HG-462

Gurdwara Sri Bhajangarh Sahib, Nandedਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਭਜਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਨਾਂਦੇੜGurdwara Sri Bhajangarh Sahib, Nanded

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਭਜਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਨਾਂਦੇੜ

Maharashtra, Indiaਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤमहाराष्ट्र, भारत

Guru Gobind Singh Jiਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀगुरु गोबिंद सिंह जी

Locationਟਿਕਾਣਾस्थान: Langer Saheb Road, Ganeem Pura / Khadakpura area, Nanded-Waghala, MaharashtraLanger Saheb Road, Ganeem Pura / Khadakpura area, Nanded-Waghala, Maharashtraलंगर साहिब रोड, गनीम पुरा / खड़कपुरा क्षेत्र, नांदेड़-वाघाला, महाराष्ट्र
Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित: Sant Baba Attar Singh Ji Mastuanaਸੰਤ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਸਤੂਆਣਾसंत बाबा अतर सिंह जी मस्तुआना
Also associatedਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤअन्य संबंधित: Maharaja Ranjit Singh-era Nanded bunga tradition; Guru Gobind Singh Ji appears only in later devotional vision traditionਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰ ਦੀ ਨਾਂਦੇੜ ਬੁੰਗਾ ਪਰੰਪਰਾ; ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਦਰਸ਼ਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨमहाराजा रणजीत सिंह-कालीन नांदेड़ बुंगा परंपरा; गुरु गोबिंद सिंह जी केवल बाद की श्रद्धा-दर्शन परंपरा में आते हैं
Periodਸਮਾਂकाल: Late nineteenth-century Sikh devotional history, especially Sant Baba Attar Singh Ji’s Nanded meditation period around 1889-1890ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ 1889-1890 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂਦੇੜ ਸਿਮਰਨ ਦੌਰउन्नीसवीं सदी के उत्तरार्ध का सिख श्रद्धा-इतिहास, विशेषकर 1889-1890 के आसपास संत बाबा अतर सिंह जी का नांदेड़ में तप-काल
Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार: Distinct active gurdwara in Nanded; current public listings and the district religious-site list identify Bhajangarh Sahib separately.ਨਾਂਦੇੜ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਸਰਗਰਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ; ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਤਕ ਸੂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਧਾਰਮਿਕ-ਸਥਾਨ ਸੂਚੀ ਭਜਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣਦੀਆਂ ਹਨ।नांदेड़ में एक अलग सक्रिय गुरुद्वारा; वर्तमान सार्वजनिक सूचियाँ और ज़िले की धार्मिक-स्थल सूची भजनगढ़ साहिब को अलग से पहचानती हैं।
Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति: Active gurdwara, separately listed by Nanded district administration and current local directories.ਸਰਗਰਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਨਾਂਦੇੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ।सक्रिय गुरुद्वारा, नांदेड़ ज़िला प्रशासन तथा वर्तमान स्थानीय निर्देशिकाओं में अलग से सूचीबद्ध।
Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक: Pending precise institutional / field verification

Historical significanceਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾऐतिहासिक महत्ता

Bhajangarh Sahib is important to Nanded’s later Sikh heritage rather than to the Guru Gobind Singh Ji 1708 route. Supplementary site history connects the place with a bunga constructed in the Maharaja Ranjit Singh era for bhajan-bandagi and with Sant Baba Attar Singh Mastuana’s prolonged meditation at Nanded in the late nineteenth century. The site therefore belongs in the master historical-gurdwara register, but with its correct period and primary association.

ਭਜਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 1708 ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲੋਂ ਨਾਂਦੇੜ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਕ ਸਥਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਜਨ-ਬੰਦਗੀ ਲਈ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਇੱਕ ਬੁੰਗੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਹੀ ਦੌਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ।

भजनगढ़ साहिब का महत्व गुरु गोबिंद सिंह जी के 1708 के मार्ग से नहीं, बल्कि नांदेड़ की परवर्ती सिख विरासत से है। पूरक स्थल-इतिहास इस स्थान को महाराजा रणजीत सिंह के काल में भजन-बंदगी के लिए बनाए गए एक बुंगे से तथा उन्नीसवीं सदी के अंत में संत बाबा अतर सिंह मस्तुआना के नांदेड़ में लंबे तप से जोड़ता है। इसलिए यह स्थल मुख्य ऐतिहासिक-गुरुद्वारा रजिस्टर में आता है, परंतु अपने सही काल और मुख्य संबंध के साथ।

Source-confidence noteSource-confidence noteस्रोत-विश्वसनीयता टिप्पणी

Nanded district administration verifies that Bhajangarh Sahib is a recognized gurdwara in the city. The more detailed Sant Attar Singh account comes from supplementary Sikh-site material. The reported appearance/vision of Guru Gobind Singh Ji is devotional tradition and is not evidence that the Guru physically visited this specific site in 1708.

ਨਾਂਦੇੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਜਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰਤ ਵੇਰਵਾ ਪੂਰਕ ਸਿੱਖ-ਸਥਾਨ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਰਧਾ ਪਰੰਪਰਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 1708 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।

नांदेड़ ज़िला प्रशासन इस बात की पुष्टि करता है कि भजनगढ़ साहिब शहर का एक मान्यता प्राप्त गुरुद्वारा है। संत अतर सिंह संबंधी अधिक विस्तृत विवरण पूरक सिख-स्थल सामग्री से आता है। गुरु गोबिंद सिंह जी के प्रकट होने/दर्शन देने का उल्लेख श्रद्धा परंपरा है और यह इस बात का प्रमाण नहीं है कि गुरु जी ने 1708 में भौतिक रूप से इसी स्थान की यात्रा की थी।

Database / duplicate controlDatabase / duplicate controlडेटाबेस / दोहराव नियंत्रण

Do not classify HG-462 as a Guru Gobind Singh-period gurdwara. Keep it separate from HG-005 and from modern Langar Sahib. The historical register can contain later Sikh sites, but their period and association must be explicit.

HG-462 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੌਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਨੂੰ HG-005 ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਲੰਗਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖੋ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਥਾਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

HG-462 को गुरु गोबिंद सिंह-कालीन गुरुद्वारा के रूप में वर्गीकृत न करें। इसे HG-005 से तथा आधुनिक लंगर साहिब से अलग रखें। ऐतिहासिक रजिस्टर में बाद के सिख स्थल भी रह सकते हैं, परंतु उनका काल और संबंध स्पष्ट होना चाहिए।

Route / chronology noteRoute / chronology noteमार्ग / कालक्रम टिप्पणी

Place HG-462 in a later-Nanded heritage layer after the Guru-period network. It should not be inserted into the 1708 arrival-to-final-days chronology.

HG-462 ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦੌਰ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਰਾਸਤ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਨੂੰ 1708 ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਆਖ਼ਰੀ-ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ-ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

HG-462 को गुरु-कालीन नेटवर्क के बाद, नांदेड़ की परवर्ती विरासत परत में रखें। इसे 1708 के आगमन-से-अंतिम-दिनों वाले कालक्रम में नहीं डालना चाहिए।

Source baseSource baseस्रोत आधार

• Nanded District, Government of Maharashtra, district religious-site list (Bhajangarh Sahib currently recognized).

• Gurdwaar.com, “Gurdwara Bhajangarh Sahib, Nanded” (supplementary Sant Baba Attar Singh / bunga history and present location).

· ਨਾਂਦੇੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਧਾਰਮਿਕ-ਸਥਾਨ ਸੂਚੀ (ਭਜਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ)।

· Gurdwaar.com, "ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਜਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਨਾਂਦੇੜ" (ਪੂਰਕ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ / ਬੁੰਗਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਥਾਂ)।

• नांदेड़ ज़िला, महाराष्ट्र सरकार, ज़िला धार्मिक-स्थल सूची (भजनगढ़ साहिब वर्तमान में मान्यता प्राप्त)।

• Gurdwaar.com, “गुरुद्वारा भजनगढ़ साहिब, नांदेड़” (पूरक संत बाबा अतर सिंह / बुंगा इतिहास और वर्तमान स्थान)।