Sakhi 1292
Joti Jot and Cremation at Bala Sahibਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰबाला साहिब में ज्योति जोत और अंतिम संस्कार
Guru Har Krishan Sahib Ji passed away in Delhi on 30 March 1664. The site associated with his cremation near the Yamuna is remembered today as Gurdwara Bala Sahib.
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 30 ਮਾਰਚ 1664 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਜਮਨਾ ਨੇੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਥਾਂ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
गुरु हरि कृष्ण साहिब जी 30 मार्च 1664 को दिल्ली में ज्योति जोत समा गए। जमना के पास उनके संस्कार से जुड़ा स्थान आज गुरुद्वारा बाला साहिब के रूप में याद किया जाता है।
The Sakhiਸਾਖੀसाखी
Guru Har Krishan Sahib Ji passed away in Delhi on 30 March 1664, before reaching eight years of age. SGPC tradition remembers him asking that the sangat not be consumed by mourning but remain connected with Gurbani and remembrance of Vaheguru. Gurdwara Bala Sahib marks the place associated with his cremation near the historical course of the River Yamuna. The name preserves the Delhi memory of the young Guru as Bala Pir. His life was brief, but the historical arc was complete: born at Kiratpur, chosen as Guru at about five, tested by a succession dispute, summoned toward imperial power, remembered for humility at Panjokhra, and loved in Delhi for serving people during epidemic suffering. His final indication opened the path toward Guru Tegh Bahadur Ji.
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 30 ਮਾਰਚ 1664 ਨੂੰ, ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਗਤ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁੱਬੇ, ਸਗੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੇ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਜਮਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਹਾਅ ਨੇੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਬਾਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਲਾ ਪੀਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੀ ਯਾਦ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੰਖੇਪ ਸੀ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੜੀ ਪੂਰੀ ਸੀ: ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜਨਮ, ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਚੁਣੇ ਜਾਣਾ, ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪਰਖੇ ਜਾਣਾ, ਸ਼ਾਹੀ ਤਾਕਤ ਵੱਲ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣਾ, ਪੰਜੋਖਰਾ ਵਿਖੇ ਨਿਮਰਤਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੇ ਜਾਣਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਵੱਲ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।
गुरु हरि कृष्ण साहिब जी 30 मार्च 1664 को, आठ वर्ष की आयु पूरी करने से पहले, दिल्ली में ज्योति जोत समा गए। श्रोमणि कमेटी की परंपरा याद करती है कि उन्होंने कहा कि संगत शोक में न डूबे, बल्कि गुरबाणी और वाहेगुरु के सिमरन से जुड़ी रहे। गुरुद्वारा बाला साहिब जमना नदी के ऐतिहासिक बहाव के पास उनके संस्कार से जुड़े स्थान को दर्शाता है। यह नाम बाल गुरु की बाला पीर के रूप में दिल्ली वाली याद सँभालता है। उनका जीवन संक्षिप्त था, पर ऐतिहासिक श्रृंखला पूरी थी: कीरतपुर में जन्म, लगभग पाँच वर्ष की आयु में गुरु चुने जाना, उत्तराधिकार विवाद में परखे जाना, शाही सत्ता की ओर बुलाए जाना, पंजोखरा में नम्रता के लिए याद किए जाना, और महामारी के दुख के दौरान लोगों की सेवा के लिए दिल्ली में प्रिय होना। उनके अंतिम संकेत ने गुरु तेग बहादुर जी की ओर राह खोला।
Moralਸਿੱਖਿਆशिक्षा
The measure of a life is not its length but the truth, compassion, and responsibility lived within it.
ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੀਏ ਗਏ ਸੱਚ, ਦਇਆ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
जीवन की गिनती उसकी लंबाई नहीं, बल्कि उसमें जिए गए सच, दया और ज़िम्मेदारी है।
Life lessonਜੀਵਨ ਸਬਕजीवन सीख
Use your time to serve, learn, protect others, and leave clear guidance for those who continue after you.
ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਸੇਵਾ, ਸਿੱਖਣ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਸੇਧ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ।
अपना समय सेवा, सीखने, दूसरों की रक्षा और अपने पीछे आने वालों के लिए स्पष्ट मार्गदर्शन छोड़ने में लगाओ।
Gurbani connectionਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧगुरबाणी संबंध
Joti Jot, remembrance, Gurbani, seva, Bala Pir, Guru Tegh Bahadur Ji, and continuity.
ਜੋਤੀ ਜੋਤ, ਸਿਮਰਨ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸੇਵਾ, ਬਾਲਾ ਪੀਰ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ।
ज्योति जोत, सिमरन, गुरबाणी, सेवा, बाला पीर, गुरु तेग बहादुर जी और निरंतरता।
Reflectਵਿਚਾਰविचार
Which part of Guru Har Krishan Ji’s short life most clearly shows what meaningful service looks like?
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਸੇਵਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ?
गुरु हरि कृष्ण जी के संक्षिप्त जीवन का कौन सा हिस्सा सबसे स्पष्ट रूप से दिखाता है कि अर्थपूर्ण सेवा कैसी दिखती है?
Questions & answersਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰप्रश्न उत्तर
When did Guru Har Krishan Sahib Ji pass away?
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕਦੋਂ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ?
गुरु हरि कृष्ण साहिब जी कब ज्योति जोत समाए?
On 30 March 1664.
30 ਮਾਰਚ 1664 ਨੂੰ।
30 मार्च 1664 को।
Which Delhi gurdwara marks the site associated with his cremation?
ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?
दिल्ली का कौन सा गुरुद्वारा उनके संस्कार से जुड़े स्थान को दर्शाता है?
Gurdwara Bala Sahib.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ।
गुरुद्वारा बाला साहिब।
What is the main moral of this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ-ਸਾਰ ਕੀ ਹੈ?
इस साखी का मुख्य शिक्षा-सार क्या है?
The measure of a life is not its length but the truth, compassion, and responsibility lived within it.
ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੀਏ ਗਏ ਸੱਚ, ਦਇਆ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
जीवन की गिनती उसकी लंबाई नहीं, बल्कि उसमें जिए गए सच, दया और ज़िम्मेदारी है।
What Sikh value or teaching connects with this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਮੁੱਲ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਜੁੜਦੀ ਹੈ?
इस साखी के साथ कौन सा सिख मूल्य या शिक्षा जुड़ती है?
Joti Jot, remembrance, Gurbani, seva, Bala Pir, Guru Tegh Bahadur Ji, and continuity.
ਜੋਤੀ ਜੋਤ, ਸਿਮਰਨ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸੇਵਾ, ਬਾਲਾ ਪੀਰ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ।
ज्योति जोत, सिमरन, गुरबाणी, सेवा, बाला पीर, गुरु तेग बहादुर जी और निरंतरता।
What should we be careful not to misunderstand about this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਨਾ ਸਮਝਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
इस साखी के बारे में हमें किस बात को ग़लत न समझने का ध्यान रखना चाहिए?
The date of death and cremation-site tradition are well established. Sources differ on whether Guru Ji’s final breath occurred at the bungalow or after he had been moved toward the Yamuna.
ਦੇਹਾਂਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੇ ਸਸਕਾਰ-ਥਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਸਰੋਤ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਬੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਜਮਨਾ ਵੱਲ ਲਿਜਾਏ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ।
देहांत की तारीख़ और संस्कार-स्थान की परंपरा अच्छी तरह स्थापित हैं। स्रोत इस बारे में अलग-अलग हैं कि गुरु जी का अंतिम साँस बंगले में हुआ या जमना की ओर ले जाए जाने के बाद।
How can children practise this lesson?
ਬੱਚੇ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ?
बच्चे इस शिक्षा को कैसे अमल में ला सकते हैं?
Use your time to serve, learn, protect others, and leave clear guidance for those who continue after you.
ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਸੇਵਾ, ਸਿੱਖਣ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਸੇਧ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ।
अपना समय सेवा, सीखने, दूसरों की रक्षा और अपने पीछे आने वालों के लिए स्पष्ट मार्गदर्शन छोड़ने में लगाओ।