HG-484
Gurdwara Garhi Baba Banda Singh Bahadur, Gurdas Nangalਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲGurdwara Garhi Baba Banda Singh Bahadur, Gurdas Nangal
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ
Gurdaspur, Punjab, Indiaਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤगुरदासपुर, पंजाब, भारत
- Associated withਸੰਬੰਧਿਤसंबंधित
- Banda Singh Bahadur; Sikh defenders; Abd us-Samad Khan; Zakariya Khan; Bhai Duni Chand site traditionਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ; ਸਿੱਖ ਰਖਵਾਲੇ; ਅਬਦ ਉਸ-ਸਮਦ ਖ਼ਾਨ; ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ; ਭਾਈ ਦੂਨੀ ਚੰਦ ਅਸਥਾਨ ਪਰੰਪਰਾबंदा सिंह बहादुर; सिख रक्षक; अब्द उस-समद खान; ज़करिया खान; भाई दूनी चंद स्थल परंपरा
- Periodਸਮਾਂकाल
- Final Banda Singh Bahadur campaign and siege, 1715ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਦੀ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ, 1715बंदा सिंह बहादुर का अंतिम अभियान और घेराबंदी, 1715
- Site typeਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮस्थल प्रकार
- Siege / capture landscape and commemorative gurdwaraਘੇਰਾਬੰਦੀ · ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾघेराबंदी / गिरफ़्तारी का भूदृश्य और स्मारक गुरुद्वारा
- Current statusਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀवर्तमान स्थिति
- Current gurdwara independently shown by District Gurdaspur official heritage pagesਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੰਨਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆज़िला गुरदासपुर के आधिकारिक धरोहर पृष्ठ वर्तमान गुरुद्वारे को स्वतंत्र रूप से दिखाते हैं
- Coordinatesਕੋਆਰਡੀਨੇਟनिर्देशांक
- Pending exact public entrance verification; supplementary research coordinate only
Short Overviewਸੰਖੇਪ ਝਲਕसंक्षिप्त परिचय
Gurdwara Garhi Baba Banda Singh Bahadur at Gurdas Nangal preserves the landscape of Banda Singh Bahadur's final major resistance against Mughal forces in 1715. The Punjab district administration currently identifies a gurdwara at Gurdas Nangal, while Sikh historical sources connect the village and the walled haveli/garhi of Bhai Duni Chand with the prolonged siege that ended in Banda Singh's capture.
ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ 1715 ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦੂਨੀ ਚੰਦ ਦੀ ਕੰਧ-ਘਿਰੀ ਹਵੇਲੀ · ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਉਸ ਲੰਬੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ।
गुरदास नंगल का गुरुद्वारा गढ़ी बाबा बंदा सिंह बहादुर 1715 में मुगल सेनाओं के विरुद्ध बंदा सिंह बहादुर के अंतिम बड़े प्रतिरोध के भूदृश्य को सुरक्षित रखता है। पंजाब का ज़िला प्रशासन इस समय गुरदास नंगल में एक गुरुद्वारे की पहचान करता है, जबकि सिख ऐतिहासिक स्रोत इस गाँव और भाई दूनी चंद की चारदीवारी वाली हवेली/गढ़ी को उस लंबी घेराबंदी से जोड़ते हैं जिसका अंत बंदा सिंह की गिरफ़्तारी में हुआ।
Why This Place Is Historicalਇਹ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਉਂ ਹੈयह स्थान ऐतिहासिक क्यों है
Gurdas Nangal is not merely a route point. It is a historically locatable siege landscape with a surviving commemorative gurdwara and a central place in the closing phase of Banda Singh Bahadur's military career. This satisfies the Phase 2 physical-site gate and fills a major gap between the existing Lohgarh, Reasi, Nanded and Delhi-related Banda Singh records.
ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਾਹ-ਬਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣਨਯੋਗ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਫੇਜ਼ 2 ਦੀ ਭੌਤਿਕ-ਅਸਥਾਨ ਸ਼ਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ, ਰਿਆਸੀ, ਨਾਂਦੇੜ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ ਭਰਦਾ ਹੈ।
गुरदास नंगल केवल एक मार्ग-बिंदु नहीं है। यह एक ऐतिहासिक रूप से पहचाने जाने योग्य घेराबंदी भूदृश्य है, जहाँ एक स्मारक गुरुद्वारा बचा हुआ है और जिसका बंदा सिंह बहादुर के सैन्य जीवन के अंतिम चरण में केंद्रीय स्थान है। यह चरण 2 के भौतिक-स्थल मानदंड को पूरा करता है और मौजूदा लोहगढ़, रियासी, नांदेड़ तथा दिल्ली से जुड़े बंदा सिंह अभिलेखों के बीच के एक बड़े अंतराल को भरता है।
Full Historyਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸपूरा इतिहास
After renewed fighting in Punjab, Banda Singh Bahadur and his followers were pressed by imperial forces into the Gurdaspur region. A Persian historical source summarized in The Sikh Encyclopedia says Banda Singh took position in a haveli or walled house with a large compound at Gurdas Nangal when he could not safely retire to another fortified position. District Gurdaspur independently records that Banda Singh fought his last battle at Gurdas Nangal and was captured there.
The siege lasted for many months. Contemporary and near-contemporary Persian accounts emphasize the encirclement, scarcity of food and the severe condition of the defenders. Standard Sikh summaries place the final capture in December 1715. Exact day counts and the precise date vary across later retellings, so Pothi keeps the historically secure month/year while source-grading finer chronology.
Modern Sikh heritage descriptions identify the remembered fortified place with Bhai Duni Chand's haveli, also called Bande Wali Theh, and the current gurdwara is variously called Gurdwara Garhi Gurdas Nangal, Gurdwara Baba Banda Bahadur and Gurdwara Sri Baba Banda Singh Ji Bahadur Sahib. The district administration's 2026 gallery independently confirms a gurdwara at village Gurdas Nangal, giving the site present-day institutional visibility.
The gurdwara commemorates the historical place; it should not be described as an unchanged 1715 building. The event-site memory, later memorial architecture and modern visitor complex are separate chronological layers.
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਲੜਾਈ ਮਗਰੋਂ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦ ਥਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਹਟ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਿਹੜੇ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਜਾਂ ਕੰਧ-ਘਿਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਲਿਆ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਜੰਗ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ।
ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲੀ। ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਨੇੜ-ਸਮਕਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਘੇਰੇ, ਖਾਣੇ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਖੇਪ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 1715 ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਹੀ ਦਿਨ-ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਮਿਤੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੋਥੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਕੇ ਮਹੀਨੇ · ਸਾਲ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰੀਕ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਆਧਾਰਤ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤੀ ਵਰਣਨ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਦੂਨੀ ਚੰਦ ਦੀ ਹਵੇਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਦੇ ਵਾਲੀ ਥੇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ 2026 ਦੀ ਗੈਲਰੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅਜੋਕੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਦਿੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਣਬਦਲੀ 1715 ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਘਟਨਾ-ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯਾਤਰੀ ਸਮੂਹ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਪਰਤਾਂ ਹਨ।
पंजाब में नए सिरे से लड़ाई के बाद बंदा सिंह बहादुर और उनके साथी शाही सेनाओं के दबाव में गुरदासपुर क्षेत्र की ओर आ गए। सिख विश्वकोश में संक्षेपित एक फ़ारसी ऐतिहासिक स्रोत कहता है कि जब बंदा सिंह किसी अन्य किलेबंद ठिकाने पर सुरक्षित नहीं लौट सके, तब उन्होंने गुरदास नंगल में एक बड़े अहाते वाली हवेली या चारदीवारी वाले घर में मोर्चा लिया। ज़िला गुरदासपुर स्वतंत्र रूप से दर्ज करता है कि बंदा सिंह ने अपनी अंतिम जंग गुरदास नंगल में लड़ी और वहीं पकड़े गए।
घेराबंदी कई महीनों तक चली। समकालीन और लगभग समकालीन फ़ारसी विवरण घेरे, अन्न की कमी और रक्षकों की गंभीर स्थिति पर ज़ोर देते हैं। मानक सिख सारांश अंतिम गिरफ़्तारी दिसंबर 1715 में रखते हैं। बाद के वर्णनों में दिनों की गिनती और सटीक तिथि अलग-अलग है, इसलिए पोथी ऐतिहासिक रूप से सुरक्षित माह/वर्ष रखती है और बारीक कालक्रम को स्रोत-श्रेणीबद्ध बताती है।
आधुनिक सिख धरोहर विवरण उस याद किए जाने वाले किलेबंद स्थान को भाई दूनी चंद की हवेली से जोड़ते हैं, जिसे बंदे वाली ठेह भी कहा जाता है, और वर्तमान गुरुद्वारे को अलग-अलग नामों से गुरुद्वारा गढ़ी गुरदास नंगल, गुरुद्वारा बाबा बंदा बहादुर और गुरुद्वारा श्री बाबा बंदा सिंह जी बहादुर साहिब कहा जाता है। ज़िला प्रशासन की 2026 की गैलरी स्वतंत्र रूप से गाँव गुरदास नंगल में एक गुरुद्वारे की पुष्टि करती है, जिससे इस स्थल को आज की संस्थागत पहचान मिलती है।
यह गुरुद्वारा ऐतिहासिक स्थान की स्मृति रखता है; इसे 1715 की अपरिवर्तित इमारत नहीं बताना चाहिए। घटना-स्थल की स्मृति, बाद की स्मारक वास्तुकला और आधुनिक दर्शनार्थी परिसर अलग-अलग कालानुक्रमिक परतें हैं।
What Happened Hereਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆयहाँ क्या हुआ
Banda Singh Bahadur and the remaining Sikh force endured a prolonged imperial siege at Gurdas Nangal in 1715. Starvation and encirclement weakened the defenders, and Banda Singh and surviving companions were eventually captured and taken first toward Lahore and then Delhi.
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੇ 1715 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਸ਼ਾਹੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸਹੀ। ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਘੇਰੇ ਨੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਚੇ ਸਾਥੀ ਆਖ਼ਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਏ ਗਏ।
बंदा सिंह बहादुर और बची हुई सिख फ़ौज ने 1715 में गुरदास नंगल में शाही सेनाओं की लंबी घेराबंदी झेली। भुखमरी और घेरे ने रक्षकों को कमज़ोर कर दिया, और अंततः बंदा सिंह तथा बचे हुए साथी पकड़े गए और पहले लाहौर तथा फिर दिल्ली की ओर ले जाए गए।
Gurus and Historical Figures Connected With This Siteਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂइस स्थान से जुड़े गुरु साहिबान और ऐतिहासिक हस्तियाँ
• Banda Singh Bahadur - commander of the Sikh resistance and principal historical figure of the site.
• Abd us-Samad Khan and Zakariya Khan - Mughal commanders associated with the imperial operations against Banda Singh.
• Bhai Duni Chand - the haveli/garhi tradition is attached to his walled property in later Sikh site memory.
• Sikh defenders captured or killed during the siege; many were later taken toward Delhi.
• ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ · ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ।
• ਅਬਦ ਉਸ-ਸਮਦ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ · ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਹੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸੈਨਾਪਤੀ।
• ਭਾਈ ਦੂਨੀ ਚੰਦ · ਹਵੇਲੀ · ਗੜ੍ਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਧ-ਘਿਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
• ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਰਖਵਾਲੇ; ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
• बंदा सिंह बहादुर · सिख प्रतिरोध के सेनापति और इस स्थल के मुख्य ऐतिहासिक व्यक्ति।
• अब्द उस-समद खान और ज़करिया खान · बंदा सिंह के विरुद्ध शाही कार्रवाइयों से जुड़े मुगल सेनापति।
• भाई दूनी चंद · हवेली/गढ़ी की परंपरा बाद की सिख स्थल-स्मृति में उनकी चारदीवारी वाली संपत्ति से जुड़ी है।
• घेराबंदी के दौरान पकड़े गए या मारे गए सिख रक्षक; अनेक को बाद में दिल्ली की ओर ले जाया गया।
Historical Structures and Featuresਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂऐतिहासिक इमारतें और विशेषताएँ
• Gurdas Nangal village siege landscape west of Gurdaspur city.
• Garhi / haveli memory associated with Bhai Duni Chand and Bande Wali Theh.
• Current commemorative gurdwara independently visible in District Gurdaspur's official heritage gallery.
• Interpretive memory of Banda Singh Bahadur and the 1715 siege.
• ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼।
• ਭਾਈ ਦੂਨੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਵਾਲੀ ਥੇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੜ੍ਹੀ · ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਯਾਦ।
• ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਸਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।
• ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ 1715 ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਯਾਦ।
• गुरदासपुर शहर से पश्चिम में गुरदास नंगल गाँव का घेराबंदी भूदृश्य।
• भाई दूनी चंद और बंदे वाली ठेह से जुड़ी गढ़ी / हवेली की स्मृति।
• ज़िला गुरदासपुर की आधिकारिक धरोहर गैलरी में स्वतंत्र रूप से दिखाई देने वाला वर्तमान स्मारक गुरुद्वारा।
• बंदा सिंह बहादुर और 1715 की घेराबंदी की व्याख्यात्मक स्मृति।
Original Site vs Current Buildingਅਸਲੀ ਥਾਂ ਬਨਾਮ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤमूल स्थान बनाम वर्तमान इमारत
The historical core is the 1715 defended haveli/garhi landscape, not the age of the current gurdwara superstructure. Modern shrine buildings and interpretive displays are later memorial development. Pothi should not label visible masonry as original siege fabric without architectural or archaeological proof.
ਇਤਿਹਾਸਕ ਧੁਰਾ 1715 ਦਾ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹਵੇਲੀ · ਗੜ੍ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਉਮਰ। ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਥਾਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਹਨ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਢਾਂਚਾਗਤ ਜਾਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਸਦੀ ਚਿਣਾਈ ਨੂੰ ਮੂਲ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ऐतिहासिक मूल 1715 की रक्षित हवेली/गढ़ी का भूदृश्य है, न कि वर्तमान गुरुद्वारे की ऊपरी संरचना की आयु। आधुनिक स्थल-भवन और व्याख्यात्मक प्रदर्शन बाद का स्मारक विकास हैं। स्थापत्य या पुरातात्विक प्रमाण के बिना पोथी को दिखाई देने वाली चिनाई को मूल घेराबंदी-कालीन संरचना नहीं बताना चाहिए।
Historical Timelineਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾऐतिहासिक समय-रेखा
• 1715: Banda Singh Bahadur and Sikh defenders make their final major stand at Gurdas Nangal. • 1715, several months: Imperial forces maintain a tight siege; contemporary/near-contemporary accounts emphasize starvation and encirclement. • December 1715: Banda Singh and surviving companions are captured; exact day varies across later accounts. • 1716: The prisoners are moved toward Lahore and Delhi; Banda Singh and many companions are executed in Delhi. • Modern period: A gurdwara develops at the remembered Garhi / Gurdas Nangal site. • 2026: District Gurdaspur continues to feature the gurdwara at village Gurdas Nangal in its official heritage gallery.
• 1715: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਖਵਾਲੇ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਅਖ਼ੀਰਲਾ ਵੱਡਾ ਮੋਰਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। • 1715, ਕਈ ਮਹੀਨੇ: ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮਕਾਲੀ · ਨੇੜ-ਸਮਕਾਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਘੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। • ਦਸੰਬਰ 1715: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਚੇ ਸਾਥੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਹੀ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। • 1716: ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। • ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਂ: ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਗੜ੍ਹੀ · ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • 2026: ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• 1715: बंदा सिंह बहादुर और सिख रक्षक गुरदास नंगल में अपना अंतिम बड़ा मोर्चा लेते हैं। • 1715, कई महीने: शाही सेनाएँ कड़ी घेराबंदी बनाए रखती हैं; समकालीन/लगभग समकालीन विवरण भुखमरी और घेरे पर ज़ोर देते हैं। • दिसंबर 1715: बंदा सिंह और बचे हुए साथी पकड़े जाते हैं; बाद के विवरणों में सटीक दिन अलग-अलग है। • 1716: बंदियों को लाहौर और दिल्ली की ओर ले जाया जाता है; बंदा सिंह और अनेक साथियों को दिल्ली में मृत्युदंड दिया जाता है। • आधुनिक काल: याद किए जाने वाले गढ़ी / गुरदास नंगल स्थल पर एक गुरुद्वारा विकसित होता है। • 2026: ज़िला गुरदासपुर अपनी आधिकारिक धरोहर गैलरी में गाँव गुरदास नंगल के गुरुद्वारे को दिखाता रहता है।
Related Sakhis / Pothi Cross-Linksਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀਆਂ / ਪੋਥੀ ਕੜੀਆਂसंबंधित साखियाँ / पोथी कड़ियाँ
• HG-456 - Gurdwara Sri Baba Banda Bahadur Ghat Sahib, Nanded: 1708 meeting / mission-launch site.
• HG-478 - Dera Baba Banda Singh Bahadur, Reasi: separate Jammu-hills dera and memorial complex.
• HG-485 - Gurdwara Lohgarh Sahib, Haryana: earlier Khalsa headquarters / fort landscape.
• HG-486 - Gurdwara Baba Banda Singh Bahadur, Mehrauli: Delhi martyrdom memorial.
• Banda Singh Bahadur history collection: final siege, capture and Delhi procession.
• HG-456 · ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਘਾਟ ਸਾਹਿਬ, ਨਾਂਦੇੜ: 1708 ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ · ਮਿਸ਼ਨ-ਆਰੰਭ ਅਸਥਾਨ।
• HG-478 · ਦੇਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ, ਰਿਆਸੀ: ਵੱਖਰਾ ਜੰਮੂ-ਪਹਾੜੀ ਦੇਰਾ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮੂਹ।
• HG-485 · ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਹਰਿਆਣਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ · ਕਿਲ੍ਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।
• HG-486 · ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ, ਮਹਿਰੌਲੀ: ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਯਾਦਗਾਰ।
• ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਜਲੂਸ।
• HG-456 · गुरुद्वारा श्री बाबा बंदा बहादुर घाट साहिब, नांदेड़: 1708 की भेंट / अभियान-आरंभ का स्थल।
• HG-478 · डेरा बाबा बंदा सिंह बहादुर, रियासी: जम्मू-पहाड़ी का अलग डेरा और स्मारक परिसर।
• HG-485 · गुरुद्वारा लोहगढ़ साहिब, हरियाणा: पहले का खालसा मुख्यालय / किला भूदृश्य।
• HG-486 · गुरुद्वारा बाबा बंदा सिंह बहादुर, महरौली: दिल्ली का शहीदी स्मारक।
• बंदा सिंह बहादुर इतिहास संग्रह: अंतिम घेराबंदी, गिरफ़्तारी और दिल्ली की यात्रा।
What Visitors Can See Todayਅੱਜ ਦਰਸ਼ਕ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨआज दर्शक क्या देख सकते हैं
Visitors can identify a functioning commemorative gurdwara in the Gurdas Nangal area, and the district administration currently treats it as a heritage attraction. Pothi should verify the exact public entrance before publishing navigation. A commonly circulated coordinate may be stored as a research reference, not automatically as the production map pin.
ਯਾਤਰੀ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਲਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖਿੱਚ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀ ਜਨਤਕ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਖੋਜ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਉਤਪਾਦਨ ਨਕਸ਼ਾ ਪਿੰਨ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ।
दर्शनार्थी गुरदास नंगल क्षेत्र में एक क्रियाशील स्मारक गुरुद्वारा पहचान सकते हैं, और ज़िला प्रशासन इस समय इसे एक धरोहर आकर्षण मानता है। नेविगेशन प्रकाशित करने से पहले पोथी को सटीक सार्वजनिक प्रवेश द्वार की पुष्टि करनी चाहिए। आम प्रचलित निर्देशांक को शोध संदर्भ के रूप में रखा जा सकता है, स्वतः उत्पादन के मानचित्र पिन के रूप में नहीं।
Source Notes and Historical Disagreementsਸਰੋਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਤਭੇਦस्रोत टिप्पणियाँ और ऐतिहासिक मतभेद
• NEW PERMANENT RECORD HG-484.
• PHYSICAL-SITE CONFIDENCE: High. Current district-government imagery confirms a gurdwara at Gurdas Nangal and the historical siege location is independently documented.
• DATE CONTROL: use December 1715 for capture in core text; exact day is source-sensitive and should not be over-standardized.
• BUILDING-DATE CONTROL: do not present the current gurdwara as surviving 1715 architecture.
• DUPLICATE CONTROL: separate from HG-478 Reasi, HG-456 Nanded and HG-483 Chappar Chiri.
• COORDINATES: Pending exact public entrance verification; 31.994546, 75.331397 may be retained only as a supplementary research reference.
• ਨਵਾਂ ਸਥਾਈ ਰਿਕਾਰਡ HG-484।
• ਭੌਤਿਕ-ਅਸਥਾਨ ਭਰੋਸਾ: ਉੱਚੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਸਰਕਾਰੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਥਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ।
• ਮਿਤੀ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਮੁੱਖ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਦਸੰਬਰ 1715 ਵਰਤੋ; ਸਹੀ ਦਿਨ ਸਰੋਤ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
• ਇਮਾਰਤ-ਮਿਤੀ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ 1715 ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
• ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਨਿਯੰਤਰਣ: HG-478 ਰਿਆਸੀ, HG-456 ਨਾਂਦੇੜ ਅਤੇ HG-483 ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ।
• ਧੁਰੇ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ): ਸਹੀ ਜਨਤਕ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਬਕਾਇਆ; 31.994546, 75.331397 ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਕ ਖੋਜ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• नया स्थायी अभिलेख HG-484।
• भौतिक-स्थल विश्वास: उच्च। मौजूदा ज़िला-सरकार की तस्वीरें गुरदास नंगल में एक गुरुद्वारे की पुष्टि करती हैं और ऐतिहासिक घेराबंदी स्थल स्वतंत्र रूप से प्रलेखित है।
• तिथि नियंत्रण: मूल पाठ में गिरफ़्तारी के लिए दिसंबर 1715 प्रयोग करें; सटीक दिन स्रोत-संवेदनशील है और उसे अधिक मानकीकृत नहीं करना चाहिए।
• इमारत-तिथि नियंत्रण: वर्तमान गुरुद्वारे को 1715 की बची हुई वास्तुकला के रूप में प्रस्तुत न करें।
• दोहराव नियंत्रण: HG-478 रियासी, HG-456 नांदेड़ और HG-483 छप्पड़ चिड़ी से अलग।
• निर्देशांक: सटीक सार्वजनिक प्रवेश द्वार की पुष्टि लंबित; 31.994546, 75.331397 को केवल पूरक शोध संदर्भ के रूप में रखा जा सकता है।
Referencesਹਵਾਲੇसंदर्भ
- 1. District Gurdaspur - History - https://gurdaspur.nic.in/history/
- 2. District Gurdaspur - Gallery / Gurudwara at village Gurdas Nangal - https://gurdaspur.nic.in/gallery/
- 3. The Sikh Encyclopedia - Fatuhat Namah-i-Samadi - https://www.thesikhencyclopedia.com/fatuhat-namah-i-samadi/
- 4. The Sikh Encyclopedia - Tazkirah-i-Salatin-i-Chughtai - https://www.thesikhencyclopedia.com/tazkirah-i-salatln-i-chughtai/
- 5. SikhiWiki - Gurdwara Baba Banda Bahadur, Gurdas Nangal - https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwara_Baba_Banda_Bahadur%2C_Gurdas_Nangal
- 6. Discover Sikhism - historic gurdwara index / supplementary map reference - https://discoversikhism.com/sikh_gurdwaras/historic_sikh_gurdwaras.html
- 7. Pothi Master Index v2 through Batch 51 and Batch 52 - duplicate-control baseline - Pothi internal canonical master