Sakhi 1413
Aurangzeb’s Summons Reaches Kiratpurਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸੱਦਾ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈऔरंगज़ेब का बुलावा कीरतपुर पहुंचता है
In 1661, a Mughal summons reached Guru Har Rai Ji after reports about his contact with Dara Shikoh and accusations concerning Sikh scripture.
ਸੰਨ 1661 ਵਿੱਚ, ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਸੱਦਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।
सन 1661 में, दारा शिकोह के साथ गुरु हरि राय जी के संपर्क की ख़बरों और सिख धर्म-ग्रंथ के बारे में आरोपों के बाद एक मुग़ल बुलावा गुरु जी तक पहुँचा।
The Sakhiਸਾਖੀसाखी
Aurangzeb had won the Mughal succession struggle and become emperor. Reports reached him that Guru Har Rai Ji had assisted Dara Shikoh and that the Sikh scripture contained lines considered offensive by some Muslim critics. The Sikh Encyclopedia records that Raja Jai Singh of Amber was asked to have the Guru brought to Delhi. His envoy Hari Chand reached Kiratpur on Baisakhi of 1661 with the summons. Guru Har Rai Ji did not treat the Mughal emperor as his spiritual superior. The Guru’s house maintained its own authority and dignity even while responding carefully to political power.
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਮੁਗ਼ਲ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੱਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤੁਕਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਆਲੋਚਕ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਬੁਲਾਏ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਤ ਹਰੀ ਚੰਦ ਸੰਨ 1661 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਲੈ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸੰਭਲ ਕੇ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ।
औरंगज़ेब मुग़ल उत्तराधिकार की लड़ाई जीतकर बादशाह बन चुका था। उस तक ख़बरें पहुँचीं कि गुरु हरि राय जी ने दारा शिकोह की मदद की थी और सिख धर्म-ग्रंथ में कुछ पंक्तियाँ हैं जिन्हें कुछ मुस्लिम आलोचक आपत्तिजनक मानते थे। सिख विश्वकोश दर्ज करता है कि अंबर के राजा जय सिंह को कहा गया कि वे गुरु जी को दिल्ली बुलाएँ। उनका दूत हरी चंद सन 1661 की वैसाखी को बुलावा लेकर कीरतपुर पहुँचा। गुरु हरि राय जी ने मुग़ल बादशाह को अपना आध्यात्मिक बड़ा नहीं माना। राजनीतिक ताक़त को संभलकर उत्तर देते हुए भी गुरु के घर ने अपना अधिकार और शान कायम रखी।
Moralਸਿੱਖਿਆशिक्षा
Respectful conduct does not require surrendering moral or spiritual independence.
ਸਤਿਕਾਰ-ਭਰੇ ਵਤੀਰੇ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
सम्मानपूर्ण व्यवहार के लिए नैतिक या आध्यात्मिक स्वतंत्रता छोड़ने की ज़रूरत नहीं होती।
Life lessonਜੀਵਨ ਸਬਕजीवन सीख
Speak respectfully to authority, but do not change truth merely because someone powerful demands it.
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਸੱਚ ਨਾ ਬਦਲੋ ਕਿ ਕੋਈ ਤਾਕਤਵਰ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
अधिकारियों से सम्मान के साथ बात करो, पर केवल इसलिए सच मत बदलो कि कोई ताक़तवर इसकी माँग करता है।
Gurbani connectionਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧगुरबाणी संबंध
Aurangzeb, Mughal summons, Kiratpur Sahib, courage, independence, and truth.
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਮੁਗ਼ਲ ਸੱਦਾ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਦਲੇਰੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚ।
औरंगज़ेब, मुग़ल बुलावा, कीरतपुर साहिब, दिलेरी, स्वतंत्रता और सच।
Reflectਵਿਚਾਰविचार
How can someone remain respectful without becoming afraid to stand by truth?
ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਡਟਣ ਤੋਂ ਡਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਤਿਕਾਰ-ਭਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
कोई इंसान सच पर डटने से डरे बिना सम्मानपूर्ण कैसे रह सकता है?
Questions & answersਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰप्रश्न उत्तर
Who sent the summons connected with Guru Har Rai Ji?
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੱਦਾ ਕਿਸ ਨੇ ਭੇਜਿਆ?
गुरु हरि राय जी से जुड़ा बुलावा किसने भेजा?
Emperor Aurangzeb, through Raja Jai Singh’s channel.
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ।
बादशाह औरंगज़ेब ने, राजा जय सिंह के ज़रिए।
Who delivered it at Kiratpur?
ਇਸ ਨੂੰ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿਖੇ ਕੌਣ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ?
इसे कीरतपुर में कौन लेकर आया?
Hari Chand, according to the Sikh Encyclopedia account.
ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੀ ਚੰਦ।
सिख विश्वकोश के वृत्तांत के अनुसार, हरी चंद।
What is the main moral of this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ-ਸਾਰ ਕੀ ਹੈ?
इस साखी का मुख्य शिक्षा-सार क्या है?
Respectful conduct does not require surrendering moral or spiritual independence.
ਸਤਿਕਾਰ-ਭਰੇ ਵਤੀਰੇ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
सम्मानपूर्ण व्यवहार के लिए नैतिक या आध्यात्मिक स्वतंत्रता छोड़ने की ज़रूरत नहीं होती।
What Sikh value or teaching connects with this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਮੁੱਲ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਜੁੜਦੀ ਹੈ?
इस साखी के साथ कौन-सा सिख मूल्य या शिक्षा जुड़ती है?
Aurangzeb, Mughal summons, Kiratpur Sahib, courage, independence, and truth.
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਮੁਗ਼ਲ ਸੱਦਾ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਦਲੇਰੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚ।
औरंगज़ेब, मुग़ल बुलावा, कीरतपुर साहिब, दिलेरी, स्वतंत्रता और सच।
What should we be careful not to misunderstand about this sakhi?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਨਾ ਸਮਝਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
इस साखी के बारे में हमें किस बात को ग़लत न समझने का ध्यान रखना चाहिए?
Later chronicles add speeches and motives in detail. The core summons and political context are retained without treating every later quotation as verbatim.
ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਸ਼ਣ ਤੇ ਮਨਸ਼ੇ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਸੱਦਾ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੂ-ਬਹੂ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
बाद के इतिहास भाषण और मंशा को विस्तार से जोड़ते हैं। मूल बुलावा और राजनीतिक प्रसंग रखे गए हैं, पर हर बाद के हवाले को हूबहू शब्द नहीं माना गया है।
How can children practise this lesson?
ਬੱਚੇ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ?
बच्चे इस शिक्षा को कैसे अमल में ला सकते हैं?
Speak respectfully to authority, but do not change truth merely because someone powerful demands it.
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਸੱਚ ਨਾ ਬਦਲੋ ਕਿ ਕੋਈ ਤਾਕਤਵਰ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
अधिकारियों से सम्मान के साथ बात करो, पर केवल इसलिए सच मत बदलो कि कोई ताक़तवर इसकी माँग करता है।