HG-460

Bunga Mai Bhago Ji, Takht Sachkhand Sri Hazur Sahib Compound, Nandedਬੁੰਗਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ, ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪਰਿਸਰ, ਨਾਂਦੇੜBunga Mai Bhago Ji, Takht Sachkhand Sri Hazur Sahib Compound, Nanded

ਬੁੰਗਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ, ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪਰਿਸਰ, ਨਾਂਦੇੜ

Maharashtra, Indiaਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤमहाराष्ट्र, भारत

Guru Gobind Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी

Locationਟਿਕਾਣਾस्थान: Inside the Takht Sachkhand Sri Hazur Sahib compound, east of the central shrine, Nanded, MaharashtraInside the Takht Sachkhand Sri Hazur Sahib compound, east of the central shrine, Nanded, Maharashtraतख्त सचखंड श्री हजूर साहिब परिसर के भीतर, केंद्रीय दरबार के पूर्व में, नांदेड़, महाराष्ट्र
Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Mai Bhago Jiਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀमाई भागो जी
Also associatedਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤअन्य संबंधित: Guru Gobind Singh Ji; Takht Sachkhand Sri Hazur Sahibਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬगुरु गोबिंद सिंह जी; तख्त सचखंड श्री हजूर साहिब
Periodਸਮਾਂकाल: Guru Gobind Singh Ji’s final Nanded period in 1708; later memorial-room developmentਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ 1708 ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਂਦੇੜ ਕਾਲ; ਬਾਅਦ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ-ਕਮਰਾ ਵਿਕਾਸ1708 में गुरु गोबिंद सिंह जी का अंतिम नांदेड़ काल; बाद में स्मारक-कक्ष का विकास
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Distinct memorial room / shrine within the HG-005 Takht compound, marking Mai Bhago Ji’s residence.HG-005 ਤਖ਼ਤ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਮਰਾ · ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।HG-005 तख्त परिसर के भीतर एक अलग स्मारक कक्ष / दरबार, जो माई भागो जी के निवास को चिह्नित करता है।
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: The official Hazur Sahib history identifies Bunga Mai Bhago as one of the additional shrines within the Takht complex.ਅਧਿਕਾਰਤ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਇਤਿਹਾਸ ਬੁੰਗਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਧੂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।हजूर साहिब का आधिकारिक इतिहास बुंगा माई भागो को तख्त परिसर के भीतर के अतिरिक्त दरबारों में से एक बताता है।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending precise institutional / field verification

Historical significanceਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾऐतिहासिक महत्ता

Mai Bhago Ji survived the battle of Khidrana/Muktsar and thereafter remained with Guru Gobind Singh Ji. Standard Sikh reference literature identifies a large room within the Takht compound, east of the central shrine, as the site of her Nanded residence. Because the room is a distinct physical memorial with its own identity, it merits a subsite HG record even though it lies inside the broader HG-005 complex.

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਖਿਦਰਾਣੇ · ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਹਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਤਖ਼ਤ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਦੇੜ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਮਰਾ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭੌਤਿਕ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਉਪ-ਅਸਥਾਨ HG ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ HG-005 ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

माई भागो जी खिदराने/मुक्तसर की जंग से जीवित बचीं और उसके बाद गुरु गोबिंद सिंह जी के साथ रहीं। मानक सिख संदर्भ साहित्य तख्त परिसर के भीतर, केंद्रीय दरबार के पूर्व में स्थित एक बड़े कक्ष को उनके नांदेड़ निवास का स्थान बताता है। चूँकि यह कक्ष अपनी अलग पहचान वाला एक भिन्न भौतिक स्मारक है, इसलिए व्यापक HG-005 परिसर के भीतर होने पर भी यह एक उपस्थल HG रिकॉर्ड का हकदार है।

Source-confidence noteSource-confidence noteस्रोत-विश्वसनीयता टिप्पणी

The physical memorial and residence association are supported by The Sikh Encyclopedia and the Hazur Sahib Board’s official history. Claims about specific weapons or objects displayed in the room should be treated as collection-history claims unless item-level provenance is independently documented.

ਭੌਤਿਕ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸੰਬੰਧ The Sikh Encyclopedia ਅਤੇ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲੋਂ ਸਮਰਥਿਤ ਹਨ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵਸਤੂ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

भौतिक स्मारक और निवास-संबंध को सिख विश्वकोश तथा हजूर साहिब बोर्ड के आधिकारिक इतिहास का समर्थन प्राप्त है। इस कक्ष में प्रदर्शित विशिष्ट शस्त्रों या वस्तुओं संबंधी दावों को संग्रह-इतिहास के दावे माना जाना चाहिए, जब तक कि वस्तु-स्तर की प्रामाणिकता स्वतंत्र रूप से प्रलेखित न हो।

Database / duplicate controlDatabase / duplicate controlडेटाबेस / दोहराव नियंत्रण

HG-460 is a child/subsite record of HG-005, not a replacement for the Takht. Do not merge it with HG-463 Tap Asthan Mai Bhago at Janwada: Nanded marks her residence while Guru Gobind Singh Ji was alive; Janwada marks her later post-1708 life.

HG-460 HG-005 ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਅਸਥਾਨ · ਬਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ, ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਵਾੜਾ ਵਿਖੇ HG-463 ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨਾਲ ਨਾ ਰਲਾਓ: ਨਾਂਦੇੜ ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ; ਜਨਵਾੜਾ ਉਸ ਦੇ 1708 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

HG-460, HG-005 का एक संतान/उपस्थल रिकॉर्ड है, तख्त का स्थानापन्न नहीं। इसे जनवाड़ा के HG-463 तप अस्थान माई भागो के साथ न मिलाएँ: नांदेड़ गुरु गोबिंद सिंह जी के जीवनकाल के दौरान उनके निवास को चिह्नित करता है, जबकि जनवाड़ा 1708 के बाद के उनके परवर्ती जीवन को।

Route / chronology noteRoute / chronology noteमार्ग / कालक्रम टिप्पणी

Cross-link HG-460 to Muktsar Mai Bhago / Chali Mukte records and to HG-463 Janwada. The historical sequence is Nanded residence first, then later retirement to the Bidar region after Guru Gobind Singh Ji’s passing.

HG-460 ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਈ ਭਾਗੋ · ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ HG-463 ਜਨਵਾੜਾ ਨਾਲ ਜੋੜੋ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਕ੍ਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂਦੇੜ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਦਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ।

HG-460 को मुक्तसर माई भागो / चालीं मुक्ते रिकॉर्डों से तथा HG-463 जनवाड़ा से जोड़ें। ऐतिहासिक क्रम यह है कि पहले नांदेड़ निवास, और फिर गुरु गोबिंद सिंह जी के जोती जोत समाने के बाद बीदर क्षेत्र में परवर्ती एकांतवास।

Source baseSource baseस्रोत आधार

• The Sikh Encyclopedia, “Nanded” (Bunga Mai Bhago location and memorial description).

• The Sikh Encyclopedia, “Bhago, Mai” (Mai Bhago’s Nanded residence and later retirement to Jinvara).

• Takhat Sachkhand Sri Hazur Abchalnagar Sahib, official history page (Bunga Mai Bhago identified inside the complex).

• The Sikh Encyclopedia, “Nanded” (ਬੁੰਗਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਵਰਣਨ)।

• The Sikh Encyclopedia, “Bhago, Mai” (ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦਾ ਨਾਂਦੇੜ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਿਨਵਾੜਾ ਵੱਲ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ)।

• ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਅਬਚਲਨਗਰ ਸਾਹਿਬ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸ ਪੰਨਾ (ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੁੰਗਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੀ ਪਛਾਣ)।

• सिख विश्वकोश, “नांदेड़” (बुंगा माई भागो का स्थान और स्मारक का विवरण)।

• सिख विश्वकोश, “भागो, माई” (माई भागो का नांदेड़ निवास और बाद में जिनवारा में एकांतवास)।

• तख्त सचखंड श्री हजूर अबचलनगर साहिब, आधिकारिक इतिहास पृष्ठ (परिसर के भीतर बुंगा माई भागो की पहचान)।