Sakhi 1180
Bhai Banno and the Second Copyਭਾਈ ਬੰਨੋ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬੀੜभाई बन्नो और दूसरी बीड़
After the first Adi Granth manuscript was completed, Bhai Banno was sent to Lahore for binding. Tradition remembers him arranging a second copy during the journey, creating the recension known as the Bhai Banno Vali Bir.
ਪਹਿਲੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਨੂੰ ਜਿਲਦਬੰਦੀ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਕਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ।
पहली आदि ग्रंथ की हस्तलिखित पूरी होने के बाद, भाई बन्नो को जिल्दबंदी के लिए लाहौर भेजा गया। परंपरा याद करती है कि उन्होंने सफर के दौरान एक दूसरी नकल का प्रबंध किया, जो भाई बन्नो वाली बीड़ के रूप में जानी गई।
The Sakhiਸਾਖੀसाखी
Bhai Banno was a prominent Sikh who had also served during work at Harmandir Sahib. After the compilation was completed, Guru Arjan Dev Ji entrusted him with taking the manuscript to Lahore for binding. Sikh manuscript tradition remembers Bhai Banno arranging for another copy to be made during the journey. This second recension became known as the Bhai Banno Vali Bir or Khara Mangat Bir. Later sources also discuss additional material found in the Banno recension. The original manuscript written principally by Bhai Gurdas Ji remained the authoritative volume associated with Guru Arjan Dev Ji. The episode is an important lesson in textual history. Manuscript copies can develop variants, which is why provenance and comparison matter.
ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੰਪਾਦਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਜਿਲਦਬੰਦੀ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ। ਸਿੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਨੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਕਲ ਬਣਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਬੀੜ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਜਾਂ ਖਾਰਾ ਮੰਗਟ ਬੀੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਰੋਤ ਬੰਨੋ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਅਸਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬੀੜ ਰਹੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
भाई बन्नो एक प्रमुख सिख थे जिन्होंने हरिमंदर साहिब के काम के दौरान भी सेवा की थी। संपादन पूरा होने के बाद, गुरु अर्जन देव जी ने उन्हें हस्तलिखित जिल्दबंदी के लिए लाहौर ले जाने की जिम्मेदारी सौंपी। सिख हस्तलिखित परंपरा याद करती है कि भाई बन्नो ने सफर के दौरान एक और नकल बनवाने का प्रबंध किया। यह दूसरी बीड़ भाई बन्नो वाली बीड़ या खारा मंगट बीड़ के रूप में जानी गई। बाद के स्रोत बन्नो बीड़ में मिली अतिरिक्त सामग्री के बारे में भी चर्चा करते हैं। मुख्य रूप से भाई गुरदास जी द्वारा लिखी असल हस्तलिखित गुरु अर्जन देव जी से जुड़ी प्रामाणिक बीड़ रही। यह घटना लिखित इतिहास में एक अहम शिक्षा है। हस्तलिखित नकलों में फर्क पड़ सकते हैं, इसीलिए उत्पत्ति और तुलना मायने रखती हैं।
Moralਸਿੱਖਿਆशिक्षा
Copies of important texts must be checked against authoritative sources.
ਅਹਿਮ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
अहम लिखतों की नकलों को प्रामाणिक स्रोतों से मिलाकर जाँचना चाहिए।
Life lessonਜੀਵਨ ਸਬਕजीवन सीख
When preserving sacred or historical text, document which version you are using and do not silently add material.
ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤ ਸਾਂਭੋ, ਦਰਜ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾ ਜੋੜੋ।
जब पवित्र या ऐतिहासिक लिखत सहेजें, दर्ज करें कि आप कौन-सा रूप इस्तेमाल कर रहे हैं और चुपचाप सामग्री न जोड़ें।
Gurbani connectionਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧगुरबाणी संबंध
Adi Granth, Bhai Banno, manuscripts, authenticity, preservation, and accuracy.
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ, ਭਾਈ ਬੰਨੋ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਅਸਲੀਅਤ, ਸਾਂਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ।
आदि ग्रंथ, भाई बन्नो, हस्तलिखितें, असलियत, संभाल और शुद्धता।
Reflectਵਿਚਾਰविचार
Why can two handwritten copies of an old text differ?
ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
किसी पुरानी लिखत की दो हस्तलिखित नकलों में फर्क क्यों हो सकता है?
Questions & answersਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰप्रश्न उत्तर
Why was Bhai Banno sent to Lahore?
ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਕਿਉਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ?
भाई बन्नो को लाहौर क्यों भेजा गया?
He was sent to have the completed manuscript bound.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ ਜਿਲਦਬੰਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
उन्हें पूरी हुई हस्तलिखित की जिल्दबंदी करवाने के लिए भेजा गया।
What was the second recension called?
ਦੂਜੀ ਬੀੜ ਕੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
दूसरी बीड़ क्या कही जाती है?
It became known as the Bhai Banno Vali Bir or Khara Mangat Bir.
ਇਹ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਜਾਂ ਖਾਰਾ ਮੰਗਟ ਬੀੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ।
यह भाई बन्नो वाली बीड़ या खारा मंगट बीड़ के रूप में जानी गई।
What is the main moral of this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਕੀ ਹੈ?
इस साखी की मुख्य शिक्षा क्या है?
Copies of important texts must be checked against authoritative sources.
ਅਹਿਮ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
अहम लिखतों की नकलों को प्रामाणिक स्रोतों से मिलाकर जाँचना चाहिए।
What Sikh value or teaching connects with this sakhi?
ਇਹ ਸਾਖੀ ਕਿਸ ਸਿੱਖ ਕਦਰ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ?
यह साखी किस सिख मूल्य या शिक्षा से जुड़ती है?
Adi Granth, Bhai Banno, manuscripts, authenticity, preservation, and accuracy.
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ, ਭਾਈ ਬੰਨੋ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਅਸਲੀਅਤ, ਸਾਂਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ।
आदि ग्रंथ, भाई बन्नो, हस्तलिखितें, असलियत, संभाल और शुद्धता।
What should we be careful not to misunderstand about this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
इस साखी के बारे में हमें किस गलतफहमी से बचना चाहिए?
We should respect its source confidence and avoid turning later tradition into a stronger historical claim than the sources support.
ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਰੋਤ-ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਰੋਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
हमें इसकी स्रोत-विश्वसनीयता का सम्मान करना चाहिए और बाद की परंपरा को स्रोतों द्वारा दिए गए सहारे से अधिक पक्का ऐतिहासिक दावा नहीं बनाना चाहिए।
How can children practise this lesson?
ਬੱਚੇ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
बच्चे इस शिक्षा को कैसे अपना सकते हैं?
When preserving sacred or historical text, document which version you are using and do not silently add material.
ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤ ਸਾਂਭੋ, ਦਰਜ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾ ਜੋੜੋ।
जब पवित्र या ऐतिहासिक लिखत सहेजें, दर्ज करें कि आप कौन-सा रूप इस्तेमाल कर रहे हैं और चुपचाप सामग्री न जोड़ें।