्फ़ कत्लेआम के लिए पीछा नहीं किया गया।
Moralਸਿੱਖਿਆशिक्षा
Victory does not remove the duty of restraint.
ਜਿੱਤ ਸੰਜਮ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
जीत संयम के फ़र्ज़ को समाप्त नहीं करती।
Life lessonਜੀਵਨ ਸਬਕजीवन सीख
Even when you are proven right, do not humiliate or punish people beyond what is necessary to stop the harm.
ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜੋ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦਿਓ।
भले तुम सही साबित हो जाओ, नुक़सान रोकने के लिए जो ज़रूरी है उससे अधिक लोगों को बेइज़्ज़त या सज़ा न दो।
Gurbani connectionਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧगुरबाणी संबंध
Defence, restraint, courage, Malwa, justice, and discipline.
ਰਾਖੀ, ਸੰਜਮ, ਦਲੇਰੀ, ਮਾਲਵਾ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ।
रक्षा, संयम, वीरता, मालवा, न्याय और अनुशासन।
Reflectਵਿਚਾਰविचार
Why is restraint especially important after winning a conflict?
ਕਿਸੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਜਮ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਅਹਿਮ ਹੈ?
किसी टकराव को जीतने के बाद संयम ख़ास तौर पर क्यों अहम है?
Questions & answersਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰप्रश्न उत्तर
Where was this battle fought?
ਇਹ ਲੜਾਈ ਕਿੱਥੇ ਲੜੀ ਗਈ?
यह लड़ाई कहाँ लड़ी गई?
Near Mehraj and Lahira in the Malwa region.
ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾਜ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾ ਨੇੜੇ।
मालवे में मेहराज और लहिरा के पास।
What did Sikh tradition emphasize after the enemy withdrew?
ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਕਿਸ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ?
दुश्मन के पीछे हटने के बाद सिख परंपरा ने किस पर ज़ोर दिया?
Restraint rather than unnecessary pursuit.
ਬੇਲੋੜੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਜਮ।
बेवजह पीछा करने की जगह संयम।
What is the main moral of this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਕੀ ਹੈ?
इस साखी की मुख्य शिक्षा क्या है?
Victory does not remove the duty of restraint.
ਜਿੱਤ ਸੰਜਮ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
जीत संयम के फ़र्ज़ को समाप्त नहीं करती।
What Sikh value or teaching connects with this sakhi?
ਇਹ ਸਾਖੀ ਕਿਸ ਸਿੱਖ ਕਦਰ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ?
यह साखी किस सिख मूल्य या शिक्षा से जुड़ती है?
Defence, restraint, courage, Malwa, justice, and discipline.
ਰਾਖੀ, ਸੰਜਮ, ਦਲੇਰੀ, ਮਾਲਵਾ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ।
रक्षा, संयम, वीरता, मालवा, न्याय और अनुशासन।
What should we be careful not to misunderstand about this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
इस साखी के बारे में हमें किस ग़लतफ़हमी से बचना चाहिए?
The battle is historical; exact troop and casualty figures differ across chronicles.
ਲੜਾਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ; ਠੀਕ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਹਲਾਕ ਗਿਣਤੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਨ।
लड़ाई ऐतिहासिक है; सटीक फ़ौज और मारे गए लोगों की गिनतियाँ इतिहासों में भिन्न हैं।
How can children practise this lesson?
ਬੱਚੇ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
बच्चे इस शिक्षा को कैसे अपना सकते हैं?
Even when you are proven right, do not humiliate or punish people beyond what is necessary to stop the harm.
ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜੋ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦਿਓ।
भले तुम सही साबित हो जाओ, नुक़सान रोकने के लिए जो ज़रूरी है उससे अधिक लोगों को बेइज़्ज़त या सज़ा न दो।